ریزهخواری شب معمولاً از گرسنگی نمیآید؛ از عادت، خستگی و دستی میآید که جلوی تلویزیون بیکار است. برای ترکش لازم نیست تلویزیون را خاموش کنید یا تا صبح گرسنه بمانید. کافی است شام سیرکننده بخورید، یک میانوعدهی شب از قبل تعیین کنید، خوراکی را در ظرف کوچک بکشید نه از کیسه، و آشپزخانه را ساعت مشخصی ببندید. این مطلب ده روش را به ترتیب اثر و سادگی آورده است.
خیلیها روزشان را با دقت میگذرانند: صبحانهی حسابشده، ناهار اندازه، حتی چای بیقند. بعد ساعت ده شب میرسد، سریال شروع میشود و یک ساعت بعد کاسهی تخمه خالی است و کیسهی پفک هم. چیزی که این ساعت را سخت میکند، ترکیب سه چیز است: بدن خسته، ذهنی که میخواهد بعد از یک روز طولانی پاداش بگیرد، و صفحهای که حواس را از دهان پرت میکند.
چرا شبها جلوی تلویزیون بیشتر میخوریم؟
دانستن علت مهم است، چون روش درست به آن بستگی دارد.
کمخوری در طول روز
اگر صبحانه را حذف کردهاید، ناهار را سرپا خوردهاید و شام هم سبک بوده، بدن شب واقعاً گرسنه است. این گرسنگی خودش را به شکل هوس تنقلات نشان میدهد، چون خوراکی آماده و پرانرژی سریعترین جواب است. خیلی از ریزهخواریهای شبانه در واقع ناهاری است که خورده نشده.
عادت و نشانه
مغز چیزهایی را که با هم تکرار میشوند به هم وصل میکند. اگر ماهها هر شب موقع سریال تخمه شکستهاید، حالا خود صدای تیتراژ کافی است تا هوس تخمه بیاید. این هوس ربطی به معده ندارد.
خستگی و کمخوابی
آخر شب، توان تصمیمگیری در پایینترین حدش است. کسی که دیر میخوابد هم ساعتهای بیشتری بیدار است و فرصت بیشتری برای خوردن دارد. اگر خوابتان کم است، رابطهی خواب و لاغری را بخوانید؛ گاهی اصلاح ساعت خواب، نصف مشکل ریزهخواری را حل میکند.
خوردن بدون توجه
وقتی چشم روی صفحه است، دست بهطور خودکار بین کاسه و دهان رفتوآمد میکند. آدم متوجه نمیشود چقدر خورده و سیری هم دیرتر حس میشود. برای همین، کیسهی بزرگ جلوی تلویزیون تقریباً همیشه تا ته خالی میشود.
ریزه خواری شب چقدر کالری دارد؟
مشکل اصلی ریزهخواری این است که هیچکدام از خوراکیها بهتنهایی بزرگ به نظر نمیرسد. این جدول عددهای تقریبی را نشان میدهد:
خوراکی شبنشینی
مقدار رایج
کالری تقریبی
تخمه آفتابگردان با پوست
یک کاسهی کوچک، حدود ۵۰ گرم
۱۵۰ تا ۲۰۰
آجیل مخلوط شور
دو مشت، حدود ۶۰ گرم
۳۵۰ تا ۴۰۰
پفک یا چیپس
یک بستهی متوسط، حدود ۶۰ گرم
۳۰۰ تا ۳۵۰
شکلات شیری
دو ردیف از یک تختهی معمولی
۲۰۰ تا ۲۵۰
بیسکویت ساده
پنج عدد
۱۵۰ تا ۲۰۰
خرما
پنج دانه
۱۰۰ تا ۱۵۰
چای با دو حبه قند
دو استکان
۶۰ تا ۸۰
هندوانه
یک بشقاب پر، حدود ۳۰۰ گرم
۹۰ تا ۱۰۰
حالا یک شب معمولی را در نظر بگیرید: یک کاسه تخمه، دو مشت آجیل و دو استکان چای با قند. جمعش به ۵۰۰ تا ۷۰۰ کالری میرسد؛ تقریباً اندازهی یک وعدهی کامل. اگر این شب پنج بار در هفته تکرار شود، همان کسری کالریای را که در طول روز با زحمت ساختهاید، کامل میپوشاند. فهرست کالریهای پنهان سفره ایرانی موارد مشابه دیگری را هم نشان میدهد.
۱۰ روش ترک ریزهخواری شبانه: پیش از نشستن جلوی تلویزیون
پنج روش اول قبل از شروع سریال کار میکنند. اینها مهمترند، چون تصمیم را به ساعتی منتقل میکنند که هنوز خسته نیستید.
۱. شام را سیرکننده بخورید
شام خیلی سبک، مثلاً فقط یک کاسه سالاد، شب را طولانی و پرهوس میکند. شام باید پروتئین داشته باشد (مرغ، ماهی، تخممرغ، عدس یا لوبیا)، کمی نان یا برنج و یک بخش پرحجم از سبزی. یک برش کوکو سبزی با یک تکه نان و ماست و خیار، یا یک کاسه عدسی با نان سنگک، بیشتر از سالاد تنها سیر نگه میدارد.
۲. میانوعدهی شب را از قبل تعیین کنید
اگر شبها همیشه چیزی میخورید، آن را از برنامه حذف نکنید؛ برایش جا بگذارید. ۱۰۰ تا ۲۰۰ کالری از سهم روزانه را برای شب کنار بگذارید و از ظهر تصمیم بگیرید چه باشد: یک کاسه ماست با کمی گردو، یک سیب با یک قاشق کرهی بادامزمینی، یا یک کاسه تخمهی اندازه. خوراکیای که از قبل انتخاب شده، کمتر به خوردنهای بعدی میرسد.
۳. ظرف کوچک، نه کیسه
این سادهترین و شاید موثرترین روش این فهرست است. هر خوراکی را در یک کاسهی کوچک بکشید و بسته را پیش از نشستن به کابینت برگردانید. وقتی کاسه تمام شد، برای بیشتر خوردن باید بلند شوید و همین یک بلند شدن، فرصت فکر کردن میدهد. اگر نمیدانید یک مشت یا یک کاسهی کوچک چقدر است، راهنمای تخمین مقدار غذا بدون ترازو را ببینید.
۴. خرید را عوض کنید، نه اراده را
خوراکیای که در خانه نیست، ساعت یازده شب خورده نمیشود. تنقلات اصلی شب را در بستههای کوچک بخرید یا اصلاً نخرید. اگر بقیهی خانواده تنقلات میخواهند، آن را در کابینت بالا و پشت ظرفها بگذارید و میوهی شسته را جلوی چشم.
۵. برای آشپزخانه ساعت تعطیلی بگذارید
یک ساعت مشخص، مثلاً ده و نیم شب، را پایان خوردن روز بدانید. بعد از آن مسواک بزنید. خیلیها میگویند طعم خمیردندان خودش هوس خوردن را کم میکند و از آن مهمتر، مسواک یک نشانهی روشن است که «امروز تمام شد».
۱۰ روش ترک ریزهخواری شبانه: وقتی هوس آمد
پنج روش بعدی برای خود لحظهاند؛ وقتی سریال شروع شده و دستتان بیاختیار سمت کاسه میرود.
۶. دستها را مشغول کنید
بخشی از ریزهخواری فقط کار دست است. تسبیح، بافتنی، توپ نرم استرس، تا کردن لباسها یا حتی پوست کندن یک نارنگی، دست را از کاسه دور نگه میدارد. برای همین تخمه اینقدر محبوب است: هم دست را مشغول میکند و هم دهان را.
۷. یک نوشیدنی گرم بیقند کنار دستتان باشد
یک لیوان بزرگ چای کمرنگ، دمنوش بهلیمو یا گلگاوزبان بدون قند، هم گرم است و هم آرامآرام نوشیده میشود. دهان و دست مشغولاند و کالری تقریباً صفر است. چای پررنگ و قهوه را برای شب نگذارید، چون کافئین خواب را عقب میاندازد.
۸. قانون «یک قسمت»
اگر واقعاً میخواهید چیزی بخورید، آن را به یک قسمت از سریال محدود کنید. خوراکی همراه قسمت اول است و از قسمت دوم به بعد فقط نوشیدنی. این قانون جلوی آن خوردن یکریز سه ساعته را میگیرد که بیشترین کالری را میسازد.
۹. ده دقیقه صبر کنید و از خودتان بپرسید
وقتی هوس آمد، بلافاصله بلند نشوید. ده دقیقه صبر کنید و بپرسید: «اگر الان یک تخممرغ آبپز جلویم بود، میخوردم؟» اگر جواب نه است، احتمالاً گرسنه نیستید و هوس از خستگی یا عادت است. اگر این صحنه هر شب تکرار میشود و با حس بد همراه است، راهنمای کنترل پرخوری عصبی را هم بخوانید.
۱۰. پیش از خوردن ثبت کنید، نه بعدش
وقتی پیش از برداشتن کاسه، خوراکی را ثبت میکنید، یک لحظه مکث ایجاد میشود و عدد واقعی جلوی چشمتان است. خیلیها با همین کار بهجای دو مشت، یک مشت برمیدارند. ثبت عصرانه و شبنشینی هم مثل ناهار جزو روز است. در فیگ فیت برای حفظ تداوم روزانه کافی است دستکم یک وعده در روز ثبت شود، ولی اگر هر شب خوراکی شبانه را هم ثبت کنید، بعد از چند هفته میبینید ریزهخواری در عمل چقدر از روزتان را میگیرد.
بهجای تخمه و پفک چه بخوریم؟
جایگزین خوب سه ویژگی دارد: حجمش زیاد است، آرام خورده میشود و کالریاش کمتر است. لازم نیست همهچیز را عوض کنید؛ یکی دو جایگزین برای شبهای عادی کافی است.
بهجای
این را امتحان کنید
تفاوت تقریبی
یک بسته پفک یا چیپس
دو لیوان پاپکورن خانگی با کمی روغن
حدود ۱۵۰ کالری کمتر
دو مشت آجیل شور
یک مشت کوچک آجیل خام با یک خیار
حدود ۲۰۰ کالری کمتر
دو ردیف شکلات شیری
دو مربع کوچک شکلات تلخ با یک دمنوش
حدود ۱۰۰ کالری کمتر
پنج بیسکویت با چای شیرین
یک سیب یا پرتقال با چای بیقند
حدود ۱۵۰ کالری کمتر
بستنی
ماست یخزده با چند تکه میوه
بسته به مقدار، معمولاً کمتر
خیار، هویج، کاهو و میوههای آبدار هم با کالری کم حجم زیادی دارند. ایدههای بیشتر را در فهرست غذاهای کمکالری پیدا میکنید.
غذا خوردن آخر شب چاق میکند؟
این سوال را زیاد میپرسند و جوابش سادهتر از چیزی است که شایع است. ساعت خوردن بهتنهایی چاق نمیکند؛ جمع کالری روز تعیین میکند وزن کم شود یا زیاد. ۲۰۰ کالری ساعت یازده شب همان ۲۰۰ کالری ساعت چهار عصر است. توضیح کاملترش در مطلب غذا خوردن شب و کاهش وزن آمده است.
پس چرا خوردن شب اینقدر بدنام است؟ چون در عمل، خوراکیهای شب معمولاً اضافهاند، نه جایگزین. کسی که سه وعدهی کامل خورده و بعد شب هم تنقلات میخورد، کالری اضافه دارد؛ ساعت تقصیری ندارد. یک استثنا هم هست: کسانی که ریفلاکس یا سوزش معده دارند، بهتر است دو سه ساعت پیش از خواب غذای سنگین نخورند.
اگر شیفت شب کار میکنید یا خیلی دیر میخوابید
برای کسی که ساعت دو بامداد میخوابد، «بعد از هشت شب چیزی نخور» معنایی ندارد. شش ساعت بیداری بدون غذا معمولاً به پرخوری ختم میشود. بهجای ساعت ثابت، وعدهها را با ساعت بیداری خودتان تنظیم کنید:
آخرین وعدهی اصلی را حدود سه تا چهار ساعت پیش از خواب بخورید.
اگر بعد از آن گرسنه شدید، یک میانوعدهی کوچک پروتئیندار بخورید، نه تنقلات شور و شیرین.
برای شیفت شب، غذا را از خانه ببرید تا به خوراکیهای دستگاه فروش و سوپرمارکت شبانهروزی تکیه نکنید.
سوالات متداول
چطور ریزهخواری شبانه را ترک کنم وقتی واقعاً گرسنهام؟
اگر شبها واقعاً گرسنهاید، مشکل احتمالاً در شام یا وعدههای روز است. شام را با پروتئین و سبزی کاملتر کنید و ناهار را حذف نکنید. اگر باز هم گرسنه بودید، یک میانوعدهی کوچک و از پیش تعیینشده، مثل یک کاسه ماست یا یک لیوان شیر، بخورید.
تخمه برای شبنشینی گزینهی بدی است؟
نه، به شرط اندازه. تخمه چون پوست دارد آرام خورده میشود و این خوب است. مشکل وقتی است که از کیسهی بزرگ بخورید یا تخمهی خیلی شور انتخاب کنید. یک کاسهی کوچک تخمهی کمنمک با یک لیوان چای بیقند، شبنشینی معقولی است.
میوه خوردن آخر شب اشکال دارد؟
برای بیشتر آدمها نه. میوه حجم زیاد و کالری نسبتاً کمی دارد و جایگزین خوبی برای تنقلات است. فقط دقت کنید که یک دیس بزرگ انگور یا خربزه هم کالری قابل توجهی دارد و یک یا دو میوه برای شب کافی است.
چند وقت طول میکشد تا عادت ریزهخواری شب از بین برود؟
عادتهایی که هر شب تکرار شدهاند، معمولاً چند هفته زمان میبرند تا ضعیف شوند. هفتهی اول سختترین است، چون نشانهها هنوز قویاند. اگر چند روز پشتسرهم روشها را اجرا کنید، کمکم هوس با شروع سریال کمتر میشود.
شبها قرار نیست بیلذت بگذرند. امشب پیش از نشستن، خوراکی شب را در یک کاسهی کوچک بکشید، یک لیوان چای بیقند کنارش بگذارید و بسته را به کابینت برگردانید. همین سه کار، شروع خوبی برای شبهای بعد است.