افزایش وزن با رفلاکس: ۱۰ غذای پرکالری و سبک برای معده حساس
انتشار: ۱۶ شهریور ۱۴۰۵
افزایش وزن با رفلاکس شدنی است، به شرطی که کالری اضافه را در حجم کم و در وعدههای بیشتر بخورید، نه با بشقابهای سنگین و غذاهای پرچرب. روزی پنج یا شش وعدهی کوچک، کربوهیدراتهای نشاستهای مثل برنج کته و جو دوسر، پروتئین کمچرب، کمی چربی گیاهی و دستکم سه ساعت فاصله بین آخرین وعده و خواب، اسکلت اصلی برنامه است. با این روش، اضافه شدن حدود ۱ تا ۲ کیلوگرم در ماه هدفی منطقی است.
مشکل اینجاست که بیشتر توصیههای رایج برای چاق شدن دقیقاً همان کارهایی است که سوزش معده را بدتر میکند: وعدهی مفصل، غذای چرب، شیک بزرگ پیش از خواب. در ادامه میبینید هر کدام از این توصیهها را چطور با معدهی حساس هماهنگ کنید.
چرا افزایش وزن با رفلاکس سختتر است؟
رفلاکس یعنی برگشت اسید معده به مری. هر چیزی که معده را خیلی پر کند یا دیرتر خالی شدنش را به دنبال داشته باشد، فشار روی دریچهی پایین مری را بیشتر میکند. غذای پرچرب دیرتر از معده خارج میشود و حجم زیاد غذا هم معده را کش میدهد. نتیجه این است که کسی که لاغر است و رفلاکس دارد، اغلب کم میخورد چون از سوزش بعد از غذا میترسد و همین کم خوردن، لاغری را ادامه میدهد.
راه حل، کنار گذاشتن کالری نیست؛ عوض کردن شکل آن است. این جدول توصیههای رایج افزایش وزن را کنار نسخهای گذاشته که برای معدهی حساس معمولاً بهتر جواب میدهد:
توصیه رایج برای چاق شدن
مشکلش برای رفلاکس
نسخه سازگارتر
سه وعدهی سنگین
حجم زیاد، فشار روی معده
پنج تا شش وعدهی کوچک با فاصلهی دو سه ساعت
غذای سرخکرده و پرروغن
تخلیهی کند معده
آبپز، تنوری یا گریل، با یک قاشق روغن روی غذای آماده
شیک بزرگ پیش از خواب
معدهی پر هنگام دراز کشیدن
شیک کوچک در عصر، دستکم سه ساعت پیش از خواب
شیر پرچرب و خامه
چربی زیاد در یک وعده
شیر و ماست کمچرب، چربی از ارده یا روغن زیتون به مقدار کم
شکلات و کیک
شکلات برای خیلیها محرک است
خرما، انجیر خشک، کشمش
وزن اضافه هم بیاثر نیست
یک نکته را صادقانه بدانید: چربی شکمی زیاد هم فشار روی معده را بالا میبرد و یکی از عوامل شناختهشدهی رفلاکس است. پس هدف شما وزن گرفتن آرام و ترجیحاً عضله است، نه اینکه هر چه سریعتر کیلو اضافه کنید. یک متر خیاطی بردارید و دور کمرتان را همسطح ناف اندازه بگیرید. اگر وزن بالا میرود ولی دور کمر هم هر هفته چند سانت بیشتر میشود، سرعت را کم کنید.
روزی چقدر کالری اضافه کافی است؟
اول بدانید بدنتان روزانه چقدر انرژی میسوزاند. این عدد را با محاسبهگر TDEE تخمین بزنید و حدود ۲۵۰ تا ۴۰۰ کالری به آن اضافه کنید. برای معدهی حساس، شروع از پایین بازه بهتر است؛ بالا بردن تدریجی کالری راحتتر از این است که از روز اول حجم غذا را خیلی زیاد کنید.
مثلاً اگر TDEE شما ۱۹۰۰ کالری باشد، هدف روزانه حدود ۲۲۰۰ کالری میشود. این مقدار را اگر در شش وعده پخش کنید، هر وعده بهطور متوسط ۳۵۰ تا ۴۰۰ کالری است؛ یعنی چیزی در حد یک کاسه فرنی با موز، نه یک دیس پلو.
سرعت مناسب برای بیشتر افراد ۰٫۲۵ تا ۰٫۵ کیلوگرم در هفته است. اگر دو هفتهی پشت سر هم وزنتان تکان نخورد، ۱۰۰ تا ۱۵۰ کالری دیگر اضافه کنید؛ مثلاً یک لیوان شیر کمچرب یا سه خرما. اگر در همین مدت سوزش بیشتر شد، کالری را نگه دارید و بهجایش تعداد وعدهها را یکی بیشتر کنید تا حجم هر وعده کمتر شود.
با شش وعدهی کوچک، حساب کالری روز راحت از دست میرود. صفحهی اصلی فیگ فیت همیشه نشان میدهد امروز چند کالری دیگر جا دارید. اگر ساعت شش عصر ببینید هنوز ۶۰۰ کالری مانده، میفهمید باید آن را بین شام و میانوعدهی بعدش تقسیم کنید، نه اینکه نزدیک خواب یکجا بخورید.
۱۰ غذای پرکالری که معمولاً با رفلاکس بهتر تحمل میشوند
هیچ فهرستی برای همه درست نیست. یکی با موز راحت است و دیگری نه. این ده خوراکی در عمل برای بیشتر کسانی که رفلاکس دارند کمدردسرترند و در حجم کم، کالری قابلتوجهی میرسانند:
خوراکی
مقدار نمونه
کالری تقریبی
نکته
۱. فرنی جو دوسر با شیر کمچرب
۴۰ گرم جو با یک لیوان شیر
حدود ۲۶۰
صبحانهی نرم و سیرکننده
۲. برنج کته
یک کفگیر (حدود ۱۰۰ گرم)
حدود ۱۳۰
کته از پلوی پرروغن سبکتر است
۳. نان سنگک یا نان جو
یک تکه کفدستی
حدود ۸۰
تستشدهاش برای بعضیها راحتتر است
۴. سیبزمینی آبپز یا تنوری
یک عدد متوسط
حدود ۱۲۰
سرخکردهاش را کنار بگذارید
۵. موز رسیده
یک عدد متوسط
حدود ۱۰۰
میوهی کماسید و آسان
۶. خرما یا انجیر خشک
۳ عدد
حدود ۷۰ تا ۹۰
کالری زیاد در حجم خیلی کم
۷. سینه مرغ یا ماهی سفید
۱۰۰ گرم پخته
حدود ۱۲۰ تا ۱۶۵
گریل یا آبپز، بدون پوست
۸. تخممرغ آبپز
یک عدد
حدود ۷۵
اگر زرده اذیتتان میکند، سفیده را بیشتر کنید
۹. ارده یا کره بادامزمینی
یک قاشق چایخوری
حدود ۳۰
چربی است؛ کم و پخششده در روز
۱۰. ماست کمچرب
یک کاسهی کوچک (۲۰۰ گرم)
حدود ۱۱۰
با خرما یا جو دوسر کالریاش بیشتر میشود
این اعداد تقریبیاند و با اندازه و طرز پخت فرق میکنند. کالری و ماکروی هر خوراکی دیگری را میتوانید در جستوجوی کالری غذاها ببینید.
چرا چربی را کم و پخششده بخورید؟
چربی پرکالریترین بخش غذاست؛ هر گرمش حدود ۹ کالری دارد و برای آدم لاغر بهترین راه بالا بردن کالری بدون بزرگ کردن بشقاب است. اما وقتی یکجا زیاد خورده شود، معده را دیرتر خالی میکند. پس قاعده این است: هر وعده کمی چربی، هیچ وعدهای خیلی چرب. یک قاشق چایخوری روغن زیتون روی برنج ناهار، چند مغز بادام در میانوعده، یک قاشق چایخوری ارده در فرنی صبح. جمع اینها در روز به ۲۰۰ تا ۳۰۰ کالری میرسد، بیآنکه هیچ وعدهای سنگین شود.
کدام غذاهای چاقکننده را با احتیاط بخورید؟
بعضی خوراکیها برای بسیاری از کسانی که رفلاکس دارند محرکاند. «محرک» یعنی احتمال سوزش را بالا میبرند، نه اینکه برای همه ممنوع باشند. رایجترینهایشان در سفرهی ایرانی اینهاست:
خورشهایی که روغن زیادی رویشان جمع شده؛ قرمهسبزی با سبزی خیلی سرخشده یا قیمهی پرروغن.
تهدیگ پرروغن، کلهپاچه و غذاهای خیلی چرب مهمانی.
غذاهای تند و پرادویه، و برای بعضیها پیاز و سیر خام.
رب و سس گوجهفرنگی زیاد، مرکبات و آبمیوههای ترش.
شکلات، نعناع، قهوه، چای پررنگ و نوشابههای گازدار.
لازم نیست همهی اینها را یکباره حذف کنید. یک هفته هر چیزی را که میخورید و هر بار سوزشی را که حس میکنید یادداشت کنید. معمولاً دو سه محرک اصلی معلوم میشود و بقیه را میتوانید با اندازهی کمتر نگه دارید. خورش را کنار نگذارید؛ روغن رویش را با قاشق بگیرید و بهجای یک بشقاب پر، نصفش را با کته بخورید. اگر جزئیات بیشتری دربارهی محرکها و ترتیب غذاها میخواهید، راهنمای رژیم غذایی برای رفلاکس را ببینید؛ آنجا هدف کاهش وزن است ولی همان قواعد غذایی به کار شما هم میآید.
ساعتبندی یک روز: کی و چقدر بخورید؟
برای معدهی حساس، زمانبندی تقریباً به اندازهی انتخاب غذا اثر دارد. این جدول یک روز نمونه برای هدف حدود ۲۲۰۰ کالری است، برای کسی که حوالی ساعت ۲۳:۳۰ میخوابد:
ساعت
وعده
کالری تقریبی
۷:۳۰
فرنی جو دوسر با شیر کمچرب، یک موز، یک قاشق چایخوری ارده
حدود ۴۰۰
۱۰:۳۰
دو تکه نان سنگک، یک تخممرغ آبپز، ۳۰ گرم پنیر کمنمک، خیار
حدود ۳۲۰
۱۳:۰۰
دو کفگیر کته، ۱۲۰ گرم مرغ گریل، یک قاشق غذاخوری روغن زیتون روی برنج، کدو و هویج پخته
حدود ۶۲۰
۱۶:۰۰
یک کاسه ماست کمچرب با ۳ خرما و ده مغز بادام
حدود ۲۷۰
۱۸:۳۰
۱۵۰ گرم ماهی سفید کبابی، یک سیبزمینی تنوری، یک قاشق چایخوری روغن زیتون
حدود ۳۸۰
۲۰:۰۰
یک موز یا سیب پخته با چند بیسکویت ساده
حدود ۱۸۰
جمع
شش وعده
حدود ۲۲۰۰
اگر هدفتان بیشتر است، اول به وعدههای صبح و ظهر اضافه کنید؛ یعنی زمانی که فرصت دارید غذا هضم شود. شام و آخرین میانوعده سبک بمانند. چند قاعدهی دیگر هم کمک میکند:
آرام بخورید و هر لقمه را خوب بجوید. وعدهی کوچک اگر در پنج دقیقه بلعیده شود، همان فشار وعدهی بزرگ را دارد.
آب و دوغ را بین وعدهها بنوشید، نه همراه غذا. مایع زیاد سر سفره حجم معده را بالا میبرد.
تا دو سه ساعت بعد از غذا دراز نکشید. اگر بعد از ناهار خستهاید، روی مبل بنشینید یا ده دقیقه آرام قدم بزنید.
آخرین وعده را دستکم سه ساعت پیش از خواب تمام کنید.
وقتی روزی شش وعده دارید، یکی دو تایش راحت جا میافتد و کالری روز کم میآید. در فیگ فیت میتوانید برای صبحانه، ناهار و شام یادآور بگذارید و ساعتش را خودتان انتخاب کنید؛ میانوعدهها را هم به همین ساعتها گره بزنید، مثلاً سه ساعت بعد از هر یادآور.
شیک و معجون چاقی با رفلاکس: بله، با سه تغییر
نوشیدنی کالری را بدون حس سنگینی میرساند و برای آدم لاغر کماشتها ابزار خوبی است. نسخههای رایج «معجون چاقی» اما معمولاً شیر پرچرب، بستنی، کاکائو و چند قاشق کره بادامزمینی دارند و حجمشان نیم لیتر یا بیشتر است. برای رفلاکس این سه تغییر را بدهید:
حجم را به یک لیوان (حدود ۲۵۰ میلیلیتر) محدود کنید.
چربی را کم کنید: شیر کمچرب و حداکثر یک قاشق چایخوری ارده یا کره بادامزمینی.
کاکائو، قهوه و نعناع را کنار بگذارید و شیک را عصر بنوشید، نه پیش از خواب.
یک نسخهی ساده: ۲۰۰ میلیلیتر شیر کمچرب (حدود ۹۰ کالری)، یک موز (حدود ۱۰۰)، ۳ قاشق غذاخوری جو دوسر (حدود ۱۱۵)، یک قاشق چایخوری ارده (حدود ۳۰) و ۲ خرما (حدود ۵۰). جمعش حدود ۳۸۰ کالری است. جو را چند دقیقه در شیر خیس کنید تا بافت نرمتری بگیرد. اگر دستورهای بیشتری میخواهید، معجونهای چاقی خانگی بدون پودر را ببینید و هر کدام را با همین سه قاعده سبکتر کنید.
تمرین، خواب و عادتهای کوچک
بخشی از وزنی که اضافه میکنید باید عضله باشد، وگرنه همان چربی شکمی جمع میشود که رفلاکس را تشدید میکند. هفتهای سه جلسه تمرین قدرتی ساده، مثل اسکوات، شنای سوئدی و پل باسن، کافی است. فقط تمرین را با معدهی پر انجام ندهید؛ دو ساعت بعد از غذا زمان بهتری است. حرکاتی که شکم را فشار میدهند یا سر را پایینتر از معده میبرند، مثل کرانچهای پشت سر هم، ممکن است سوزش ایجاد کنند. اگر چنین بود، جایشان پلانک بگذارید.
چند عادت دیگر که بهطور رایج توصیه میشود:
سر تخت را کمی بالاتر ببرید؛ بالا بردن خود تخت از زیر پایهها بهتر از چند بالش روی هم است.
برای خیلیها خوابیدن به پهلوی چپ راحتتر از پهلوی راست است.
کمربند و شلوار خیلی تنگ بعد از غذا فشار روی شکم را بیشتر میکند.
سیگار و قلیان علاوه بر بقیهی ضررها، رفلاکس را هم بدتر میکنند.
برای کامل کردن برنامهی غذایی و تمرینی، برنامه ۱۲ هفتهای افزایش وزن سالم را بخوانید و فقط بخش غذا را با قواعد این مقاله تطبیق دهید.
سوالات متداول
شیر برای رفلاکس و چاق شدن خوب است؟
شیر کمچرب برای خیلیها مشکلی ندارد و منبع خوبی از پروتئین و کالری است. شیر پرچرب و خامه، بهخاطر چربی بیشتر، ممکن است سوزش را بدتر کنند. تصور رایج که شیر سرد رفلاکس را درمان میکند درست نیست؛ ممکن است چند دقیقه آرامتان کند، اما اثرش ماندگار نیست.
با رفلاکس میشود پودر گینر خورد؟
بیشتر گینرها ترکیب کربوهیدرات و پروتئین شیرند و حجم یک وعدهشان معمولاً زیاد است. اگر خواستید امتحان کنید، با نصف مقدار پیشنهادی شروع کنید و آن را عصر بنوشید. با این حال، شیک خانگی سبک همان کار را میکند و کنترل مواد آن دست خودتان است. اگر مشکل گوارشی دیگری هم دارید، پیش از مصرف با پزشک صحبت کنید.
شب گرسنه میشوم؛ پیش از خواب چیزی بخورم؟
اگر آخرین وعده را حدود ساعت هشت خوردهاید و نیمهشب گرسنهاید، یعنی کالری روزتان کم بوده است. بهتر است کالری بیشتری به صبح و ظهر اضافه کنید. اگر واقعاً لازم شد، چیز خیلی کوچکی مثل نصف موز یا دو بیسکویت ساده بخورید و بعد از آن چند دقیقه نشسته بمانید.
آجیل برای چاق شدن با رفلاکس مناسب است؟
آجیل پرکالری است و در مقدار کم معمولاً مشکلی ایجاد نمیکند. یک مشت کامل در یک وعده، بهخاطر چربی زیاد، ممکن است برای بعضیها سنگین باشد. آن را به دو سه سهم کوچک در طول روز تقسیم کنید و آجیل بینمک و برشتهنشده در روغن را انتخاب کنید.
چای را باید کامل کنار بگذارم؟
نه لزوماً. چای پررنگ و پشت سر هم برای بعضیها محرک است. چای کمرنگ، با فاصله از غذا و در تعداد کمتر را امتحان کنید و ببینید بدنتان چه واکنشی نشان میدهد.
رفلاکس مسیر افزایش وزن را کندتر میکند، اما آن را نمیبندد. از وعدههای کوچکتر و بیشتر شروع کنید، چربی را در طول روز پخش کنید و ساعت آخرین وعده را جدی بگیرید. اگر بعد از چند هفته وزن آرام بالا رفت و سوزش بیشتر نشد، یعنی ترکیب درستی پیدا کردهاید.