لاغری مادران شاغل: برنامه ساده برای روزهای بدون وقت
انتشار: ۲۸ بهمن ۱۴۰۴
لاغری مادران شاغل با رژیمهای سخت و برنامههای ورزشی یکساعته جور درنمیآید؛ با چند تصمیم کوچک که در شلوغترین روز هم اجرا میشوند جور درمیآید. کالری روزانهتان را یک بار مشخص کنید، آخر هفته دو ساعت برای آشپزی چند روز آینده بگذارید، ناهار اداره را از خانه ببرید و بهجای باشگاه، چند تکه حرکت ۱۰ دقیقهای در روز جا بدهید. با همین چهار کار، کم شدن حدود نیم کیلو در هفته برای بیشتر مادرها انتظاری واقعبینانه است.
این برنامه برای کسی نوشته شده که صبح بچه را به مدرسه یا مهد میرساند، هشت ساعت سر کار است، عصر تکلیف و حمام و شام دارد و ساعت یازده شب تازه یادش میافتد که از ظهر چیزی جز چای و بیسکویت نخورده. اگر این تصویر برایتان آشناست، خبر خوب این است که لازم نیست وقت بیشتری پیدا کنید. کافی است همان وقت کم را درست خرج کنید.
چرا کاهش وزن برای مادر شاغل سختتر است؟
مشکل معمولاً کمبود اراده نیست. روز یک مادر شاغل طوری چیده شده که غذا خوردن خودش آخرین اولویت است و این چند الگو تقریباً در همهی خانهها تکرار میشود:
صبحانه حذف میشود، چون صبحها وقت فقط برای آماده کردن بچههاست. نتیجهاش گرسنگی شدید ساعت ۱۱ و خوراکیهای دمدستی محل کار است.
ناهار اداره یا ساندویچ بیرون است یا غذای سلف که اندازهی برنجش دست شما نیست.
عصر، خستگی و گرسنگی با هم میرسند. سر آشپزی چند لقمه نان و پنیر، چند تکه از سیبزمینی سرخکردهی بچهها و یک مشت تخمه خورده میشود که هیچکدام «وعده» حساب نمیشوند.
تهبشقاب بچهها حیف است و دور ریخته نمیشود.
خواب کم است. بعد از شبی که کمتر از شش ساعت خوابیدهاید، دلتان شیرینی و غذای پرچرب بیشتری میخواهد.
هیچکدام از اینها با یک رژیم سفتوسخت حل نمیشود. رژیمی که سالاد کینوا و مرغ گریل جداگانه میخواهد، برای کسی که شام چهار نفر را میپزد، از هفتهی دوم کنار گذاشته میشود. راه پایدارتر این است که همان غذای خانه بماند و فقط چند نقطهی پرکالری روز اصلاح شود.
از کجا شروع کنید وقتی هیچ وقتی ندارید؟
اگر فقط فرصت یک تغییر را دارید، از کالری شروع کنید، نه از ورزش. کاهش وزن بیشتر از هر چیز به کسری کالری بستگی دارد و یک پیادهروی ۳۰ دقیقهای فقط حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ کالری میسوزاند؛ کمتر از یک تکه کیک.
ترتیب پیشنهادی برای هفتههای اول این است:
نیاز روزانهتان را یک بار حساب کنید. محاسبهگر کالری و ماکروی روزانه از روی قد، وزن، سن و سطح فعالیت نشان میدهد بدنتان حدوداً چقدر انرژی لازم دارد. ۳۰۰ تا ۵۰۰ کالری کمتر از آن، سهم روزانهی شماست.
سه روز، بدون هیچ تغییری، هر چه میخورید یادداشت کنید. لقمههای سرپایی و تهبشقاب بچهها هم حساب است.
از روی همین یادداشتها، دو نقطهی پرکالری را پیدا کنید. برای خیلی از مادرها این دو نقطه «ساعت ۵ تا ۷ عصر» و «بعد از خواباندن بچهها» است.
فقط همین دو نقطه را اصلاح کنید. بقیهی روز فعلاً دست نخورد.
اگر تازه با کسری کالری آشنا شدهاید، توضیح سادهی کسری کالری را بخوانید تا بدانید چرا ۳۰۰ کالری کمتر در روز، بعد از چند هفته روی ترازو دیده میشود.
آشپزی آخر هفته: دو ساعت برای سه روز
بزرگترین صرفهجویی وقت در آشپزخانه از پختن یکجا میآید. وقتی جمعه عصر دو ساعت آشپزی کنید، شنبه تا دوشنبه تقریباً تصمیمی برای گرفتن ندارید و تصمیم کمتر یعنی سفارش غذای کمتر.
چه چیزهایی را یکجا بپزید؟
این فهرست برای یک خانوادهی سه چهار نفره است و همهاش را میشود همزمان روی چند شعله و فر انجام داد:
چه بپزید
مقدار
کجا استفاده میشود
یک قابلمه خورش (قرمهسبزی، قیمه یا خورش کرفس) با روغن اندازهگیریشده
۶ تا ۸ کاسه
شام دو شب و ناهار ظرفی
سینهی مرغ آبپز یا تنوری با ادویه
حدود یک کیلو
ساندویچ، سالاد، کنار برنج
عدس یا لوبیای پخته
دو لیوان
عدسی صبحانه، سالاد، کنار برنج
تخممرغ آبپز
۸ تا ۱۰ عدد
صبحانه و میانوعده
سبزی شسته و خردشده، خیار و گوجه
یک ظرف بزرگ
سالاد هر وعده
برنج کته کمروغن
برای دو وعده
ناهار ظرفی
خورش را در ظرفهای تکنفره بکشید و یکی دو ظرف را فریز کنید. ظرفهای تکنفره یک مزیت دیگر هم دارند: اندازهی سهم شما از قبل معلوم است و دیگر سر قابلمه تصمیم نمیگیرید.
روغن را اینجا کنترل کنید
هر قاشق غذاخوری روغن حدود ۱۲۰ کالری دارد. وقتی خودتان آشپزی میکنید، روغن تنها جایی است که با یک تغییر کوچک، کالری همهی وعدههای هفته کم میشود. سبزی قرمه را با دو سه قاشق روغن در تابهی نچسب تفت دهید، پیاز داغ را با کمی آب و در بسته بپزید و بعد از پخت، لایهی روغن روی خورش را با قاشق بگیرید. اهل خانه معمولاً فرق چندانی حس نمیکنند، ولی در یک قابلمه چند صد کالری کمتر میریزد. برای جزئیات بیشتر، راهنمای کالری روغنهای خوراکی را ببینید.
حساب کالری خورش خانگی، اگر بخواهید تکتک مواد را جمع بزنید، خودش یک کار وقتگیر است و دقیقاً همان کاری است که یک مادر شاغل وقتش را ندارد. در فیگ فیت میتوانید متن رسپی یا فهرست مواد غذایتان را همانطور که در دفترچه نوشتهاید وارد کنید تا هوش مصنوعی کالری و ماکروهایش را تخمین بزند؛ فرم یا قالب خاصی لازم ندارد. عددی که میگیرید تخمین است، اما برای دیدن روند هفتگی کافی است.
نمونه یک روز کاری: از صبحانه تا شام خانوادگی
این منو برای مادری است که سهم روزانهاش حدود ۱۶۰۰ کالری است. عددها تقریبیاند و به اندازهی ظرف و دستور پخت بستگی دارند. اگر سهم شما بیشتر است، یک کفگیر برنج یا یک میوه اضافه کنید.
زمان
چه بخورید
زمان آمادهسازی
کالری تقریبی
صبح، همزمان با بچهها
یک تخممرغ آبپز از قبل، دو تکه سنگک کفدستی، پنیر، خیار، چای
۳ دقیقه
حدود ۳۵۰
ساعت ۱۰ و نیم
یک سیب یا پرتقال
صفر
حدود ۸۰
ناهار اداره
ظرف خورش با دو کفگیر کته، سالاد در ظرف جدا
از شب قبل
۵۵۰ تا ۶۵۰
ساعت ۵، پیش از آشپزی شام
یک کاسه ماست با خیار یا یک مشت کوچک گردو
۲ دقیقه
۱۲۰ تا ۱۵۰
شام با خانواده
از همان غذای سفره، با بشقاب نیمهپر از سالاد و سبزی
همراه شام خانواده
۴۰۰ تا ۴۵۰
دو ردیف این جدول از بقیه مهمترند. اول صبحانه، چون جلوی گرسنگی ساعت ۱۱ و بیسکویتهای آبدارخانه را میگیرد. دوم میانوعدهی ساعت ۵. کسی که گرسنه به آشپزخانه میرود، تا شام آماده شود عملاً یک وعدهی دیگر خورده است. یک کاسه ماست پیش از شروع آشپزی، آن لقمههای سرپایی را خیلی کمتر میکند.
در هر ردیف جدول یک منبع پروتئین هست: تخممرغ، گوشت خورش، ماست. این انتخاب عمدی است. پروتئین سیرکننده است و کمک میکند تا وعدهی بعد گرسنگی کمتری بکشید؛ هر تخممرغ حدود ۶ گرم پروتئین دارد و هر ۱۰۰ گرم سینهی مرغ پخته حدود ۳۰ گرم.
تهبشقاب بچهها و لقمههای سرپایی را چه کنید؟
این بخش کوچک به نظر میرسد، اما برای خیلی از مادرها همان کالریای است که جلوی کاهش وزن را میگیرد و چون «غذا» حساب نمیشود، در هیچ یادداشتی هم نمیآید. نصف ساندویچ ناتمام، سه چهار تکه ناگت، ته کاسهی ماکارونی و چند قاشق از غذای کودک وقتی امتحانش میکنید، روی هم ممکن است به ۲۰۰ تا ۳۰۰ کالری برسد.
چند راه ساده که بدون عذاب وجدانِ دور ریختن غذا جواب میدهد:
غذای بچهها را کمتر بکشید و اگر خواستند، دوباره اضافه کنید. تهبشقاب کمتر میماند.
برای تهبشقابها یک ظرف دردار در یخچال بگذارید. فردا همان را عصرانهی بچه کنید، نه شام خودتان.
سر آشپزی آدامس بجوید یا یک لیوان آب کنار دستتان باشد. عادت تست کردن هر چند دقیقه یک بار، بیشتر از خستگی است تا گرسنگی.
اگر چیزی از بشقاب بچه برداشتید، آن را هم یادداشت کنید. شمردن، خودبهخود آن را کمتر میکند.
ورزش برای مادری که یک ساعت آزاد ندارد
ورزش برای کاهش وزن لازم نیست، اما برای حفظ عضله، خواب بهتر و حال روحی کمک بزرگی است. خبر خوب این است که لازم نیست یکجا انجامش دهید. سه بار ۱۰ دقیقه در روز همانقدر حرکت حساب میشود که یک بار ۳۰ دقیقه.
سه فرصت ۱۰ دقیقهای در روز کاری
صبح، مسیر مدرسه یا ایستگاه را پیاده بروید یا ماشین را یک خیابان دورتر پارک کنید.
ظهر، بعد از ناهار اداره ۱۰ دقیقه تند راه بروید؛ حتی اگر فقط در راهروها و پلهها باشد.
شب، بعد از خواب بچهها، ۱۰ دقیقه حرکت با وزن بدن در خانه: اسکوات، شنای روی دیوار، پل باسن و پلانک. از هر حرکت دو دور ۱۰ تایی کافی است.
اگر بچه کوچک دارید، پیادهروی با کالسکه یا بازی فعال در پارک هم حرکت حساب میشود. برای شروع در خانه، برنامه پیادهروی در خانه ایدههای عملی دارد.
یک نکته را جدی بگیرید: کالری ورزش را بهانهی خوردن بیشتر نکنید. ۲۰ دقیقه پیادهروی با یک شیرینی کوچک جبران میشود و آنوقت فقط خستهتر شدهاید.
خواب و استرس: دو چیزی که در برنامه دیده نمیشوند
برای مادر شاغل، خواب کافی گاهی دستنیافتنی به نظر میرسد. با این حال کمخوابی مستقیم روی اشتها اثر میگذارد و روزهای بعد از یک شب بد، معمولاً همان روزهایی است که کنترل وعدهها از دست میرود. چند کار که در حد توان یک خانوادهی شلوغ است:
ساعت خواب را به ساعت خواب بچهها گره بزنید. نیم ساعت بعد از خواب آنها، خودتان هم به رختخواب بروید؛ دستکم سه شب در هفته.
کارهای خانه را همان شب تمام نکنید. ظرفهای نشسته تا صبح صبر میکنند.
گوشی را بیرون از اتاق خواب شارژ کنید.
استرس هم کمکم راه خودش را به بشقاب پیدا میکند. خیلی از مادرها خوراکی شب را «تنها وقتی که مال خودم است» توصیف میکنند. اگر این حس را دارید، دنبال جایگزینی بگردید که همین آرامش را بدهد: یک چای گرم و یک قسمت سریال، یا یک دوش طولانی. دربارهی ارتباط این دو، رابطه استرس و چربی شکم را بخوانید.
وقتی برنامه به هم میخورد
بچه مریض میشود، جلسهی کاری تا ساعت هفت طول میکشد، مهمان سرزده میرسد. هفتهای که همهچیز طبق برنامه پیش برود، برای مادر شاغل استثناست، نه قاعده. پس برنامه باید نسخهی اضطراری هم داشته باشد:
روزهای خیلی شلوغ، فقط یک هدف داشته باشید: صبحانه و میانوعدهی ساعت ۵ را جا نیندازید. بقیهی روز هر طور شد، شد.
اگر شام بیرون سفارش دادید، غذایی را انتخاب کنید که پروتئین واضح دارد، مثل جوجهکباب، و نان یا برنج را نصف کنید.
چند خوراکی اضطراری همیشه در کیف یا کشوی میز کار داشته باشید: یک مشت گردو یا بادام، دو سه خرما، یک بسته کوچک کشمش.
یک روز پرکالری را جبران نکنید. فردا با همان برنامهی معمول ادامه دهید؛ گرسنگی کشیدن روز بعد معمولاً به پرخوری دوباره ختم میشود.
هدف این نیست که هر روز بینقص باشد. اگر از هفت روز، پنج روز معمولی داشته باشید، روند وزنتان رو به پایین میرود.
سوالات متداول
مادر شاغل در هفته چقدر میتواند وزن کم کند؟
برای بیشتر بزرگسالان، کاهش حدود ۰٫۵ تا ۱ کیلوگرم در هفته امن و قابل ادامه است. برای مادری که خواب کمی دارد و برنامهاش مدام به هم میخورد، هدف گرفتن حد پایین همین بازه، یعنی حدود نیم کیلو، معمولاً واقعبینانهتر است و فشار کمتری میآورد.
باید برای خودم غذای جدا بپزم؟
نه. همان غذای خانواده را بخورید و فقط اندازهی برنج و نان و روغن را کنترل کنید. نیمی از بشقاب را با سالاد و سبزی پر کنید و سهم پروتئین را کم نکنید. پختن غذای جدا برای یک نفر معمولاً بیشتر از دو سه هفته دوام نمیآورد.
بدون ورزش هم میشود لاغر شد؟
بله. بخش اصلی کاهش وزن از تغییر غذا میآید. ولی چند تکه حرکت ۱۰ دقیقهای در روز به حفظ عضله و خواب بهتر کمک میکند و ارزش وقت گذاشتن دارد، حتی اگر کالری زیادی نسوزاند.
شبها بعد از خواب بچهها خیلی گرسنهام؛ چه کنم؟
معمولاً دلیلش کم خوردن در طول روز است، نه ضعف اراده. صبحانه و میانوعدهی عصر را جدی بگیرید و شام را با پروتئین کافی بخورید. اگر باز هم گرسنه بودید، یک خوراکی سبک و از پیش تعیینشده مثل یک کاسه ماست یا یک میوه بخورید، نه مستقیم از کیسهی تخمه.
در دوران شیردهی هم این برنامه مناسب است؟
اصول کلی آن، یعنی غذای خانگی، پروتئین در هر وعده و حرکت سبک، مناسب است، اما کسری کالری در شیردهی باید ملایمتر باشد. پیش از شروع با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنید و برای جزئیات بیشتر راهنمای تغذیه در دوران شیردهی را بخوانید.
برای مادر شاغل، برنامهی کاهش وزن خوب برنامهای است که در بدترین روز هفته هم بشود دستکم نصفش را اجرا کرد. از همین جمعه با یک قابلمه خورش کمروغن و چند تخممرغ آبپز شروع کنید و ببینید سه روز بعد، چقدر تصمیم کمتری برای گرفتن داشتهاید.