تخمین مقدار غذا بدون ترازو: راهنمای کف دست، مشت و کفگیر
انتشار: ۵ مرداد ۱۴۰۵
برای تخمین مقدار غذا بدون ترازو، دستتان بهترین ابزار است: کف دست برای گوشت و مرغ، مشت برای برنج و ماکارونی، کاسهی دست برای آجیل و میوهی خردشده، و شست برای روغن و کره و کرهی بادامزمینی. کنار دست، ظرفهای آشپزخانه مثل کفگیر، ملاقه، لیوان و قاشق هم واحدهای خوبیاند، به شرط اینکه یک بار بدانید هر کدام چقدر جا میگیرد. این روش دقت ترازو را ندارد، اما برای کالریشماری و کاهش وزن کافی است، چون همیشه همراهتان است و خطایش هر روز کموبیش ثابت میماند.
چرا تخمین مقدار غذا بدون ترازو کافی است؟
ترازوی آشپزخانه دقیق است، ولی در زندگی واقعی بیشتر وعدهها جایی خورده میشوند که ترازو نیست: سر کار، خانهی مادر، رستوران، مهمانی. کسی که فقط با ترازو ثبت میکند، معمولاً یا این وعدهها را ثبت نمیکند یا بعد از چند هفته کلاً خسته میشود.
در کالریشماری، ثبت منظم با کمی خطا از ثبت دقیق ولی گاهبهگاه مفیدتر است. اگر هر روز با همان روش تخمین بزنید، خطای شما هم کموبیش ثابت میماند و روند وزن، یعنی چیزی که واقعاً دنبالش هستید، معلوم میشود. اگر بعد از چند هفته دیدید وزن طبق انتظار کم نمیشود، میتوانید کمی محتاطتر تخمین بزنید یا هدف را ۱۰۰ تا ۲۰۰ کالری پایین بیاورید.
یک مزیت دیگر هم دارد: دست هر کس با اندازهی بدنش متناسب است. آدم درشتتر دست بزرگتری دارد و معمولاً به غذای بیشتری هم نیاز دارد. پس سهمهایی که با دست اندازه میگیرید، خودبهخود کمی با بدنتان هماهنگ میشوند.
روش دست: کف دست، مشت، کاسهی دست و شست
این چهار واحد بیشتر غذاهای روزمره را پوشش میدهند. اعداد جدول برای دست یک بزرگسال متوسط است و دامنه دارد؛ آنها را نقطهی شروع بدانید.
واحد دست
تقریباً برابر با
برای چه غذاهایی
نمونه
کف دست، بدون انگشتها، به ضخامت کف دست
۱۰۰ تا ۱۲۰ گرم گوشت یا مرغ پخته
منابع پروتئین
یک تکه جوجهکباب، یک تکه ماهی، یک کتلت
مشت بسته
حدود یک لیوان، یعنی ۱۵۰ تا ۱۸۰ گرم برنج یا ماکارونی پخته
کربوهیدراتهای پخته
برنج، ماکارونی، عدس پخته
کاسهی یک دست
حدود ۳۰ گرم آجیل یا نصف لیوان میوهی خردشده
آجیل، میوهی ریز، حبوبات پخته
یک مشت بادام یا کشمش
شست کامل
حدود یک قاشق غذاخوری
چربیها و سسها
کرهی بادامزمینی، روغن، سس مایونز
سر شست، تا بند اول
حدود یک قاشق چایخوری
چربیهای غلیظ
کره روی نان، روغن زیتون روی سالاد
یک نکته دربارهی مشت: مشت برای غذاهایی کار میکند که حجمشان را میشود تصور کرد، مثل برنج در بشقاب. برای غذای آبکی مثل خورش، ملاقه و کاسه واحد بهتریاند.
یک وعده متعادل با روش دست
اگر نمیخواهید فعلاً کالری بشمارید و فقط دنبال یک الگوی سادهاید، این ترکیب برای یک وعدهی اصلی بیشتر بزرگسالانی که وزن کم میکنند نقطهی شروع خوبی است:
یک تا دو کف دست پروتئین؛ یک کف دست برای بیشتر خانمها و دو کف دست برای بیشتر آقایان.
یک تا دو مشت سبزی یا سالاد؛ این بخش را میشود بیشتر هم کرد.
یک مشت کربوهیدرات مثل برنج یا نان یا سیبزمینی.
یک تا دو شست چربی، از جمله روغنی که در پخت رفته.
این فقط یک الگوست، نه برنامهی پیشنهادی برای همه. کسی که ورزش سنگین دارد یا هدفش افزایش وزن است، سهم کربوهیدرات و چربی بیشتری لازم دارد.
ظرفهای آشپزخانه: کفگیر، ملاقه، لیوان و قاشق
دست برای غذایی که جلویتان است کار میکند. برای غذایی که از قابلمه میکشید، ظرفهای آشپزخانه دقیقترند، چون هر بار همان حجم را برمیدارند.
ظرف
حجم تقریبی
نکته
لیوان آب معمولی
۲۰۰ تا ۲۵۰ میلیلیتر
لیوانهای دستهدار و لیوانهای بلند ممکن است تا ۳۵۰ میلیلیتر جا بگیرند
استکان کمرباریک
حدود ۱۰۰ میلیلیتر
برای چای و شیر
ملاقهی معمولی
۱۰۰ تا ۱۵۰ میلیلیتر
پر یا نیمهپر بودنش را در نظر بگیرید
کفگیر پر برنج
نصف تا یک لیوان
کفگیرهای خانگی هماندازه نیستند
قاشق غذاخوری
حدود ۱۵ میلیلیتر
قاشقی که سر سفره استفاده میکنید معمولاً کمی کوچکتر است
قاشق چایخوری
حدود ۵ میلیلیتر
برای شکر، روغن و ادویه
اگر میخواهید بدانید هر کدام از این مقدارها در غذاهای ایرانی چند کالری میشود، مثلاً یک کفگیر برنج یا یک کاسه قرمهسبزی، راهنمای کالریشماری غذای ایرانی جدول کاملتری دارد.
مقایسه با اشیای آشنا
برای بعضی خوراکیها مقایسه با اشیای آشنا از دست و ظرف راحتتر است:
پنیر سفید به اندازهی یک قوطی کبریت: حدود ۳۰ گرم.
یک سیب یا پرتقال متوسط: تقریباً هماندازهی یک توپ تنیس.
یک سیبزمینی متوسط: تقریباً هماندازهی یک موس کامپیوتر.
گوشت یا مرغ پخته به اندازهی یک دسته ورق پاسور: حدود ۸۵ تا ۱۰۰ گرم.
یک تکه نان سنگک به اندازهی کف دست: معمولاً ۳۰ تا ۴۰ گرم، بسته به ضخامت.
یک بار کالیبره کنید، بعد ترازو را کنار بگذارید
دستها و ظرفهای هر خانه فرق دارند. بهترین کار این است که یک بار، فقط یک بار، ظرفهای همیشگیتان را بسنجید. اگر ترازو ندارید، از یک دوست یا همسایه قرض بگیرید یا از پیمانهی استاندارد آشپزی استفاده کنید.
یک کفگیر پر از برنج پختهی همیشگیتان را روی ترازو بکشید و عددش را یادداشت کنید.
یک ملاقهی پر از خورش را در یک کاسه بریزید و وزن کنید. بعد ببینید کاسهی همیشگیتان چند ملاقه جا میگیرد.
تکهی نانی را که معمولاً برمیدارید وزن کنید.
یک کف دست مرغ یا گوشت پخته را وزن کنید تا ببینید دست خودتان با عدد جدول چقدر فرق دارد.
یک قاشق غذاخوری از بطری روغن خودتان بریزید و ببینید چقدر پر میشود؛ بیشتر آدمها روغن را بیشتر از یک قاشق میریزند.
همهی عددها را یک جا بنویسید، مثلاً در یادداشت گوشی.
بعد از این، دیگر لازم نیست هر روز وزن کنید. هر چند ماه یک بار، یا هر وقت ظرف تازهای خریدید، یک بار دیگر چک کنید. چشم آدم کمکم به اندازهها عادت میکند و تخمینها با گذشت زمان بهتر هم میشوند.
کجا تخمین با چشم اشتباه میشود؟
تخمین مقدار غذا مهارت است و چند خطای رایج دارد. بیشترشان تخمین را کمتر از واقعیت نشان میدهند.
بشقاب و کاسهی بزرگ
یک کفگیر برنج در بشقاب کوچک پر به نظر میرسد و در دیس بزرگ کم. چشم مقدار غذا را نسبت به ظرف میسنجد، نه بهتنهایی. اگر میخواهید سهمها را کنترل کنید، بشقاب کوچکتری انتخاب کنید و تخمین را با واحد ثابت، مثل کفگیر یا مشت، انجام دهید.
غذاهای پرحجم و غذاهای فشرده
یک کاسه سالاد کاهو و یک کاسه آجیل همحجماند، ولی کالریشان چند ده برابر فرق دارد. برای غذاهای فشرده مثل آجیل، خرما، کشمش، شیرینی و پنیر پیتزایی، کوچکترین خطای حجم هم کالری زیادی جابهجا میکند. اینها را محتاطانه، یعنی کمی بیشتر از چیزی که فکر میکنید، ثبت کنید. برای سبزیها و سالاد بدون سس، دقت زیاد لازم نیست.
چیزهایی که دیده نمیشوند
روغنی که در خورش حل شده، کرهای که روی برنج آب شده، شکری که در چای حل شده و سسی که زیر کاهو رفته. دست و چشم اینها را نمیبینند. برای غذای خانگی، روغن را موقع پخت با قاشق بریزید تا بدانید چقدر است. برای غذای بیرون، فرض کنید یکی دو قاشق روغن بیشتر از نسخهی خانگی دارد.
«یک کم» و «یک ذره»
بیشترین خطا از کلمههایی میآید که مقدار ندارند. «یک کم برنج»، «یک ذره پنیر»، «چند تا آجیل». بهجای این کلمهها، عدد بنویسید: دو کفگیر، یک قوطی کبریت پنیر، ده بادام. همین عادت ساده تخمینها را دقیقتر میکند.
غذای رستوران و بستهبندی را چطور تخمین بزنیم؟
در رستوران اختیار مقدار با شما نیست. یک پرس چلوکباب معمولاً سه تا چهار کفگیر برنج دارد، یعنی دو تا سه مشت یا بیشتر. اگر نمیتوانید سهم برنج را کم کنید، دستکم بدانید چقدر است و در وعدههای دیگر آن روز جبران کنید.
برای چنین ناهاری که دستور پختش را نمیدانید، اسکن عکس غذا سادهترین راه ثبت است. در فیگ فیت از بشقاب عکس میگیرید و هوش مصنوعی عنوان غذا، کالری و ماکروهایش را تخمین میزند. عدد اسکن هم تخمین است، نه اندازهگیری آزمایشگاهی، ولی از «یک بشقاب غذای رستوران» که ثبت نشود خیلی بهتر است. عکس را پیش از اولین لقمه و طوری بگیرید که کل بشقاب در کادر باشد.
برای غذای بستهبندی کار سادهتر است، چون عدد روی برچسب هست. فقط ببینید عدد برای ۱۰۰ گرم است یا برای «هر سهم»، و بسته را با همان نسبت حساب کنید. اگر نصف یک بستهی ۲۰۰ گرمی را خوردهاید، یعنی ۱۰۰ گرم. کالری و ماکروی خوراکیهای رایج را هم میتوانید در جستوجوی کالری غذاها پیدا کنید.
اگر دنبال میانوعدههایی هستید که خطای تخمینشان اهمیت کمتری دارد، فهرست غذاهای کمکالری کمک میکند؛ خیار و هویج و ماست کمچرب را با یکی دو مشت خطا هم نمیشود خیلی اشتباه حساب کرد.
سوالات متداول
بدون ترازو چطور بفهمم چند گرم برنج خوردهام؟
یک مشت بسته تقریباً یک لیوان برنج پخته است، یعنی حدود ۱۵۰ تا ۱۸۰ گرم. اگر با کفگیر میکشید، یک بار کفگیر همیشگیتان را وزن کنید یا با یک لیوان مقایسه کنید. بعد از آن فقط کفگیرها را بشمارید.
یک کف دست مرغ چند گرم است؟
برای دست یک بزرگسال متوسط، یک تکه مرغ یا گوشت پخته به اندازهی کف دست بدون انگشتها و به ضخامت کف دست، حدود ۱۰۰ تا ۱۲۰ گرم است. دست بزرگتر کمی بیشتر برمیدارد. یک بار وزن کردن، عدد دست خودتان را مشخص میکند.
تخمین با دست برای کاهش وزن دقیق است؟
دقیق به معنای ترازو نیست، ولی برای کاهش وزن کافی است، به شرط اینکه هر روز با همان روش تخمین بزنید. اگر چند هفته وزن طبق انتظار کم نشد، غذاهای فشرده و روغن را محتاطانهتر حساب کنید.
روغن غذا را بدون ترازو چطور حساب کنم؟
موقع پخت، روغن را با قاشق غذاخوری بریزید و بشمارید؛ هر قاشق غذاخوری حدود ۱۲۰ کالری است. بعد کل روغن را بر تعداد سهمهای غذا تقسیم کنید. برای غذای بیرون، یکی دو قاشق روغن بیشتر از نسخهی خانگی فرض کنید.
بهتر است ترازوی آشپزخانه بخرم؟
اگر به راحتی در دسترس است، برای چند هفتهی اول مفید است تا چشمتان با اندازهها آشنا شود. اما خریدنش شرط شروع نیست. بیشتر آدمها بعد از یک دورهی کوتاه کالیبره کردن، با دست و ظرفهای آشپزخانه به اندازهی کافی خوب تخمین میزنند.
تخمین مقدار غذا بدون ترازو یعنی یک بار یاد بگیرید و بعد هر روز از آن استفاده کنید. ظرفهای خانه را یک بار بسنجید، دستتان را با جدول بالا مقایسه کنید و بهجای «یک کم» عدد بنویسید. چند هفته بعد، بدون فکر کردن میدانید یک کفگیر برنج چقدر است.