قرص لاغری‌هایی که بدون نسخه، در صفحه‌های اینستاگرام، عطاری‌ها یا با برچسب «گیاهی» فروخته می‌شوند، ممکن است داروی اعلام‌نشده، ملین، ادرارآور یا محرک قلبی داشته باشند و عوارضشان از تپش قلب و بی‌خوابی تا آسیب کبد می‌رسد. داروهای کاهش وزنی هم وجود دارند که پزشک تجویز می‌کند، اما برای گروه مشخصی از بیماران و همیشه همراه با تغییر غذا و پیگیری. برای بیشتر کسانی که می‌خواهند وزن کم کنند، راه امن‌تر همان کسری کالری ملایم است که نتیجه‌اش کندتر، ولی ماندگارتر است.
این مطلب برای کسی نوشته شده که به قرص لاغری فکر می‌کند یا همین حالا مصرفش می‌کند. قرار نیست سرزنش کند؛ وقتی ماه‌ها تلاش کرده‌اید و ترازو تکان نخورده، وسوسه‌ی یک راه سریع کاملاً قابل فهم است. قرار است کمک کند بدانید چه چیزی را وارد بدنتان می‌کنید.
قرص لاغری چند نوع است؟
هر چیزی که به شکل قرص یا کپسول با وعده‌ی کاهش وزن فروخته شود، در زبان روزمره «قرص لاغری» است. اما این‌ها از نظر خطر زمین تا آسمان فرق دارند:
نوع
چطور وزن را پایین نشان می‌دهد
خطر اصلی
قرص‌های «گیاهی» و بی‌برچسب
معمولاً با داروی اعلام‌نشده، ملین یا ادرارآور
محتوای نامعلوم؛ ممکن است داروی ممنوع داشته باشد
مکمل‌های چربی‌سوز بدون نسخه
کافئین زیاد و محرک‌های دیگر
تپش قلب، فشار خون بالا، بی‌خوابی و اضطراب
ملین‌ها و ادرارآورها
دفع آب و محتویات روده
کم‌آبی، به هم خوردن املاح بدن، وابستگی روده
قرص تیروئید بدون نیاز پزشکی
بالا بردن مصنوعی سوخت‌وساز
بی‌نظمی ضربان قلب، تحلیل عضله و استخوان
داروهای تجویزی کاهش وزن
کم کردن اشتها یا جذب چربی، با نظر پزشک
عوارض شناخته‌شده که پزشک پیگیری می‌کند
چهار ردیف اول بدون نظارت پزشک مصرف می‌شوند و مشکل اصلی همین‌جاست. ردیف آخر دسته‌ی کاملاً جدایی است که پایین‌تر درباره‌اش می‌خوانید.
چرا قرص‌های لاغری بی‌نسخه خطرناک‌اند؟
داروی اعلام‌نشده
سازمانهای ناظر دارو در کشورهای مختلف، بارها دربارهی محصولات لاغری «گیاهی» هشدار دادهاند که در آزمایش، داروی پنهان داشتند. یکی از رایجترین آنها سیبوترامین است؛ دارویی که به دلیل افزایش خطر حملهی قلبی و سکته از بازار بسیاری از کشورها جمع شد. مصرفکنندهی چنین قرصی خبر ندارد چه چیزی و با چه مقداری میخورد و اگر عارضهای پیدا کند، پزشک هم نمیداند دنبال چه بگردد.
محرک‌های قلبی
بیشتر چربیسوزهای بی‌نسخه مقدار زیادی کافئین دارند، گاهی کنار محرک‌های دیگر مثل عصارهی نارنج تلخ یا یوهیمبین. این ترکیبها ضربان قلب و فشار خون را بالا میبرند و برای کسی که خودش هم چند فنجان چای و قهوه در روز مینوشد، جمع کافئین به سرعت از حد امن رد می‌شود.
بدنامترین نمونهی این دسته، مادهای صنعتی به نام DNP است که در فضای مجازی بهعنوان چربی‌سوز فروخته شده و مرگهایی به آن نسبت داده شده است. هر محصولی که با این اسم یا ادعای «سوزاندن چربی با گرم کردن بدن» فروخته می‌شود، بههیچوجه ارزش امتحان ندارد.
ملین و ادرارآور
قرصهایی که در چند روز اول چند کیلو کم میکنند، معمولاً آب و محتویات روده را بیرون میریزند. مصرف طولانیشان پتاسیم و سدیم بدن را پایین میآورد و میتواند به ضعف، گرفتگی عضلات و بی‌نظمی ضربان قلب برسد.
هورمون تیروئید
بعضی قرصها هورمون تیروئید دارند، یا کسی بدون کمکاری تیروئید، قرص تیروئید را برای لاغری مصرف می‌کند. این کار سوخت‌وساز را به زور بالا میبرد، اما همراهش ضربان قلب تند، لرزش، بی‌خوابی و تحلیل عضله و استخوان میآید. اگر واقعاً کمکاری تیروئید دارید، راهنمای لاغری با کمکاری تیروئید را ببینید؛ آنجا دارو با تشخیص و دوز پزشک معنا دارد.
هنگام مصرف قرص لاغری، کدام نشانه‌ها هشدارند؟
اگر الان قرص لاغری مصرف می‌کنید و هر کدام از این نشانه‌ها را دارید، قرص را کنار بگذارید و هر چه زودتر به پزشک مراجعه کنید:
تپش قلب، ضربان نامنظم یا درد و فشار در قفسهی سینه
تنگی نفس، سردرد شدید یا سرگیجهی ناگهانی
زرد شدن پوست یا سفیدی چشم، ادرار تیره یا درد سمت راست بالای شکم
اسهال طولانی، استفراغ مکرر یا گرفتگی شدید عضلات
بی‌خوابی شدید، بیقراری، اضطراب تازه یا تغییر آشکار در خلقوخو
قوطی یا بستهی قرص را هم با خودتان ببرید تا پزشک ببیند روی آن چه نوشته شده است.
قرص لاغری تقلبی را چطور تشخیص دهید؟
قرص تقلبی را با چشم نمیشود شناخت، اما شیوهی فروشش معمولاً خودش را لو می‌دهد. هر کدام از این نشانه‌ها کافی است که از خرید منصرف شوید:
وعدههای عددی بزرگ مثل «۱۰ کیلو در ۱۰ روز» یا «هفتهای ۳ کیلو».
«بدون رژیم و بدون ورزش». هیچ قرصی جای کسری کالری را نمیگیرد.
«صد درصد گیاهی، بدون هیچ عارضه». گیاهی بودن به معنای بی‌خطر بودن نیست و هر چیزی که اثر دارد، میتواند عارضه هم داشته باشد.
بستهای که فهرست مواد، تاریخ انقضا، شمارهی پروانه یا برچسب فارسی ندارد.
فروش فقط از راه پیام مستقیم، بدون آدرس، تلفن یا داروخانهی مشخص.
عکسهای قبل و بعد و رضایتنامههایی که هیچ راهی برای بررسیشان نیست.
اصرار به خرید سریع، با جملههایی مثل «فقط امروز» یا «آخرین موجودی».
داروی واقعی را داروخانه با نسخه می‌دهد، نه صفحهای که ادمینش جای پزشک نسخه میپیچد.
داروهای کاهش وزن تجویزی چه فرقی دارند؟
داروهای کاهش وزن تجویزی واقعیاند و برای بعضی بیماران کمک مهمیاند. در بسیاری از راهنماهای بالینی، این داروها برای بزرگسالانی در نظر گرفته می‌شوند که BMI آنها ۳۰ یا بیشتر است، یا BMI بالای ۲۷ دارند و همراهش بیماری مرتبط با وزن مثل دیابت نوع ۲ یا فشار خون بالا. تصمیم نهایی با پزشک است و به سابقهی پزشکی، داروهای دیگر و شرایط هر فرد بستگی دارد. اگر نمیدانید BMI شما چقدر است، محاسبهگر BMI آن را حساب می‌کند؛ این عدد فقط آموزشی است و جای معاینه را نمیگیرد.
فرق اصلی این داروها با قرص‌های بی‌نسخه این است:
مادهی موثر و مقدارش مشخص است و در آزمایشهای بالینی بررسی شده است.
پزشک عوارض را میشناسد و پیگیری می‌کند؛ از مشکلات گوارشی تا تداخل با داروهای دیگر.
همیشه همراه با تغییر غذا و فعالیت تجویز می‌شوند، نه بهجای آن.
وقتی دارو قطع شود و عادت‌ها تغییر نکرده باشند، وزن معمولاً برمی‌گردد.
یک هشدار هم دربارهی قلمهای تزریقی لاغری: در سالهای اخیر نسخههای تقلبی این داروها در بازارهای غیررسمی گزارش شده است. قلمی که بدون نسخه و از فروشندهی اینترنتی میخرید، ممکن است داروی واقعی نباشد.
چرا وزنی که با قرص کم می‌شود برمی‌گردد؟
وزنی که با قرص لاغری بی‌نسخه کم می‌شود، معمولاً از سه جا میآید: آب بدن، محتویات روده و کمی هم عضله، بهخصوص وقتی قرص اشتها را آنقدر کور می‌کند که پروتئین کافی نمیخورید. هیچکدام از این‌ها عادت غذایی را عوض نمیکند.
وقتی قرص تمام می‌شود، اشتها برمی‌گردد و گاهی قویتر از قبل. بدن آب از دست رفته را جبران می‌کند و همان عادتهای قدیمی، همان وزن قدیمی را برمیگردانند. بدتر اینکه عضلهی از دست رفته جایش را به چربی می‌دهد و نیاز کالری روزانه کمی پایین‌تر از قبل میآید. بسیاری از کسانی که چند دوره قرص مصرف کردهاند، همین الگو را تجربه کردهاند: کاهش سریع، برگشت سریع و هر بار ناامیدی بیشتر.
مقایسه قرص لاغری با کسری کالری ملایم
معیار
قرص لاغری بی‌نسخه
کسری کالری ملایم
سرعت هفته‌های اول
سریع، گاهی چند کیلو در هفته
حدود ۰٫۵ تا ۱ کیلوگرم در هفته
آنچه کم می‌شود
بیشتر آب، محتویات روده و بخشی از عضله
بیشتر چربی، اگر پروتئین و تمرین کافی باشد
عوارض
از بی‌خوابی و تپش قلب تا آسیب کبد
گرسنگی خفیف در روزهای اول
بعد از توقف
معمولاً برگشت وزن
عادت‌ها می‌مانند و وزن قابل نگه‌داشتن است
چیزی که یاد می‌گیرید
تقریباً هیچ
اندازه‌ی سهم‌ها، کالری‌های پنهان و نیاز بدنتان
جایگزین‌های امن قرص لاغری
هیچکدام از این قدمها هیجان یک قرص معجزهآسا را ندارد، اما همه با هم کاری را انجام میدهند که قرص فقط وانمودش را می‌کند:
نیاز روزانهتان را بدانید. با محاسبهگر TDEE ببینید بدنتان روزانه چند کالری میسوزاند و هدف را ۳۰۰ تا ۵۰۰ کالری پایین‌تر بگذارید.
پروتئین را در هر وعده جا بدهید. تخممرغ صبحانه، عدس یا مرغ ناهار، ماست یا پنیر شام. فهرست خوراکیهای پرپروتئین ایدههای بیشتری دارد. پروتئین همان کاری را که قرص با کور کردن اشتها می‌کند، با سیر نگه داشتن انجام می‌دهد.
فیبر را بیشتر کنید. سبزی خوردن، سالاد شیرازی، حبوبات و نان سبوسدار حجم بشقاب را بالا میبرند بیآنکه کالری زیادی اضافه کنند.
حرکت روزانه را بالا ببرید. سی دقیقه پیادهروی تند در بیشتر روزهای هفته و دو جلسه تمرین قدرتی ساده، عضله را در دورهی کمخوری نگه میدارد.
شبها دستکم ۷ ساعت بخوابید. بعد از کمخوابی، اشتها به خوراکیهای شیرین و پرچرب معمولاً بیشتر می‌شود.
اگر وزن اضافهی زیادی دارید یا بیماری مرتبط با وزن دارید، با پزشک دربارهی همهی گزینهها، از جمله داروی تجویزی، صحبت کنید. برای شروع قدمبهقدم، برنامه کاهش ۱۰ کیلو وزن را ببینید.
بخش سخت این برنامه معمولاً شمردن کالری است، نه کم خوردن. اگر وزن کردن تکتک مواد غذایی حوصلهتان را سر میبرد، در فیگ فیت کافی است از بشقابتان عکس بگیرید تا کالری و ماکروهایش تخمین زده شود. عدد اسکن تخمین است، نه اندازهگیری آزمایشگاهی؛ اما همین تخمین اگر هر روز ثبت شود، تصویر روشنی از عادت غذاییتان می‌دهد.
سوالات متداول
قرص لاغری گیاهی بی‌خطر است؟
نه لزوماً. «گیاهی» هیچ تضمینی دربارهی ایمنی نیست و بسیاری از قرص‌های گیاهی تقلبی، داروی اعلام‌نشده داشتهاند. حتی وقتی محتوا واقعاً گیاهی باشد، گیاهانی مثل سنا یا محرک‌های گیاهی عارضه و تداخل دارویی دارند.
قرص لاغری بدون رژیم جواب می‌دهد؟
قرص‌های بی‌نسخه ممکن است بدون رژیم هم ترازو را پایین بیاورند، اما بیشتر با کم کردن آب و محتویات روده. داروهای تجویزی هم بدون تغییر غذا اثر محدودی دارند و پزشک همیشه آنها را کنار برنامهی غذایی تجویز می‌کند.
اگر قرص لاغری را قطع کنم، وزنم برمی‌گردد؟
اگر در دورهی مصرف، عادت غذایی و فعالیت شما تغییری نکرده باشد، احتمال برگشت وزن زیاد است. برای قطع داروی تجویزی هم با پزشک خودتان مشورت کنید تا برنامهی بعد از آن مشخص باشد.
برای کاهش وزن سریع پیش از یک مراسم، قرص بخورم؟
نه. چند کیلویی که قرص در یکی دو هفته کم می‌کند، بیشترش آب است و عوارضش، از بی‌خوابی تا تپش قلب، ممکن است همان روز مراسم را هم خراب کند. حتی چند هفته کسری کالری ملایم و پیادهروی، تفاوتی واقعیتر میسازد.
نوجوان‌ها می‌توانند قرص لاغری مصرف کنند؟
قرص لاغری بی‌نسخه برای نوجوان‌ها بههیچوجه مناسب نیست. بدن در این سن در حال رشد است و هر تصمیمی دربارهی کاهش وزن باید با پزشک گرفته شود. برای نکتههای امن‌تر، راهنمای کاهش وزن سالم نوجوانان را ببینید.
قرص لاغری وعده می‌دهد که سختترین بخش کاهش وزن، یعنی تغییر عادت، را دور بزند و همین وعده آن را خطرناک می‌کند. اگر به کمک پزشکی نیاز دارید، آن را از پزشک بگیرید، نه از صفحهای که قرص میفروشد. اگر نیاز ندارید، از همین هفته یک کسری کالری کوچک بسازید و بگذارید زمان کارش را بکند.
