چاقی بعد از ترک سیگار: برنامه ۸ هفتهای برای کنترل وزن
انتشار: ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۵
چاقی بعد از ترک سیگار رایج است و ربطی به ضعف اراده ندارد. نیکوتین اشتها را کم میکرد و سوختوساز بدن را کمی بالا نگه میداشت؛ وقتی کنار میرود، اشتها بیشتر میشود، طعم غذا بهتر میشود و دست و دهان دنبال چیزیاند که جای سیگار را بگیرد. راه درست این است که در دو هفتهی اول رژیم سخت نگیرید و فقط جلوی پرخوری را بگیرید، بعد کمکم با کسری کالری ملایم و پیادهروی وزن را کنترل کنید. چند کیلو وزن اضافه، در برابر فایدهای که ترک سیگار برای قلب و ریهتان دارد، مشکل کوچکی است و قابل جبران.
اگر تازه ترک کردهاید، اول به خودتان تبریک بگویید. این راهنما قرار نیست نگرانی تازهای به روزهای سخت ترک اضافه کند؛ قرار است کمک کند در کنار سیگار، ترازو را هم آرام نگه دارید.
چرا بعد از ترک سیگار وزن بالا میرود؟
چند عامل با هم کار میکنند و دانستنشان کمک میکند برای هر کدام راهحل جدا داشته باشید.
نیکوتین سوختوساز را کمی بالا میبرد
نیکوتین محرک است و بدن سیگاری در حالت عادی کمی بیشتر انرژی مصرف میکند. بعد از ترک، این اثر از بین میرود و بدن با همان غذای قبلی، کمی کالری اضافه میآورد. این تفاوت بزرگ نیست، اما اگر روزها و هفتهها جمع شود، روی ترازو دیده میشود.
اشتها آزاد میشود و غذا خوشمزهتر
نیکوتین اشتها را سرکوب میکند. خیلی از سیگاریها صبح فقط با چای و سیگار سر میکنند و تا ظهر گرسنه نمیشوند. بعد از ترک، گرسنگی واقعی برمیگردد. همزمان حس چشایی و بویایی بهتر میشود و غذایی که قبلاً معمولی بود، حالا وسوسهانگیزتر است.
دست و دهان دنبال جایگزیناند
سیگار فقط نیکوتین نبود؛ یک عادت حرکتی هم بود. چای با سیگار، استراحت کاری با سیگار، بعد از ناهار سیگار. وقتی سیگار حذف میشود، جای خالیاش را اغلب چیزی پر میکند که دم دست است: شیرینی کنار چای، تخمه، شکلات کشوی میز.
استرس و بدخوابی هفتههای اول
ترک نیکوتین در هفتههای اول بیقراری، تحریکپذیری و گاهی بدخوابی میآورد. بعد از کمخوابی معمولاً اشتها بیشتر است و میل به خوراکی شیرین و پرچرب بالا میرود. جزئیات این ارتباط را در راهنمای خواب و کاهش وزن بخوانید.
چقدر اضافه وزن بعد از ترک سیگار طبیعی است؟
عدد ثابتی برای همه وجود ندارد. بیشتر کسانی که ترک میکنند چند کیلو اضافه میکنند و بیشتر این افزایش در چند ماه اول اتفاق میافتد. عدهای تقریباً هیچ تغییری نمیبینند و عدهای بیشتر از میانگین وزن اضافه میکنند؛ معمولاً کسانی که سیگار بیشتری میکشیدند یا برای کنار آمدن با وسوسه بیشتر به خوراکی پناه بردهاند.
چیزی که اهمیت دارد این است: فایدهی ترک سیگار برای سلامت قلب، ریه و رگها خیلی بیشتر از ضرر چند کیلو وزن اضافه است. پس اگر ترازو بالا رفت، این نشانهی اشتباه بودن ترک نیست. وزن را میشود بعداً کم کرد؛ ترکی که از ترس چاقی شکسته شود، سختتر دوباره شروع میشود.
چند باور اشتباه دربارهی ترک سیگار و چاقی
باور: «سیگار لاغرم نگه میداشت، پس اگر چاق شدم برمیگردم سراغش.»
واقعیت: وزن اضافه را با غذا و تحرک میشود کنترل کرد. برگشتن به سیگار برای کم کردن چند کیلو، معاملهی بدی برای سلامت است.
باور: «بهتر است همزمان با ترک، رژیم سخت لاغری هم بگیرم.»
واقعیت: گرسنگی و بیقراری با هم، هفتههای اول را سختتر میکند و ممکن است احتمال برگشتن به سیگار را بالا ببرد. در دو هفتهی اول هدف فقط ثابت نگه داشتن نسبی وزن است، نه کم کردنش.
باور: «چای و قهوه مثل قبل؛ هیچ ربطی به ترک ندارند.»
واقعیت: سیگار سرعت تجزیهی کافئین در بدن را بالا میبرد. بعد از ترک، همان مقدار چای پررنگ یا قهوه ممکن است اثر قویتری داشته باشد و بیقراری و بدخوابی را بیشتر کند. اگر چنین حسی دارید، کافئین را کمی کمتر کنید.
باور: «وزنی که بعد از ترک اضافه شده دیگر کم نمیشود.»
واقعیت: این وزن هم مثل هر وزن دیگری با کسری کالری کم میشود. فقط زمانش را درست انتخاب کنید: وقتی ترک تثبیت شد.
برنامه ۸ هفتهای کنترل وزن بعد از ترک سیگار
این برنامه سه مرحله دارد. در مرحلهی اول اولویت با سیگار است و غذا فقط مدیریت میشود؛ در مرحلهی آخر، وقتی ترک جا افتاد، کاهش وزن ملایم شروع میشود.
هفته
هدف اصلی
کار غذایی
کار حرکتی
۱ و ۲
نکشیدن سیگار، وزن تقریباً ثابت
خوردن در حد نیاز، آماده کردن جایگزینهای کمکالری
۱۰ دقیقه پیادهروی در لحظههای وسوسه
۳ و ۴
شناختن کالریهای تازه
ثبت غذا، پروتئین در هر وعده، شیرینی کنار چای کمتر
۲۰ تا ۳۰ دقیقه پیادهروی بیشتر روزها
۵ تا ۸
کاهش وزن ملایم
کسری ۲۵۰ تا ۴۰۰ کالری، وزنکشی هفتگی
پیادهروی بهعلاوهی ۲ جلسه تمرین قدرتی ساده
هفته ۱ و ۲: غذا را مدیریت کنید، نه محدود
در این دو هفته وعدههای اصلی را منظم بخورید و صبحانه را جا نیندازید؛ گرسنگی شدید عصر، وسوسهی سیگار و شیرینی را با هم بالا میبرد. هدف کالریتان را نزدیک نیاز روزانه بگذارید. نیاز روزانه را با محاسبهگر TDEE تخمین بزنید.
کار اصلی این دو هفته، آماده کردن جایگزین است. یک ظرف هویج و خیار قلمی در یخچال، بستهای آدامس بدون قند در جیب و یک بطری آب روی میز کار بگذارید. وقتی وسوسه آمد، بهجای اینکه با ذهنی خالی سراغ کابینت بروید، چیزی آماده دارید.
هفته ۳ و ۴: ببینید کالری اضافه از کجا میآید
حالا که سختترین روزهای ترک گذشته، سه چهار روز هر چیزی را که میخورید ثبت کنید. خیلیها با تعجب میبینند که ناهار و شامشان تقریباً همان قبلی است و کالری اضافه از چیزهایی آمده که جای سیگار را گرفتهاند: سه شیرینی کنار چای عصر، دو مشت تخمه جلوی تلویزیون، قند بیشتر در چای. فهرست این کالریهای پنهان در راهنمای کالریهای پنهان سفرهی ایرانی آمده است.
در هر وعدهی اصلی یک منبع پروتئین بگذارید: تخممرغ و پنیر در صبحانه، مرغ یا عدس یا گوشت در ناهار، ماست کنار شام. پروتئین سیرکننده است و فاصلهی بین وعدهها را راحتتر میکند.
هفته ۵ تا ۸: کسری ملایم را شروع کنید
اگر ترک ثابت مانده، وقت آن است که هدف کالری را ۲۵۰ تا ۴۰۰ کالری زیر نیاز روزانه ببرید. لازم نیست غذای جداگانه درست کنید؛ یک کفگیر برنج کمتر، حذف نان کنار برنج و یک حبه قند بهجای سه حبه اغلب همین کسری را میسازد. هفتهای یک بار، در روزی ثابت و صبح ناشتا، خودتان را وزن کنید.
بعد از ترک، وزن و عادتهای غذاییتان با قبل فرق کرده و عدد کالریای که پارسال برایتان درست بود، امروز ممکن است درست نباشد. فیگ فیت هدف کالری روزانه را از روی قد، وزن، سن، سطح فعالیت و سرعتی که برای کاهش وزن انتخاب کردهاید حساب میکند و هر بار که وزن جدید ثبت کنید، هدفها دوباره محاسبه میشوند تا برنامه با بدن امروزتان هماهنگ بماند.
جایگزینهای سیگار که کالری کمی دارند
هر سیگاری لحظههای ثابتی برای سیگار داشته است. برای هر لحظه یک جایگزین از قبل انتخاب کنید:
لحظهی وسوسه
جایگزین
کالری تقریبی
بعد از ناهار
۱۰ دقیقه قدم زدن یا مسواک زدن
صفر
چای عصر
چای کمرنگ با یک خرما بهجای چند شیرینی
حدود ۲۵
پشت فرمان یا در ترافیک
آدامس بدون قند
کمتر از ۵
جلوی تلویزیون
خیار، هویج یا کاهوی قلمی
حدود ۲۰ تا ۴۰
استراحت کاری
یک مشت کوچک تخمهی آفتابگردان با پوست
حدود ۱۰۰ تا ۱۲۰
لحظهی عصبانیت یا استرس
چند نفس عمیق و یک لیوان آب سرد
صفر
بیداری شبانه
یک لیوان شیر کمچرب گرم
حدود ۱۰۰
تخمه با پوست برای خیلیها جایگزین خوبی است، چون دست و دهان را مشغول میکند و شکستنش وقت میبرد. اما کالریاش کم نیست؛ آن را در یک ظرف کوچک بکشید و مستقیم از کیسه نخورید.
آب هم کمک میکند. لیوان آبی که آرام نوشیده میشود، چند دقیقه دست و دهان را مشغول نگه میدارد و گاهی همین برای گذشتن موج وسوسه کافی است.
ورزش؛ یک کار با دو فایده
پیادهروی بعد از ترک سیگار دو کار را همزمان انجام میدهد: کالری میسوزاند و برای خیلیها موج وسوسه را کوتاهتر میکند. یک قدم زدن ۱۰ دقیقهای در لحظهای که دلتان سیگار میخواهد، هم جای استراحت سیگار را میگیرد و هم چند ده کالری میسوزاند.
در هفتههای اول ممکن است هنوز زود نفستان بگیرد. با پیادهروی آرام شروع کنید و هر هفته کمی مدت یا سرعت را بیشتر کنید. معمولاً چند هفته بعد از ترک، بالا رفتن از پلهها راحتتر میشود و همین انگیزهای برای ادامه است. برای یک برنامهی قدمبهقدم، برنامه پیادهروی برای لاغری را ببینید.
از هفتهی پنجم، دو جلسه تمرین قدرتی ساده هم اضافه کنید: اسکوات روی صندلی، شنای روی دیوار و پل باسن، هر کدام دو سه دور ۱۰ تایی. این حرکتها کمک میکنند وزنی که در مرحلهی کسری کالری کم میشود، بیشتر از چربی باشد.
استرس را بدون غذا مدیریت کنید
بخشی از پرخوری بعد از ترک، پرخوری عصبی است. سیگار برای خیلیها راه کنار آمدن با استرس بود و حالا غذا جایش را گرفته است. چند کار ساده کمک میکند:
قبل از برداشتن خوراکی، از خودتان بپرسید گرسنهاید یا بیقرار. اگر سه ساعت پیش غذا خوردهاید، احتمالاً بیقرارید.
برای لحظههای عصبی، کاری جز خوردن داشته باشید: تلفن به یک دوست، قدم زدن در راهرو، دوش گرفتن.
شبها ساعت خواب ثابتی داشته باشید و نیم ساعت پیش از خواب گوشی را کنار بگذارید.
بیشتر افزایش وزن معمولاً در ماههای اول بعد از ترک است و بعد کندتر میشود. اگر از همان هفتههای اول جایگزینهای کمکالری داشته باشید و از ماه دوم کسری ملایم را شروع کنید، احتمال اینکه افزایش وزن کم بماند بیشتر است.
آیا سیگار الکترونیکی جلوی چاقی را میگیرد؟
سیگار الکترونیکی هم معمولاً نیکوتین دارد و بیخطر نیست. استفاده از آن فقط برای جلوگیری از چاقی توصیه نمیشود. اگر برای ترک به کمک نیکوتینی نیاز دارید، روش مناسب را با پزشک انتخاب کنید.
قلیان را ترک کردهام؛ همین توصیهها برای من هم هست؟
بله. قلیان هم نیکوتین دارد و ترکش میتواند همان تغییرهای اشتها را بیاورد. بهعلاوه، قلیان اغلب با چای و شیرینی و آجیل همراه است؛ وقتی قلیان کنار میرود، مراقب باشید آن تنقلات جای خالیاش را پر نکنند.
چرا بعد از ترک اینقدر هوس شیرینی دارم؟
هوس شیرینی بعد از ترک رایج است و معمولاً با گذشت هفتهها کمتر میشود. شیرینی را کامل ممنوع نکنید؛ یک خرما یا یک تکه کوچک شکلات تلخ کنار چای، از ممنوعیتی که به یک جعبه شیرینی ختم شود بهتر است.
همزمان با ترک سیگار، کالریشماری را شروع کنم؟
در دو هفتهی اول لازم نیست. اگر ثبت غذا به شما حس کنترل میدهد، ثبت کنید، اما کالری را پایین نیاورید. از هفتهی سوم ثبت دقیقتر و از هفتهی پنجم کسری ملایم را شروع کنید.
ترک سیگار سختترین بخش این مسیر است و آن را انجام دادهاید. چند کیلو وزن اضافه را با چند تغییر کوچک و چند هفته حوصله میشود برگرداند؛ اول ترک را محکم کنید، بعد سراغ ترازو بروید.