کالری مایع یعنی بخشی از انرژی روزانه را بهجای غذای جامد، از نوشیدنی و غذاهای رقیق بگیرید: شیر، شیک خانگی، آبمیوه طبیعی، حلیم، فرنی یا آش. برای کسی که میخواهد کم کند، اینها داماند، چون سیر نمیکنند. برای کسی که معدهاش زود پر میشود و میخواهد چاق شود، همین ویژگی نقطه قوت است. یک لیوان شیر پرچرب با موز حدود ۲۵۰ کالری دارد و معمولاً خیلی راحتتر از یک کفگیر برنج اضافه خورده میشود.
نکته اینجاست که هر نوشیدنی پرکالریای مفید نیست. نوشابه هم کالری دارد، ولی تقریباً هیچ چیز دیگری ندارد. در ادامه میبینید کدام نوشیدنیها ارزش جا گرفتن در برنامه را دارند، کی بنوشید که اشتهای وعده بعد را نگیرد و چه کسانی باید احتیاط کنند.
چرا کالری مایع برای کماشتهاها جواب میدهد؟
بیشتر کماشتهاها با یک مشکل مشترک روبهرو هستند: بعد از چند لقمه احساس پری میکنند، حتی اگر بدنشان هنوز انرژی لازم دارد. دلیلش حجم است. غذای جامد معده را پر میکند و جویدن و هضمش زمان میبرد. نوشیدنی معمولاً سریعتر از معده عبور میکند و حس سیری کمتری میسازد، حتی وقتی کالریاش با یک وعده کوچک برابر است.
برای همین است که خیلی از لاغرها میگویند «نمیتوانم یک بشقاب دیگر بخورم»، ولی یک لیوان شیک را بعد از ناهار هم مینوشند. این تفاوت را میشود به نفع خودتان به کار ببرید: یکی دو وعده مایع در روز، بیآنکه وعدههای جامد سنگینتر شوند، مازاد کالری لازم برای افزایش وزن را میسازد.
اگر کماشتهاییتان تازه شروع شده یا نمیدانید از کجا آمده، پیش از هر چیز علتش را بشناسید. مطلب کماشتهایی و لاغری علتهای رایج را توضیح میدهد.
کدام نوشیدنیها ارزش کالریشان را دارند؟
همه نوشیدنیها را با یک معیار بسنجید: در کنار کالری، چه چیز دیگری به بدن میرسانند؟ پروتئین، چربی مفید، ویتامین یا فیبر؟ عددهای جدول تقریبیاند و به برند و دستور تهیه بستگی دارند.
نوشیدنی
مقدار
کالری تقریبی
پروتئین تقریبی
نظر
شیر پرچرب
یک لیوان ۲۵۰ میلیلیتری
حدود ۱۵۰
حدود ۸ گرم
پایه بیشتر نوشیدنیهای افزایش وزن
شیر کاکائو
یک پاکت ۲۰۰ میلیلیتری
حدود ۱۳۰ تا ۱۷۰
حدود ۶ گرم
گزینه آماده خوب، با قند افزوده
شیرموز خانگی
یک لیوان شیر با یک موز
حدود ۲۵۰
حدود ۹ گرم
ارزان و سریع
شیک کامل خانگی
شیر، میوه، جو دوسر و آجیل یا کره بادامزمینی
حدود ۴۰۰ تا ۶۰۰
۱۵ تا ۲۰ گرم
بهترین نسبت کالری به ارزش غذایی
آب پرتقال طبیعی
یک لیوان
حدود ۱۱۰
کم
ویتامین دارد، پروتئین ندارد
آب انگور یا آب سیب
یک لیوان
حدود ۱۲۰ تا ۱۵۰
تقریباً صفر
بیشترش قند است
دوغ
یک لیوان
حدود ۶۰ تا ۱۰۰
حدود ۴ تا ۶ گرم
سبکتر از آن است که کمک زیادی کند
نوشابه معمولی
یک قوطی ۳۳۰ میلیلیتری
حدود ۱۴۰
صفر
کالری بیارزش و قند زیاد
نتیجه جدول روشن است. شیر و شیکهای بر پایه شیر یا ماست، هم کالری میدهند هم پروتئین. آبمیوه طبیعی گاهبهگاه خوب است، ولی میوه کامل فیبر بیشتری دارد و آبمیوه را نباید پایه برنامه کرد. نوشابه و نوشیدنیهای شیرین صنعتی وزن را بالا میبرند، اما وزنی که بیشترش چربی است، و برای دندان و قند خون هم خوب نیستند.
دستور شیکهای کامل را، از شیر و خرما و گردو تا نسخههای روزهای تمرین، در مطلب معجون چاقی بدون پودر ببینید. اگر بین پودر گینر آماده و شیک خانگی مرددید، مقایسه گینر و جایگزین خانگی کمک میکند تصمیم بگیرید.
غذاهای نیمهمایع ایرانی را فراموش نکنید
کالری مایع فقط لیوان شیک نیست. سفره ایرانی پر از غذاهای رقیق و نرمی است که مثل نوشیدنی کمتر سیر میکنند و در عین حال غذای کاملاند:
حلیم: یک کاسه حلیم با کره، شکر یا دارچین، بسته به اندازه کاسه و مقدار کره، حدود ۳۰۰ تا ۴۵۰ کالری دارد. گندم و گوشتش هم پروتئین قابل توجهی میدهد. برای صبحانه زمستان، کم پیدا میشود که چیزی جایش را بگیرد.
آش رشته یا آش جو: یک کاسه متوسط با کشک و پیاز داغ، حدود ۳۰۰ تا ۴۵۰ کالری. حبوبات و کشکش پروتئین دارند.
فرنی: یک کاسه فرنی با شیر پرچرب و کمی شکر، حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ کالری. نرم است و حتی روزهایی که اشتها تقریباً صفر است، خورده میشود.
شیربرنج: یک کاسه حدود ۲۵۰ تا ۳۵۰ کالری، بسته به مقدار شیر و شکر.
سوپ جو با شیر: یک کاسه حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ کالری.
یک نکته درباره آش و سوپ: اگر خیلی رقیق و پر از سبزی باشند، حجم زیاد و کالری کمی دارند و ممکن است جای غذای پرکالریتر را بگیرند. برای افزایش وزن، نسخه غلیظتر با حبوبات، رشته یا جو و یک قاشق روغن یا کشک بیشتر را انتخاب کنید.
کالری این غذاها از خانهای به خانه دیگر خیلی فرق میکند، چون مقدار روغن و شکر و کشک یکی نیست. اگر حلیم یا آش را خودتان پختهاید، فهرست مواد و مقدارشان را در فیگ فیت بهصورت متن رسپی وارد کنید تا کالری و ماکروهایش تخمین زده شود؛ لازم نیست قالب خاصی رعایت کنید.
نوشیدنیهایی که همین حالا مینوشید را پرکالریتر کنید
لازم نیست از فردا شیکهای پیچیده درست کنید. سادهترین قدم این است که به نوشیدنیهایی که همین حالا هر روز مینوشید، کالری و پروتئین اضافه کنید:
چای عصر را با یک لیوان شیر داغ عوض کنید، یا دستکم کنار چای یک لیوان شیر بنوشید. حدود ۱۵۰ کالری.
قهوه را با شیر درست کنید، نه با آب. یک لیوان قهوه با ۲۰۰ میلیلیتر شیر حدود ۱۲۰ تا ۱۵۰ کالری دارد.
به شیر صبحانه دو قاشق غذاخوری شیر خشک اضافه کنید. حدود ۵۰ تا ۶۰ کالری و ۵ گرم پروتئین بیشتر، بیآنکه حجم لیوان عوض شود.
شیرموز را با یک قاشق غذاخوری کره بادامزمینی یا ارده بزرگتر کنید. حدود ۹۰ کالری بیشتر.
بهجای نوشابه کنار ناهار، اگر نوشیدنی میخواهید، دوغ پرچرب یا آبمیوه طبیعی را انتخاب کنید. تفاوت کالری کم است، تفاوت ارزش غذایی زیاد.
برای روزهای سرد، یک نوشیدنی ساده ایرانی هم هست: یک لیوان شیر داغ با یک قاشق غذاخوری ارده، یک قاشق چایخوری عسل و کمی دارچین. حدود ۲۶۰ کالری است و در دو دقیقه آماده میشود. کالری ارده و شیره و مقدار مناسب روزانهاش را در مطلب ارده شیره برای افزایش وزن بخوانید.
کی بنوشیم که اشتهای وعده بعد را نگیرد؟
زمان نوشیدن تقریباً به اندازه خود نوشیدنی مهم است. یک لیوان بزرگ شیک درست پیش از ناهار، ممکن است همانقدر از ناهار کم کند که خودش کالری دارد و در نهایت چیزی به روز اضافه نشود.
بین وعدهها بنوشید: حدود دو ساعت بعد از وعده اصلی و دستکم یک ساعت و نیم پیش از وعده بعد.
همراه غذا، نوشیدنی پرحجم نخورید. آب و دوغ را برای بعد از غذا نگه دارید تا جای برنج و خورش را نگیرند.
بعد از تمرین، یک لیوان شیر یا شیک با پروتئین زمان خوبی است؛ خیلیها بعد از ورزش اشتهای غذای جامد ندارند ولی نوشیدنی را راحت مینوشند.
پیش از خواب، یک لیوان شیر گرم برای بیشتر آدمها مشکلی ندارد و ۱۵۰ تا ۲۵۰ کالری به روز اضافه میکند. اگر ریفلاکس دارید، این را دو ساعت زودتر بنوشید.
اگر میخواهید بدانید وعده مایع در کل روز چه جایی دارد و چند وعده برای شما مناسب است، مطلب تعداد وعده غذایی برای چاقی را ببینید.
نوشیدنی بهجای غذا؟ مرزها و احتیاطها
کالری مایع کمکی است، نه جایگزین غذا. اگر بیشتر کالری روز از نوشیدنی بیاید، چند مشکل پیش میآید:
فیبر کم میشود و ممکن است یبوست سراغتان بیاید.
بدون جویدن، عادت غذا خوردن ضعیفتر میشود و برگشت به وعدههای جامد سختتر.
اگر نوشیدنیها شیرین باشند، قند روزانه خیلی بالا میرود.
یک قاعده ساده: یکی دو وعده مایع در روز، بقیه غذای جامد. اگر یک روز آنقدر بیاشتها بودید که فقط شیک و فرنی خوردید، اشکالی ندارد؛ فقط اجازه ندهید به عادت هر روزه تبدیل شود.
چند احتیاط دیگر هم هست. اگر شیر به شما نمیسازد و بعد از خوردنش نفخ یا دلدرد میگیرید، شیر بدون لاکتوز یا ماست و دوغ را امتحان کنید که برای خیلیها راحتترند. نوشیدنیهای شیرین را با نی یا یکجا بنوشید، نه جرعهجرعه در طول ساعتها، و بعدش دهانتان را با آب بشویید تا قند مدت کمتری روی دندان بماند. تخممرغ خام هم در شیک نریزید؛ احتمال آلودگی میکروبی دارد.
یک روز با دو وعده مایع چه شکلی دارد؟
برای اینکه ببینید کالری مایع در عمل چقدر کمک میکند، روزی را تصور کنید که وعدههای جامد همان همیشگیاند و فقط دو نوشیدنی به آن اضافه شده است:
میانوعده صبح: شیرموز با یک قاشق کره بادامزمینی، حدود ۳۴۰ کالری.
عصرانه یا بعد از تمرین: شیک شیر، جو دوسر، خرما و گردو، حدود ۴۵۰ کالری.
این دو لیوان روی هم حدود ۸۰۰ کالری به روز اضافه میکنند، بیآنکه بشقاب ناهار یا شام حتی یک قاشق بزرگتر شده باشد. اگر مازاد لازم شما ۳۰۰ تا ۵۰۰ کالری است، احتمالاً یکی از این دو لیوان کافی است و میتوانید دومی را روزهای تمرین نگه دارید. کالری خوراکیهایی را که در شیک میریزید، در جستوجوی کالری غذاها ببینید.
سوالات متداول
کالری مایع چاقی ناسالم میآورد؟
به نوع نوشیدنی بستگی دارد. شیر و شیکهای خانگی بر پایه شیر و میوه و آجیل، کالری را با پروتئین و چربی مفید میرسانند و اگر تمرین قدرتی هم کنید، بخشی از وزن جدید عضله میشود. نوشابه و نوشیدنیهای شیرین صنعتی بیشتر قند میدهند و وزنی که با آنها بالا میرود، احتمال بیشتری دارد که دور شکم جمع شود.
روزی چند لیوان شیر برای افزایش وزن خوب است؟
برای بیشتر بزرگسالانی که شیر به آنها میسازد، دو تا سه لیوان در روز، چه تنها و چه در شیک، مقدار معقولی است و حدود ۳۰۰ تا ۴۵۰ کالری و ۱۶ تا ۲۴ گرم پروتئین میرساند. بیشتر از این ممکن است جای غذاهای دیگر را بگیرد یا به معده فشار بیاورد.
آبمیوه طبیعی برای چاق شدن خوب است؟
یک لیوان در روز ایرادی ندارد و ویتامین هم دارد. اما آبمیوه فیبر میوه کامل را ندارد و تقریباً همه کالریاش قند است. اگر میخواهید میوه را در نوشیدنی بخورید، آن را کامل با شیر یا ماست در مخلوطکن بریزید.
نوشیدنی پرکالری را صبح بخورم یا شب؟
ساعت مشخص اهمیت زیادی ندارد. مهم این است که بین وعدهها باشد، نه درست پیش از غذا. صبح بین صبحانه و ناهار، عصر بعد از تمرین و شب پیش از خواب هر سه زمان خوبیاند.
حلیم و آش هم کالری مایع حساب میشوند؟
بهطور دقیق نه، اما مثل نوشیدنی نرم و کمحجمترند و برای کماشتهاها راحتتر از غذای خشک خورده میشوند. یک کاسه حلیم یا آش غلیظ میتواند یک وعده کامل و پرکالری باشد.
برای کسی که معدهاش زود پر میشود، کالری مایع کوتاهترین راه به مازاد کالری است. از یک لیوان شروع کنید، بهترین زمانش را بین وعدهها پیدا کنید و نوشیدنیای را انتخاب کنید که همراه کالری، پروتئین هم دارد. اگر یک لیوان کافی نبود، دومی را اضافه کنید، نه بشقاب بزرگتر.