هاردگینر: نقشه ۸ هفتهای برای کسانی که چاق نمیشوند
انتشار: ۳۰ تیر ۱۴۰۵
هاردگینر (hardgainer) به کسی میگویند که با وجود تلاش، بهسختی وزن یا عضله اضافه میکند. این یک تشخیص پزشکی نیست و در بیشتر موارد دلیلش سادهتر از «متابولیسم خراب» است: کمتر از آنچه فکر میکنید میخورید، در طول روز بیشتر از آنچه فکر میکنید تحرک دارید و معدهتان زود پر میشود. راهحل هم یک نقشهی پلهای است: هدف کالری را حدود ۳۰۰ کالری بالاتر از نیاز روزانه شروع کنید، هر دو هفته اگر وزن تکان نخورد ۲۰۰ کالری دیگر اضافه کنید، بخشی از کالری را مایع بخورید و هفتهای سه جلسه تمرین قدرتی انجام دهید. در هشت هفته، افزایش حدود ۲ تا ۴ کیلو برای بیشتر هاردگینرها هدف واقعبینانهای است.
هشت هفته آنقدر کوتاه است که حوصلهتان سر نرود و آنقدر بلند که ترازو و آینه هر دو تغییر را نشان دهند. در ادامه، این هشت هفته را هفتهبههفته میبینید؛ همراه کارهایی که اگر وسط راه وزن ثابت ماند، باید انجام دهید.
هاردگینر کیست و چرا چاق نمیشود؟
در فرهنگ بدنسازی، هاردگینر را معمولاً با «اکتومورف» یکی میدانند: استخوانبندی ظریف، شانههای باریک، مچ نازک. تقسیم آدمها به سه تیپ بدنی بیشتر یک قرارداد باشگاهی است تا دستهبندی علمی دقیق، اما واقعیتی پشتش هست: بعضیها واقعاً سختتر از بقیه وزن اضافه میکنند. دلیلش معمولاً یکی از این سه است.
کمتر از آنچه فکر میکنید میخورید. ناهار مفصل جمعه در ذهن میماند، اما صبحانهای که جا افتاد و شامی که نصفه ماند فراموش میشود. بسیاری از هاردگینرها وقتی برای اولین بار چند روز غذایشان را ثبت میکنند، میبینند میانگین روزانهشان حتی به نیاز بدنشان هم نمیرسد.
بیآنکه بدانید، زیاد تحرک دارید. بخشی از کالری روزانه صرف ورزش نمیشود، صرف حرکتهای کوچک روزمره میشود: راه رفتن، ایستادن، تکان دادن پا پشت میز، بالا و پایین رفتن از پله. تفاوت آدمها در همین تحرکهای ناخودآگاه میتواند چند صد کالری در روز باشد. کسی که آرام نمینشیند، بدون باشگاه هم کالری زیادی میسوزاند.
سیری زودرس. معدهی بعضیها با یک بشقاب پر میشود و تا چند ساعت بعد میلی به غذا ندارند. اگر صبر کنند تا گرسنه شوند، گاهی تا عصر چیزی نمیخورند.
متابولیسم تند چقدر نقش دارد؟
سوختوساز پایهی آدمها با هم فرق دارد، اما برای افراد همقد و هموزن این تفاوت معمولاً کمتر از تصور عمومی است. بخش بزرگتر تفاوت از همان تحرک روزمره و از کمخوری ناخودآگاه میآید. خبر خوبش این است که این دو قابل اندازهگیری و قابل تغییرند.
پیش از هفته اول: سه روز ثبت صادقانه
قبل از اینکه کالری را بالا ببرید، بدانید الان چقدر میخورید. سه روز معمولی، شامل یک روز تعطیل، هر چیزی را که میخورید و مینوشید ثبت کنید؛ حتی چای شیرین و دو تکه نانی که ایستاده خوردید. لازم نیست غذایتان را عوض کنید. فقط بنویسید.
بعد میانگین این سه روز را با نیاز روزانهتان مقایسه کنید. نیاز روزانه را با محاسبهگر TDEE تخمین بزنید. اگر میانگینتان پایینتر از TDEE است، مسئله روشن است: هاردگینر نیستید، کمخورید. اگر بالاتر است و وزن باز هم ثابت مانده، احتمالاً تحرکتان را دستکم گرفتهاید و سطح فعالیت را در محاسبه یک پله بالاتر بگذارید.
هدف کالری و ماکروی هاردگینر چقدر است؟
هاردگینر به مازاد کمی بیشتر از بقیه نیاز ندارد؛ به مازادی نیاز دارد که واقعاً رعایت شود. برای همین شروع با حدود ۳۰۰ کالری بالاتر از TDEE و بالا بردن تدریجی، از یکباره ۷۰۰ کالری اضافه کردن بهتر جواب میدهد. اشتها هم مثل عضله کمکم به بار بیشتر عادت میکند.
یک مثال: مرد ۲۵ سالهی ۶۰ کیلویی با قد ۱۷۵ سانتیمتر و تحرک متوسط، TDEE حدود ۲۴۰۰ تا ۲۵۰۰ کالری دارد. نقشهی هشتهفتهای او اینطور شروع میشود:
بخش
هدف روزانه
توضیح
کالری
حدود ۲۸۰۰، و تا هفتهی هشتم به حدود ۳۰۰۰ تا ۳۲۰۰
پلهای و بر اساس روند وزن
پروتئین
۱۰۰ تا ۱۲۰ گرم
۱٫۶ تا ۲ گرم به ازای هر کیلوگرم وزن
چربی
۷۵ تا ۹۵ گرم
حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد کالری
کربوهیدرات
باقی کالری؛ در شروع حدود ۳۷۰ تا ۴۳۰ گرم
سوخت تمرین و ارزانترین راه پر کردن مازاد
عدد کربوهیدرات بزرگ به نظر میرسد، اما در عمل یعنی برنج و نان و سیبزمینی و میوه در همهی وعدهها. محاسبهگر کالری و ماکروی روزانه همین تقسیم را برای قد و وزن و هدف خودتان انجام میدهد.
عددی که روز اول حساب میکنید، با هر کیلویی که اضافه میکنید کمی کهنه میشود. فیگ فیت هدف کالری روزانه را از روی قد، وزن، سن، سطح فعالیت و سرعتی که برای افزایش وزن انتخاب کردهاید حساب میکند و هر بار که وزن جدید ثبت میکنید، هدفها دوباره محاسبه میشوند تا برنامه با بدن امروزتان هماهنگ بماند.
نقشه ۸ هفتهای هاردگینر، هفتهبههفته
هر هفته یک کار اصلی دارد. لازم نیست همهچیز را از روز اول درست انجام دهید؛ کافی است کار همان هفته را انجام دهید.
هفته
کالری
کار اصلی غذا
کار اصلی تمرین
نشانهی پیشرفت
۱
۳۰۰ کالری بالاتر از TDEE
رساندن وعدهها به پنج
سه جلسه با وزنهی سبک؛ یادگیری فرم
پنج وعده در بیشتر روزها
۲
همان
اضافه کردن یک لیوان کالری مایع
همان حرکتها، کمی سنگینتر
وزن هفتهی اول ثبت شده
۳
۲۰۰ کالری بیشتر، اگر وزن ثابت بود
افزودنیهای پرکالری به غذای همیشگی
شروع اضافهبار تدریجی
افزایش وزنه در دستکم دو حرکت
۴
همان
میانوعدهی شبانه
ادامهی اضافهبار
میانگین ۰٫۲۵ تا ۰٫۵ کیلو در هفته
۵
بازبینی
محاسبهی دوباره با وزن جدید
اضافه کردن یک ست به حرکتهای اصلی
دور کمر تقریباً ثابت
۶
۲۰۰ کالری بیشتر، اگر وزن ثابت بود
ثبات؛ همان منوی جوابداده
ادامه
وزنهها همچنان بالا میروند
۷
همان
تنوع غذا برای جلوگیری از دلزدگی
ادامه
وزن روی روند ماه قبل
۸
همان
ارزیابی و نوشتن نقشهی دو ماه بعد
جلسهی ارزیابی قدرت
مقایسه با روز اول
هفتهی ۱ و ۲: عادت به خوردن
هدف این دو هفته عدد ترازو نیست؛ این است که پنج بار غذا خوردن برایتان عادی شود: صبحانه، میانوعدهی صبح، ناهار، عصرانه و شام. برای میانوعدهها یادآور بگذارید و منتظر گرسنگی نمانید. از هفتهی دوم یک لیوان کالری مایع اضافه کنید؛ مثلاً شیر با موز و یک قاشق کره بادامزمینی که حدود ۳۵۰ کالری است.
وزن هفتهی اول ممکن است زودتر از انتظار بالا برود. بیشترش آب و غذای داخل دستگاه گوارش است؛ از هفتهی دوم به بعد را مبنا بگیرید.
هفتهی ۳ و ۴: اولین پله
میانگین وزن هفتهی دوم را با هفتهی سوم مقایسه کنید. اگر کمتر از ۰٫۲۵ کیلو بالا رفته، ۲۰۰ کالری اضافه کنید. سادهترین راه، افزودنیهای پرکالری به غذایی است که همین حالا میخورید، نه وعدهی جدید. در تمرین هم اضافهبار تدریجی را شروع کنید: هر بار که در حرکتی همهی ستها را با فرم درست تا سقف تکرار زدید، دفعهی بعد کمی وزنه اضافه کنید.
هفتهی ۵ و ۶: بازبینی
حالا یک ماه داده دارید. با وزن جدید، نیاز روزانه را دوباره حساب کنید؛ بدن سنگینتر کالری بیشتری میسوزاند و هدفی که روز اول جواب میداد، شاید دیگر کافی نباشد. دور کمر را هم بسنجید. اگر وزن بالا رفته و کمر تقریباً ثابت مانده، مسیر درست است. اگر کمر چند سانت جلو آمده، مازاد را کمی کم کنید. برای جزئیات این تعادل، روش افزایش وزن بدون جمع شدن چربی شکم را بخوانید.
هفتهی ۷ و ۸: تثبیت و ارزیابی
این دو هفته برای تثبیت است، نه آزمایش چیز جدید. منویی را که جواب داده نگه دارید و فقط غذاها را عوض کنید تا دلزده نشوید. آخر هفتهی هشتم، وزن، دور کمر و وزنههایی را که در اسکوات و پرس سینه میزنید با روز اول مقایسه کنید.
غذا خوردن برای کسی که زود سیر میشود
برای هاردگینر، سختترین قسمت برنامه تمرین نیست؛ تمام کردن بشقاب است. این ترفندها حجم غذا را بالا نمیبرند، کالری را بالا میبرند.
افزودنیهای کمحجم و پرکالری
افزودنی
مقدار
کالری تقریبی
کجا
روغن زیتون
یک قاشق غذاخوری
حدود ۱۲۰
روی سالاد، برنج یا عدسی
کره
یک قاشق غذاخوری
حدود ۱۰۰
روی برنج یا نان داغ
ارده
یک قاشق غذاخوری
حدود ۹۰
با شیره روی نان صبحانه
کره بادامزمینی
یک قاشق غذاخوری
حدود ۹۵
در شیک یا روی نان
عسل یا شیره
یک قاشق غذاخوری
۵۰ تا ۶۰
در جو دوسر یا ماست
گردو یا بادام
یک مشت (۳۰ گرم)
۱۷۰ تا ۲۰۰
خردشده در ماست یا فرنی
پنیر پیتزا
۳۰ گرم
حدود ۹۰
روی املت یا ماکارونی
چهار پنج مورد از این جدول در طول روز، بیآنکه حجم وعدهها عوض شود، ۴۰۰ تا ۶۰۰ کالری اضافه میکند. ایدههای بیشتر برای مغزها و مقدار روزانه را در راهنمای آجیل برای افزایش وزن ببینید.
چند عادت که بشقاب را راحتتر تمام میکند
نوشیدنی را بعد از غذا بخورید، نه همراهش. دوغ و آب حین غذا جای چند قاشق برنج را میگیرند.
سبزی و سالاد را آخر بخورید. حجمشان زیاد است و زود سیرتان میکنند.
کالری را مایع کنید. شیک، شیر و ماستهای نوشیدنی معده را کمتر از غذای جامد پر میکنند.
میانوعدهی شبانه بخورید. یک لیوان شیر با چند خرما پیش از خواب، ۲۰۰ کالری بیدردسر است.
غذاهای خانگی پرکالری را از سفره حذف نکنید. تهدیگ، برنج با کره و خورشهای جاافتاده برای شما مجازند.
اشتباه رایج هاردگینرها این است که مثل کسانی تمرین میکنند که میخواهند وزن کم کنند: جلسههای طولانی، حرکتهای زیاد، هوازی فراوان. نتیجه این است که مازاد کالریای که بهزحمت جور کردهاند، در باشگاه میسوزد.
برنامهی بهتر برای هشت هفته:
هفتهای سه جلسهی ۴۵ تا ۶۰ دقیقهای، با دستکم یک روز استراحت بین جلسهها.
چهار پنج حرکت چندمفصلی در هر جلسه: اسکوات، ددلیفت رومانیایی، پرس سینه، زیربغل یا بارفیکس کمکی، پرس سرشانه.
سه ست ۶ تا ۱۰ تکرار برای حرکتهای اصلی، با دو تا سه دقیقه استراحت بین ستها.
هوازی در حد دو جلسه پیادهروی ۲۰ تا ۳۰ دقیقهای در هفته؛ برای سلامت قلب، نه برای کالریسوزی.
خواب هفت تا نه ساعت. عضله سر تمرین ساخته نمیشود، در استراحت ساخته میشود.
ژنتیک روی اشتها، اندازهی استخوانبندی و سرعت عضلهسازی اثر دارد. با این حال، بیشتر کسانی که خودشان را هاردگینر میدانند، با مازاد کالری پیوسته و تمرین مقاومتی بالاخره وزن اضافه میکنند. ژنتیک بیشتر سرعت را تعیین میکند تا امکان را.
پودر گینر برای هاردگینر لازم است؟
لازم نیست، اما کمک میکند اگر وقت درست کردن شیک خانگی را ندارید. شیر پرچرب، موز، جو دوسر و کره بادامزمینی همان کار را میکنند. اگر پودر میخرید، فقط محصولی با برچسب کامل و مجوز معتبر انتخاب کنید و سهمش را در کالری روزانه حساب کنید.
روزی چند وعده بخورم؟
برای بیشتر هاردگینرها پنج تا شش وعده جواب میدهد: سه وعدهی اصلی و دو سه میانوعده با فاصلهی تقریبی سه ساعت. تعداد وعده بهتنهایی جادویی نیست؛ فقط رسیدن به کالری روزانه را با معدهی کوچک ممکن میکند.
در هشت هفته چقدر وزن اضافه میکنم؟
با سرعت معقول ۰٫۲۵ تا ۰٫۵ کیلو در هفته، حدود ۲ تا ۴ کیلو. ممکن است هفتهی اول عدد ترازو بیشتر بالا برود که بیشترش آب است. افزایش خیلی سریعتر از این معمولاً سهم چربی را بالا میبرد.
بعد از هشت هفته چه کنم؟
اگر به وزن دلخواه نرسیدهاید، نقشه را با همان منطق ادامه دهید و هر چهار هفته یک بار هدف را با وزن جدید بهروز کنید. اگر رسیدهاید، کالری را به حدود نیاز روزانهی تازهتان برگردانید و تمرین قدرتی را ادامه دهید تا عضلهی ساختهشده بماند.
هاردگینر بودن برچسب دائمی نیست؛ بیشتر وقتها یعنی هنوز کالری واقعیتان را نشمردهاید. سه روز صادقانه ثبت کنید، از ۳۰۰ کالری بالاتر از نیازتان شروع کنید و هر دو هفته فقط یک چیز را تغییر دهید. هشت هفتهی بعد، عدد ترازو و وزنههای باشگاه هر دو تفاوت را نشان میدهند.