قرص چاقی یا غذا؟ مقایسه صادقانه مکمل‌های افزایش وزن
انتشار: ۴ شهریور ۱۴۰۵
جواب کوتاه: غذا. آنچه در بازار و صفحه‌های اینستاگرامی با نام «قرص چاقی» فروخته می‌شود، معمولاً یا داروی اشتهاآوری است که فقط پزشک باید تجویزش کند، یا محصولی «گیاهی» و بی‌مجوز که گاهی داروهایی مثل کورتون در آن پیدا شده است. وزنی که با این‌ها بالا می‌رود اغلب آب است و با قطع مصرف برمی‌گردد، در حالی که عوارضش ممکن است بماند. پودرهای گینر مجاز در اصل همان غذا هستند در قالبی آماده، و پروتئین وی و کراتین فقط کمک‌کننده‌اند. راه امن‌تر، مازاد کالری با غذای واقعی، تمرین قدرتی و مراجعه به پزشک برای پیدا کردن علت بی‌اشتهایی است.
«قرص چاقی» در بازار دقیقاً چیست؟
پشت این اسم چند گروه محصول کاملاً متفاوت پنهان شده است. دانستن اینکه کدام را دارید می‌بینید، اولین قدم برای تصمیم درست است.
داروهای اشتهاآور
بعضی داروها اشتها را بالا می‌برند و برای همین با نام قرص چاقی دست‌به‌دست می‌شوند. معروف‌ترینشان سیپروهپتادین است؛ یک آنتی‌هیستامین که در اصل برای آلرژی ساخته شده و افزایش اشتها یکی از عوارض آن است. این قرص دارو است، نه مکمل. خواب‌آلودگی، خشکی دهان و تداخل با داروهای دیگر از عوارض شناخته‌شده‌اش هستند و برای بعضی افراد، مثلاً کسانی که بیماری‌های خاصی دارند، مناسب نیست. مهم‌تر اینکه قرص اشتهاآور علت بی‌اشتهایی را پنهان می‌کند؛ اگر پشت لاغری مشکلی مثل پرکاری تیروئید یا بیماری گوارشی باشد، با قرص پیدا نمی‌شود.
کورتون‌ها
داروهای کورتونی مثل پردنیزولون و دگزامتازون برای بیماری‌های جدی تجویز می‌شوند و یکی از عوارضشان افزایش اشتها و وزن است. این وزن بیشتر احتباس آب و جابه‌جایی چربی به صورت و شکم است؛ همان «چاقی صورت» که بعضی‌ها به اشتباه دنبالش هستند. مصرف خودسرانه کورتون می‌تواند قند و فشار خون را بالا ببرد، استخوان‌ها را ضعیف کند و مقاومت بدن در برابر عفونت را پایین بیاورد. قطع ناگهانی آن هم بعد از مصرف طولانی خطرناک است و باید زیر نظر پزشک انجام شود.
استروئیدهای آنابولیک
قرص‌ها و آمپول‌های هورمونی که در بعضی باشگاه‌ها برای «حجم گرفتن» دست‌به‌دست می‌شوند، در این دسته‌اند. عوارضشان می‌تواند کبد، قلب، چربی خون، باروری و تعادل هورمونی را درگیر کند. در خانم‌ها ممکن است تغییرهای مردانه مثل بم شدن صدا ایجاد کند و در نوجوان‌ها رشد را مختل کند. هیچ دلیلی برای مصرف آن‌ها به‌منظور افزایش وزن وجود ندارد.
کپسول، معجون و پودرهای «گیاهی» بی‌مجوز
این گروه بیشترین فروش اینترنتی را دارد و بیشترین خطر پنهان را. برچسبشان معمولاً می‌گوید «صددرصد گیاهی» یا «بدون عارضه» و قول چند کیلو در چند هفته یا «پر شدن صورت» می‌دهند. در هشدارهای نهادهای نظارتی دارو در کشورهای مختلف، بارها در محصولات «گیاهی» چاقی و تقویتی داروهایی مثل کورتون یا آنتی‌هیستامین‌های اشتهاآور پیدا شده که روی برچسب نیامده بودند. یعنی کسی که فکر می‌کند گیاه مصرف می‌کند، در واقع بی‌خبر دارو می‌خورد، بدون اینکه دوزش را بداند.
اگر بعد از مصرف چنین محصولی خیلی سریع صورتتان پف کرد، اشتهایتان به شکل غیرعادی بالا رفت، مدام خواب‌آلود بودید یا فشار و قندتان به هم ریخت، مصرف را ادامه ندهید و با پزشک صحبت کنید. اگر مدتی طولانی مصرفش کرده‌اید، قطع کردن را هم با پزشک هماهنگ کنید، چون ممکن است کورتون داشته باشد. بسته محصول را هم همراه ببرید.
چرا وزنی که با قرص می‌آید ماندگار نیست؟
داروهای اشتهاآور خودشان کالری ندارند. فقط کاری میکنند که بیشتر بخورید. وقتی قرص قطع شود، اشتها به حالت قبل برمی‌گردد و عادت غذاییای که در این مدت ساخته نشده، وزن را هم برمیگرداند. در مورد کورتون‌ها اوضاع بدتر است: بخش زیادی از وزن آب است و چربیای که اضافه می‌شود، بیشتر روی صورت و شکم مینشیند، نه جایی که کسی دنبالش است.
هیچکدام از این‌ها هم عضله نمیسازند. بدنی که پر و متناسب به نظر میرسد، حاصل عضلهای است که با غذای کافی و تمرین قدرتی ساخته شده، و این را هیچ قرصی میانبر نمیزند.
مقایسه: قرص، پودر، مکمل ورزشی و غذا
گزینه
چه می‌کند
خطر اصلی
کی منطقی است
داروی اشتهاآور
اشتها را بالا می‌برد
عوارض دارویی، پنهان شدن علت لاغری
فقط اگر پزشک بعد از بررسی علت تجویز کند
کورتون و استروئید آنابولیک
وزن آبی یا هورمونی
عوارض جدی و ماندگار
هیچ‌وقت برای چاق شدن
کپسول و معجون گیاهی بی‌مجوز
نامعلوم
داروی اعلام‌نشده با دوز نامعلوم
هیچ‌وقت
پودر گینر مجاز
کالری از کربوهیدرات و پروتئین
قند زیاد، نفخ، گاهی هزینه بالا
وقتی وقت یا حوصله شیک خانگی ندارید
پروتئین وی
پروتئین آماده
ناراحتی گوارشی در بعضی افراد
وقتی از غذا به پروتئین کافی نمی‌رسید
کراتین مونوهیدرات
کمک به عملکرد در تمرین قدرتی
کمی وزن آبی؛ احتیاط در بیماری کلیه
برای کسی که منظم وزنه می‌زند
غذای خانگی
همه چیز: کالری، پروتئین، ویتامین و فیبر
تقریباً هیچ
همیشه، به‌عنوان پایه
همانطور که جدول نشان می‌دهد، گزینههای امن یا خود غذا هستند یا کنار غذا معنا پیدا میکنند. چیزی که جای غذا را بگیرد و بیخطر باشد، در این فهرست نیست.
پودر گینر یا شیک خانگی؟
پودرهای گینر مجاز، در اصل ترکیبی از کربوهیدرات، پروتئین شیر و کمی چربیاند. یعنی کالریای که می‌دهند همان کالریای است که از یک لیوان شیر و موز و جو دوسر هم میگیرید، فقط آمادهتر. اگر صبحها وقت ندارید یا در محل کار به مخلوطکن دسترسی ندارید، این راحتی ارزش دارد. اما معجزهای در کار نیست.
یک شیک خانگی ساده با یک لیوان شیر پرچرب، یک موز، چهار قاشق جو دوسر و یک قاشق کره بادامزمینی، حدود ۵۰۰ کالری دارد و نزدیک ۲۰ گرم پروتئین. دستورهای متنوعتر را در معجون چاقی خانگی بدون پودر ببینید.
اگر پودر گینر میخرید، برچسب را بخوانید. بعضی محصولات بخش بزرگی از کالریشان را از قند ساده میگیرند. سهم پروتئین هر پیمانه، مقدار قند و فهرست کامل مواد را ببینید و محصولی را که فهرست مواد یا ارزش غذایی ندارد، کنار بگذارید.
پیش از خرید هر مکمل، این‌ها را بررسی کنید
سازنده و واردکننده مشخص، با نام و نشانی روی بسته.
برچسب فارسی کامل، با فهرست مواد و مقدار هر کدام.
مجوز سازمان غذا و دارو و کد اصالت روی بسته. کد را در سامانه رسمی استعلام اصالت کالا بررسی کنید.
خرید از داروخانه یا فروشگاه معتبر، نه از صفحه‌های اینستاگرامی و پیامرسانها.
نبود وعدههای عجیب مثل «۵ کیلو در یک ماه»، «چاقی صورت در یک هفته» یا «بدون هیچ عارضه».
پرسیدن از داروساز درباره تداخل با داروهایی که مصرف میکنید.
یک نکته را هم فراموش نکنید: مجوز داشتن یعنی محصول از نظر ایمنی بررسی شده، نه اینکه حتماً اثری دارد. مجوز، معیار حداقل است.
همین منطق درباره قرصهای لاغری هم صدق می‌کند و خیلی از هشدارهای آن‌ها شبیه همینجاست. اگر کنجکاوید، خطرات پنهان قرص لاغری را بخوانید.
راه غذایی: همان چیزی که قرص قول می‌دهد
قرص چاقی در بهترین حالت فقط کاری می‌کند که بیشتر بخورید. همین کار را می‌شود بدون دارو و با چند تغییر ساده انجام داد.
اول، عدد خودتان را بدانید. کالری مصرفی کل روز را با محاسبهگر TDEE تخمین بزنید و حدود ۳۰۰ تا ۵۰۰ کالری به آن اضافه کنید. این مقدار، با تمرین قدرتی، برای بیشتر افراد حدود ۱ تا ۲ کیلو در ماه وزن میسازد که بیشترش ماندنی است.
دوم، وعدهها را بیشتر کنید، نه بزرگتر. سه وعده اصلی و دو سه میانوعده، با فاصله تقریبی سه ساعت. برای کسی که اشتهای کمی دارد، پنج وعده کوچک قابلتحملتر از سه وعده سنگین است.
سوم، از خوراکیهای پرانرژی ایرانی کمک بگیرید. یک قاشق ارده شیره روی نان صبحانه، چند خرما و گردو کنار چای عصر، برنج با کمی کره، عدسپلو با کشمش و یک لیوان شیر پیش از خواب، بیآنکه حجم زیادی داشته باشند، انرژی زیادی میرسانند.
چهارم، تمرین قدرتی را اضافه کنید. هفتهای سه جلسه تمرین کل بدن کمک می‌کند وزن جدید بیشتر عضله باشد تا چربی دور شکم.
مشکل بیشتر آدمهای کماشتها این است که وعدهها در شلوغی روز جا میافتند، نه اینکه نمیدانند چه بخورند. اگر ناهار و شام همیشه از دستتان در می‌رود، در فیگ فیت برای صبحانه، ناهار و شام یادآور بگذارید؛ ساعت هر وعده را یک بار انتخاب میکنید و دیگر لازم نیست به خاطرش بسپارید. برای برنامه کامل قدمبهقدم، برنامه ۱۲ هفتهای افزایش وزن سالم را ببینید.
اگر اشتها واقعاً ندارید، اول علت را پیدا کنید
بی‌اشتهایی طولانی خودش یک نشانه است. پرکاری تیروئید، بیماری‌های گوارشی مثل سلیاک، دیابت کنترلنشده، افسردگی و اضطراب، عفونتها و بعضی داروها میتوانند اشتها را کم کنند یا وزن را پایین نگه دارند. هیچ قرص چاقی این علتها را درمان نمیکند؛ فقط ممکن است تشخیصشان را عقب بیندازد.
در مراجعه به پزشک، بگویید از کی وزنتان پایین آمده یا ثابت مانده، روزی چند وعده میخورید و چه داروها یا مکملهایی مصرف میکنید. معاینه و چند آزمایش ساده خون معمولاً اولین قدم است. اگر پزشک دارویی را لازم بداند، این تصمیم بعد از پیدا کردن علت گرفته می‌شود، نه از روی تبلیغ یک صفحه اینستاگرامی.
سوالات متداول
قرص سیپروهپتادین چاق می‌کند؟
افزایش اشتها یکی از عوارض این آنتی‌هیستامین است و بعضی‌ها با آن وزن میگیرند. اما دارو است، عوارضی مثل خواب‌آلودگی دارد، با داروهای دیگر تداخل می‌کند و با قطعش اشتها و وزن معمولاً برمی‌گردد. بدون تجویز پزشک مصرفش نکنید.
قرص چاقی گیاهی عارضه ندارد؟
«گیاهی» به معنای بیخطر نیست. در محصولات گیاهی بی‌مجوز چاقی گاهی داروهایی مثل کورتون پیدا شده که روی برچسب نیامده بودند. محصولی که سازنده، مجوز و برچسب کامل ندارد را مصرف نکنید.
با قرص یا پودر می‌شود فقط صورت را چاق کرد؟
نه. چربی را نمی‌شود به جای خاصی فرستاد. پف صورتی که بعد از بعضی «قرصهای چاقی» دیده می‌شود، معمولاً از احتباس آب و اثر کورتون است و نشانه عارضه، نه نتیجه دلخواه.
بهترین قرص چاقی کدام است؟
قرصی وجود ندارد که هم بیخطر باشد و هم بدون نظر پزشک وزن ماندگار بسازد. بهترین «مکمل» افزایش وزن، وعدهها و میانوعدههای منظم با غذای پرانرژی، پروتئین کافی و تمرین قدرتی است. اگر اشتهایتان خیلی کم است، تصمیم درباره هر دارویی با پزشک است.
مولتی‌ویتامین یا ب‌کمپلکس برای چاقی مفید است؟
ویتامینها کالری ندارند و بهتنهایی وزن را بالا نمیبرند. اگر کمبود ویتامین یا آهن داشته باشید، جبرانش ممکن است حالتان را بهتر کند و اشتها را برگرداند، اما این را آزمایش خون و پزشک مشخص میکنند، نه حدس.
قرص چاقی کوتاهترین راه به نظر میرسد، اما معمولاً نتیجهاش یک وزن آبی موقت است و گاهی عارضهای که میماند. غذای کافی، وعدههای منظم و چند جلسه وزنه در هفته آهستهتر جواب می‌دهند، ولی وزنی میسازند که با قطع هیچ چیزی از بین نمیرود. اگر اشتهایتان آنقدر کم است که سراغ قرص رفتهاید، اول با پزشک علتش را پیدا کنید.
