سرعت کاهش وزن سالم: هفتهای چند کیلو کم کردن امن است؟
انتشار: ۵ شهریور ۱۴۰۵
برای بیشتر بزرگسالان، سرعت کاهش وزن سالم حدود ۰٫۵ تا ۱ کیلوگرم در هفته است. راه دیگر سنجیدنش این است که هر هفته حدود نیم تا یک درصد وزن بدنتان کم شود؛ کسی که ۷۰ کیلو است با هفتهای ۳۵۰ تا ۷۰۰ گرم، و کسی که ۱۱۰ کیلو است با هفتهای نیم تا یک کیلو در مسیر درستی است. دو هفتهی اول معمولاً سریعتر است، چون بخشی از وزن آب است، و نزدیک وزن هدف کندتر میشود. هر دو طبیعیاند.
عدد ترازو در کوتاهمدت وسوسهانگیز است. اما چیزی که در پایان شش ماه اهمیت دارد این است که چربی کم شده باشد، عضله مانده باشد و عادتها آنقدر قابل تحمل باشند که وزن برنگردد. سرعت ملایم برای همین است.
هفتهای چند کیلو کاهش وزن سالم است؟
بازهی ۰٫۵ تا ۱ کیلوگرم در هفته توصیهی رایج برای بزرگسالانی است که بدون نظارت پزشکی رژیم میگیرند. اما یک عدد ثابت برای همه، به همه به یک اندازه نمیخورد. برای خانمی ۶۰ کیلویی که پنج کیلو با هدفش فاصله دارد، یک کیلو در هفته خیلی تند است. برای کسی که ۱۲۰ کیلو وزن دارد، همان یک کیلو کاملاً معقول است.
برای همین قاعدهی درصدی کمک میکند. جدول زیر سرعت محافظهکارانه (نیم درصد وزن در هفته) و سقف معقول (یک درصد وزن، حداکثر یک کیلو) را نشان میدهد:
وزن شروع
سرعت محافظهکارانه در هفته
سقف معقول در هفته
۶۰ کیلو
حدود ۳۰۰ گرم
حدود ۶۰۰ گرم
۷۰ کیلو
حدود ۳۵۰ گرم
حدود ۷۰۰ گرم
۸۰ کیلو
حدود ۴۰۰ گرم
حدود ۸۰۰ گرم
۹۰ کیلو
حدود ۴۵۰ گرم
حدود ۹۰۰ گرم
۱۰۰ کیلو و بیشتر
حدود ۵۰۰ گرم
حدود ۱ کیلو
اگر وزن زیادی برای کم کردن دارید، ممکن است در هفتههای اول بیآنکه کار خاصی کنید، بیشتر از یک کیلو کم کنید. این اتفاق طبیعی است و جای نگرانی ندارد. فقط آن را هدف نگیرید؛ یعنی کالری را عمداً آنقدر پایین نبرید که سرعت بیشتر از یک کیلو در هفته بماند، مگر با نظر پزشک.
چرا سریعتر لاغر شدن بهتر نیست؟
رژیمهایی که «۵ کیلو در ۱۰ روز» وعده میدهند، معمولاً آب و محتوای روده و بخشی از عضله را کم میکنند، نه فقط چربی. چند هزینهی کاهش وزن خیلی سریع اینهاست:
عضلهای که نباید برود
وقتی کسری کالری خیلی بزرگ است، بهخصوص اگر پروتئین کم باشد و تمرین قدرتی هم در کار نباشد، سهم بیشتری از وزن کمشده از عضله میآید. عضلهی کمتر یعنی بدنی که در پایان رژیم انرژی کمتری میسوزاند و شکلش هم آن چیزی نیست که انتظار داشتید. کاهش چربی بدون از دست دادن عضله توضیح میدهد پروتئین و وزنه چطور جلوی این را میگیرند.
کیسهی صفرا
کاهش وزن خیلی سریع احتمال تشکیل سنگ کیسهی صفرا را بالا میبرد. این خطر در رژیمهای خیلی کمکالری بیشتر است و یکی از دلیلهایی است که چنین رژیمهایی فقط باید زیر نظر پزشک انجام شوند.
ریزش مو، خستگی و بیحوصلگی
چند هفته تا چند ماه بعد از یک رژیم خیلی سخت، خیلیها متوجه ریزش موی بیشتر میشوند. کمبود کالری و پروتئین، و فشاری که کاهش ناگهانی وزن به بدن میآورد، از دلیلهای رایج آن است؛ ریزش مو بعد از رژیم را ببینید. خستگی، سرگیجه، کم شدن تمرکز و زودرنجی هم معمولاً همراه کسریهای خیلی بزرگاند.
رژیمی که دوام نمیآورد
مهمترین هزینه شاید همین باشد. کسی که روزی ۸۰۰ کالری میخورد، معمولاً چند هفته بیشتر دوام نمیآورد و وقتی رژیم تمام شد، گرسنگی انباشتهشده با پرخوری برمیگردد. سرعت ملایم شاید روی کاغذ کندتر باشد، اما کسی که شش ماه روی آن میماند، از کسی که دو هفتهی تند و بعد برگشت داشته، خیلی جلوتر است.
هر سرعت کاهش وزن چقدر کسری کالری میخواهد؟
با حساب رایج حدود ۷۷۰۰ کالری برای هر کیلو چربی بدن، میشود تخمین زد هر سرعت چه کسری روزانهای لازم دارد. حساب کالری هر کیلو چربی نشان میدهد این عدد تقریبی است و چرا بدن همیشه دقیق از آن پیروی نمیکند.
سرعت هدف
کسری روزانهی تقریبی
برای چه کسی مناسبتر است
۲۵۰ گرم در هفته
حدود ۲۷۵ کالری
کسانی که نزدیک وزن هدفاند یا وزن کمی دارند
۵۰۰ گرم در هفته
حدود ۵۵۰ کالری
انتخاب پیشفرض برای بیشتر آدمها
۷۵۰ گرم در هفته
حدود ۸۲۵ کالری
کسانی که وزن اضافهی بیشتری دارند
۱ کیلو در هفته
حدود ۱۱۰۰ کالری
معمولاً فقط برای وزنهای بالا شدنی است
ردیف آخر را دقیقتر ببینید. اگر نیاز روزانهی کسی حدود ۱۹۰۰ کالری باشد، کسری ۱۱۰۰ کالری یعنی روزی ۸۰۰ کالری خوردن. این دیگر رژیم معمولی نیست. بسیاری از راهنماها توصیه میکنند بدون نظر پزشک، کالری روزانه پایینتر از حدود ۱۲۰۰ برای خانمها و ۱۵۰۰ برای آقایان نرود. پس برای بدنهای کوچکتر، یک کیلو در هفته اصلاً هدف واقعبینانهای نیست. برای دانستن نیاز روزانهی خودتان، محاسبهگر TDEE را امتحان کنید.
حساب کردن دستی این کسریها برای خیلیها گیجکننده است. فیگ فیت هدف کالری روزانه را از روی قد، وزن، سن، سطح فعالیت و سرعتی که برای کاهش وزن انتخاب کردهاید حساب میکند. اگر سرعت انتخابی آنقدر تند باشد که کالری را بیش از حد پایین ببرد، هدف ملایمتری میگیرید و سرعت کاهش وزن کمتر میشود.
سرعت کاهش وزن در طول مسیر چطور تغییر میکند؟
نمودار کاهش وزن تقریباً هیچوقت یک خط صاف نیست. این الگو برای بیشتر آدمها آشناست:
مرحله
سرعت معمول
چه اتفاقی میافتد
هفتهی اول و دوم
ممکن است ۱ تا ۲ کیلو یا بیشتر
بخش بزرگی آب و ذخیرهی کربوهیدرات است
ماه اول تا سوم
حدود ۰٫۵ تا ۱ کیلو در هفته
کاهش چربی به ریتم ثابت میرسد
بعد از ماه سوم
کمی کندتر
بدن سبکتر، انرژی کمتری میسوزاند
نزدیک وزن هدف
حدود ۲۵۰ تا ۵۰۰ گرم در هفته
فاصلهی کمتر، کسری کوچکتر
کند شدن بعد از چند ماه به این معنی نیست که بدن «عادت کرده» یا متابولیسم خراب شده. سادهترین دلیلش این است که بدنی که ۸ کیلو سبکتر است، روزانه کالری کمتری مصرف میکند. همان رژیمی که در ماه اول کسری ۵۰۰ کالری میساخت، حالا شاید فقط ۳۰۰ کالری کسری بسازد. برای همین هر چند کیلو یک بار، کالری هدف را با وزن جدید دوباره حساب کنید.
در خانمها، چرخهی ماهانه هم یکی دو کیلو نوسان آب به ترازو اضافه میکند. اگر وزنتان در روزهای پیش از قاعدگی بالا رفت، آن هفته را با همان هفتهی ماه قبل مقایسه کنید، نه با هفتهی پیش.
از کجا بفهمیم زیادی تند یا زیادی کند پیش میرویم؟
نشانههای اینکه سرعت زیادی تند است
اگر چند تا از اینها را با هم دارید، احتمالاً کسری کالریتان بیش از اندازه است:
گرسنگی دائمی که حتی بعد از غذا هم آرام نمیشود و فکرتان مدام پیش غذاست
سرگیجه یا ضعف هنگام بلند شدن، یا افت محسوس انرژی در طول روز
ریزش موی بیشتر از همیشه
نامنظم شدن یا قطع قاعدگی در خانمها
خواب بد، زودرنجی و بیحوصلگی
افت قدرت در تمرین، طوری که وزنههای همیشگی سنگین شدهاند
راهحل ساده است: روزی ۱۰۰ تا ۲۰۰ کالری بیشتر بخورید، ترجیحاً از پروتئین و کربوهیدراتهای سیرکننده، و دو هفته بعد دوباره بسنجید.
نشانههای اینکه سرعت زیادی کند است
یک هفته بدون تغییر چیزی را ثابت نمیکند. اما اگر میانگین وزن شما در چهار هفته تکان نخورده و دور کمر هم ثابت مانده، احتمالاً کسری کالریای در کار نیست. اول ثبت غذا را بررسی کنید: روغن پخت، قند چای و آخر هفتهها رایجترین جاهاییاند که کالری از حساب جا میماند. راهنمای توقف کاهش وزن دلیلهای دیگر را هم مرور میکند.
روند را چطور بسنجیم؟
برای قضاوت دربارهی سرعت، وزن یک روز به درد نمیخورد؛ روند چند هفتهای لازم است. هفتهای یک بار، در یک روز ثابت، صبح و ناشتا خودتان را وزن کنید و دور کمر را هم ماهی یکی دو بار بسنجید.
بهجای اینکه هر صبح با عدد ترازو بالا و پایین شوید، هفتهای یک بار وزنتان را در فیگ فیت ثبت کنید و روند را روی نمودار تب «پیشرفت» ببینید. نمودار را میشود در بازههای ۹۰ روز، ۶ ماه، یک سال یا کل دوره نگاه کرد و تاریخچهی وزن، مقدار کاهش هر ثبت را هم نشان میدهد. وقتی ۷ روز از ثبت قبلی بگذرد، اپ یادآوری میکند که وقت ثبت وزن رسیده است. اگر شیب چند هفتهی اخیر نمودار با بازهی جدول اول این مطلب برای وزن شما همخوان است، در مسیر سالمی هستید.
سرعت مناسب خودتان را چطور انتخاب کنید؟
سه سوال کمک میکند. چقدر وزن برای کم کردن دارید؟ هر چه فاصله کمتر باشد، سرعت باید ملایمتر باشد. زندگی روزمرهتان چقدر جا برای کسری بزرگ دارد؟ کسی که کار فیزیکی سنگین یا تمرین منظم باشگاه دارد، با کسری بزرگ زودتر افت میکند. و آیا موعد واقعی دارید، یا فقط عجله؟ عروسی شش ماه دیگر موعد است؛ «میخواهم زودتر تمام شود» موعد نیست.
یک مثال: کسی که ۱۲ کیلو اضافه وزن دارد، با سرعت ۵۰۰ گرم در هفته حدود ۲۴ هفته، یعنی نزدیک شش ماه، و با ۷۵۰ گرم حدود ۱۶ هفته زمان لازم دارد. در عمل چند هفته هم برای مهمانیها، سفرها و هفتههایی که ترازو تکان نمیخورد اضافه کنید. شش ماه طولانی به نظر میرسد، اما شش ماه بعد به هر حال میرسد؛ سوال فقط این است که با ۱۲ کیلو کمتر برسد یا با یک رژیم نیمهکارهی دیگر.
اگر مطمئن نیستید، با ۵۰۰ گرم در هفته شروع کنید. بعد از چهار هفته، اگر حالتان خوب بود و گرسنگی قابل تحمل بود، میتوانید کمی تندترش کنید. برعکسش سختتر است.
سوالات متداول
کم کردن ۲ کیلو در هفته خطرناک است؟
در هفتهی اول رژیم، کم شدن ۲ کیلو بیشتر آب است و معمولاً جای نگرانی ندارد؛ راهنمای هفته اول رژیم توضیح میدهد این وزن از کجا میآید. اما اگر هفتهها پشت سر هم ۲ کیلو کم میکنید و وزن زیادی برای کم کردن ندارید، کسری کالریتان احتمالاً بیش از اندازه است و خطر از دست رفتن عضله، خستگی و برگشت وزن بالا میرود. با پزشک مشورت کنید یا کمی بیشتر بخورید.
اگر هفتهای فقط ۲۰۰ تا ۳۰۰ گرم کم کنم، رژیمم جواب نمیدهد؟
جواب میدهد. ۲۵۰ گرم در هفته یعنی حدود یک کیلو در ماه و روی کاغذ بیش از ۱۲ کیلو در یک سال. برای کسی که نزدیک وزن هدف است یا وزن کمی دارد، این سرعت کاملاً طبیعی است.
سرعت کاهش وزن آقایان و خانمها فرق دارد؟
آقایان معمولاً به دلیل جثه و عضلهی بیشتر، کالری بیشتری میسوزانند و با همان رژیم، به عدد کیلوگرم کمی سریعتر وزن کم میکنند. اما قاعدهی درصدی برای هر دو یکی است: حدود نیم تا یک درصد وزن بدن در هفته.
با ورزش بیشتر میشود سریعتر و سالمتر لاغر شد؟
ورزش به کسری کالری کمک میکند و تمرین قدرتی کمک میکند وزنی که کم میشود بیشتر از چربی باشد. اما کالریسوزی ورزش معمولاً از آنچه فکر میکنیم کمتر است. ورزش را برای حفظ عضله و انرژی اضافه کنید، نه برای اینکه سرعت را از بازهی سالم بیرون ببرید.
چرا سرعت کاهش وزنم بعد از چند ماه کم شد؟
چون بدن سبکتر، کالری کمتری میسوزاند و کسری کالری قبلی کوچکتر شده است. کالری هدف را با وزن جدید دوباره حساب کنید و ثبت غذا را هم یک بار مرور کنید.
سرعت درست، سرعتی است که شش ماه بعد هنوز رویش باشید. نیم کیلو در هفته شاید هیجانانگیز نباشد، اما ماهبهماه روی هم جمع میشود و چیزی را که کم کردهاید، نگه میدارد.