۵ کیلو چاق شدن؛ برنامه قدمبهقدم و سالم در ۳ تا ۵ ماه
انتشار: ۲۹ مرداد ۱۴۰۵
برای ۵ کیلو چاق شدن سالم، حدود ۳ تا ۵ ماه وقت بگذارید. سرعتی که معمولاً برای افزایش وزن سالم پیشنهاد میشود، ۰٫۲۵ تا ۰٫۵ کیلوگرم در هفته است؛ یعنی رسیدن به ۵ کیلو بین ۱۰ تا ۲۰ هفته طول میکشد. ده هفته سقف خوشبینانه است و بیشتر برای کسی که کمبود وزن واضح دارد و تازه تمرین قدرتی را شروع کرده. اگر چند هفتهای هم کند پیش بروید، که تقریباً برای همه پیش میآید، چهار پنج ماه عدد واقعبینانهتری است.
این برنامه را مثل یک مسیر پنجایستگاهی ببینید: هر کیلو یک ایستگاه است و در هر ایستگاه کار مشخصی دارید. پیش از آن، اول باید بدانید از کجا شروع میکنید و با چه سرعتی میخواهید پیش بروید.
۵ کیلو چاق شدن چند ماه طول میکشد؟
جواب به سرعتی بستگی دارد که انتخاب میکنید. سرعت بیشتر یعنی مازاد کالری بیشتر و معمولاً سهم بیشتری از چربی در وزن جدید. جدول زیر سه سرعت رایج را کنار هم گذاشته است. عدد مازاد کالری تقریبی است و نقطه شروع است؛ عدد واقعیتان را روند وزن در هفتههای اول معلوم میکند.
سرعت هفتگی
زمان تقریبی تا ۵ کیلو
مازاد روزانه برای شروع
مناسب برای
حدود ۰٫۲۵ کیلو
حدود ۲۰ هفته، نزدیک ۵ ماه
۲۵۰ تا ۳۰۰ کالری
کسی که سابقه تمرین دارد یا نمیخواهد دور شکمش چاق شود
حدود ۰٫۳۵ کیلو
حدود ۱۴ هفته، ۳ تا ۴ ماه
۳۵۰ تا ۴۰۰ کالری
بیشتر افرادی که لاغرند و تمرین را شروع کردهاند
حدود ۰٫۵ کیلو
حدود ۱۰ هفته، ۲ ماه و نیم
حدود ۵۰۰ کالری
کسی که کمبود وزن واضح دارد و تازه تمرین قدرتی را شروع کرده
سرعت سریعتر از نیم کیلو در هفته وسوسهانگیز است، اما عضله سرعت ساخت محدودی دارد. هرچه بیش از توان ساختش بخورید، بیشتر به شکل چربی ذخیره میشود. نتیجهاش همان بدنی است که خیلی از لاغرها از آن میترسند: دست و پای باریک با شکمی که جلو آمده.
یک نکته دیگر هم هست. کیلوی اول معمولاً زودتر از بقیه میآید، چون بخشی از آن آب و ذخیره کربوهیدرات است. کیلوهای سوم و چهارم معمولاً کندترند، چون بدنِ سنگینتر کالری بیشتری میسوزاند و اشتها هم کمکم خسته میشود. برای همین بهتر است از اول انتظار یک مسیر یکنواخت را نداشته باشید.
پیش از شروع: نقطه صفر را ثبت کنید
بدون عدد شروع، چند هفته بعد نمیدانید برنامه کار کرده یا نه. این چند مورد را روز اول یادداشت کنید:
وزن صبح ناشتا: بعد از دستشویی و پیش از خوردن و نوشیدن، با لباس سبک.
دور کمر: متر را همسطح ناف بگیرید و در حالت بازدم عادی اندازه بزنید.
BMI: قد و وزن را در محاسبهگر BMI وارد کنید. اگر عددتان زیر ۱۸٫۵ است، در محدوده کمبود وزن هستید و ۵ کیلو هدف معقولی است. اگر در محدوده سالم هستید و فقط بدنتان را باریک میبینید، تمرکزتان بیشتر روی عضله باشد و سرعت آرامتر را انتخاب کنید.
وزنههای شروع: اگر تمرین میکنید، بنویسید در اسکوات، پرس سینه و زیربغل با چه وزنهای و چند تکرار شروع کردهاید.
اگر وزنتان اخیراً بیدلیل پایین آمده، این برنامه را تا بررسی پزشک عقب بیندازید. لاغری تازه و بیعلت با لاغری همیشگی فرق دارد.
هدف کالری و ماکرو: یک مثال عددی
فرض کنید مردی ۲۴ ساله هستید با قد ۱۷۸ سانتیمتر و وزن ۵۸ کیلو که هفتهای سه چهار بار ورزش میکند. کالری مصرفی روزانه چنین کسی حدود ۲۴۵۰ کالری تخمین زده میشود. با سرعت متوسط جدول، هدف روزانه حدود ۲۸۰۰ کالری میشود. این هدف اینطور بین ماکروها تقسیم میشود:
پروتئین: حدود ۱٫۶ تا ۲ گرم به ازای هر کیلو وزن. برای ۵۸ کیلو، حدود ۱۰۰ تا ۱۱۵ گرم، یعنی ۴۰۰ تا ۴۶۰ کالری.
چربی: حدود یکچهارم تا یکسوم کالری روز. اینجا حدود ۸۵ گرم، نزدیک ۷۷۰ کالری.
کربوهیدرات: بقیه کالری، حدود ۴۰۰ گرم. برنج، نان، سیبزمینی، حبوبات، میوه و جو دوسر بیشتر این سهم را پر میکنند.
حالا یک نمونه دیگر: زنی ۲۵ ساله با قد ۱۶۳ سانتیمتر و وزن ۴۷ کیلو که بیشتر روز پشت میز است. کالری مصرفی روزانه او حدود ۱۶۵۰ کالری است و هدفش با مازاد ملایم، حدود ۱۹۰۰ تا ۱۹۵۰ کالری میشود؛ پروتئینش حدود ۸۰ تا ۹۰ گرم. این دو عدد نشان میدهند چرا یک «رژیم چاقی ۳۰۰۰ کالری» عمومی به درد همه نمیخورد. برای یکی کم است و برای دیگری آنقدر زیاد که بیشترش چربی میشود.
فیگ فیت هدف کالری روزانه را از روی قد، وزن، سن، سطح فعالیت و سرعتی که برای افزایش وزن انتخاب کردهاید حساب میکند و برای پروتئین، کربوهیدرات و چربی هم هدف جداگانه میسازد. در مسیر ۵ کیلویی این مهم است، چون هدف کیلوی اول با هدف کیلوی پنجم یکی نیست؛ هر بار که وزن جدید ثبت میکنید، هدفها دوباره محاسبه میشوند.
نقشه ۵ ایستگاهی: هر کیلو، یک کار
کیلوی اول: عادت بیشتر خوردن
این کیلو معمولاً در دو سه هفته اول میآید و بخشی از آن آب و گلیکوژن است، نه بافت تازه. چرا ترازو در روزهای اول جهش میکند، در مطلب افزایش وزن در یک هفته توضیح داده شده است. کار اصلی این ایستگاه:
وعدهها را به چهار یا پنج برسانید: سه وعده اصلی و یکی دو میانوعده.
تمرین قدرتی را هفتهای سه جلسه شروع کنید، با وزنه سبک و تمرکز روی فرم درست.
برای میانوعدهها یادآور بگذارید. کسی که اشتهای کمی دارد، اگر منتظر گرسنگی بماند، گاهی تا شب چیزی نمیخورد.
کیلوی دوم: اولین تنظیم
حدود هفته چهارم تا هفتم. حالا چند هفته داده دارید. میانگین وزن هفتههای دوم به بعد را حساب کنید و هفته اول را کنار بگذارید. اگر کمتر از سرعت انتخابیتان بالا رفتهاید، ۱۵۰ تا ۲۰۰ کالری اضافه کنید؛ یک لیوان شیر پرچرب یا یک مشت آجیل تقریباً همین مقدار است. اگر دور کمر بیش از دو سه سانت بزرگ شده و وزنههای تمرین تکان نخورده، کمی از مازاد کم کنید.
کیلوی سوم: توقف اول
بیشتر کسانی که این مسیر را میروند، جایی بین کیلوی دوم و سوم به توقف میخورند. دو سه هفته وزن تکان نمیخورد و فکر میکنند بدنشان «چاقشدنی نیست». معمولاً دلیلش سادهتر است: بدن سنگینتر کالری بیشتری لازم دارد و اشتها هم دیگر هیجان هفتههای اول را ندارد. هدف کالری را با وزن جدید دوباره حساب کنید و بهجای بزرگتر کردن بشقاب، یک میانوعده مایع اضافه کنید. در تمرین هم وزنهها باید تا الان کمی سنگینتر شده باشند. اگر نشدهاند، همین را اول درست کنید.
کیلوی چهارم: خستگی اشتها
خوردن هر روز به اندازه بیشتر، بعد از دو سه ماه خستهکننده میشود. این ایستگاه بیشتر روانی است تا غذایی. منو را عوض کنید: جای قرمهسبزی عدسپلو، جای نیمرو املت، جای شیک شیر و موز، شیر و خرما و گردو. غذاهای پرحجم و کمکالری مثل سالاد و سوپ رقیق را به آخر غذا ببرید. ارده و شیره، کره بادامزمینی و روغن زیتون در حجم کم کالری زیادی دارند و به همان غذاهای همیشگی اضافه میشوند.
کیلوی پنجم: از افزایش به نگهداری
وقتی به هدف رسیدید، مازاد را برنامهریزیشده کنار بگذارید، نه یکباره. کالری مصرفی روزانه را با وزن جدید حساب کنید و غذایتان را به همان حدود برگردانید. تمرین قدرتی را ادامه دهید؛ عضلهای که بدون تمرین بماند، کمکم از دست میرود. دو سه هفته اول نگهداری، وزن ممکن است کمی پایین بیاید، چون بخشی از آب و غذای داخل دستگاه گوارش کم میشود. این طبیعی است.
یک روز غذایی برای هدف ۲۸۰۰ کالری
این نمونه برای همان مثال بالاست. اگر هدف شما کمتر است، از برنج و نان و آجیل کم کنید؛ اگر بیشتر است، شیک عصرانه را بزرگتر کنید.
وعده
چه بخورید
کالری تقریبی
پروتئین تقریبی
صبحانه
۲ تخممرغ، ۲ تکه کفدستی نان سنگک، ۳۰ گرم پنیر، ۳ مغز گردو، گوجه و خیار
حدود ۵۰۰
حدود ۲۵ گرم
میانوعده صبح
یک کاسه ماست پرچرب با یک موز
حدود ۲۳۰
حدود ۸ گرم
ناهار
۲ کفگیر برنج، یک سیخ جوجهکباب، یک قاشق کره روی برنج، سالاد شیرازی
حدود ۸۰۰
حدود ۴۰ گرم
عصرانه
شیک شیر پرچرب، جو دوسر، خرما و یک قاشق کره بادامزمینی
حدود ۴۵۰
حدود ۱۷ گرم
شام
یک بشقاب عدسپلو با کشمش و یک کاسه کوچک ماست
حدود ۶۵۰
حدود ۲۰ گرم
پیش از خواب
یک لیوان شیر
حدود ۱۵۰
حدود ۸ گرم
جمع این روز حدود ۲۸۰۰ کالری و نزدیک ۱۲۰ گرم پروتئین است. اعداد تقریبیاند و به مقدار روغن، اندازه کفگیر و رسپی بستگی دارند. روزهای دیگر جای جوجهکباب را به قرمهسبزی، لوبیاپلو یا ماهی بدهید. اگر یک روز به عدد نرسیدید، فردا را با وعده معمولی ادامه دهید و سعی نکنید کسری دیروز را در یک شام سنگین جبران کنید.
تمرین در این چند ماه چه شکلی باشد؟
بدون تمرین مقاومتی، ۵ کیلوی جدید بیشتر چربی خواهد بود. برای چند ماه اول، هفتهای سه جلسه تمرین کل بدن با یک روز استراحت بین جلسهها کافی است. هر جلسه پنج شش حرکت چندمفصلی داشته باشد: اسکوات یا پرس پا، ددلیفت رومانیایی، پرس سینه یا شنای سوئدی، زیربغل سیمکش یا بارفیکس کمکی، پرس سرشانه و یک حرکت شکم. نحوه اجرا و کالریسوزی هر حرکت را در جستوجوی حرکات ورزشی ببینید.
قاعده اصلی «اضافهبار تدریجی» است. وقتی حرکتی را با فرم درست برای همه ستها ۱۲ تکرار زدید، دفعه بعد کمی وزنه اضافه کنید و دوباره از ۸ تکرار شروع کنید. اگر بعد از دو ماه هنوز با همان وزنههای روز اول تمرین میکنید، احتمالاً سهم عضله در وزن جدیدتان کمتر از آن است که میخواهید. برنامه کاملتر تمرین و تغذیه را در راهنمای عضلهسازی برای لاغرها میبینید.
هوازی را کنار نگذارید، چون برای قلب و ریه لازم است. فقط آنقدر زیادش نکنید که مازاد کالریتان را بخورد؛ دو سه جلسه پیادهروی تند یا دوچرخه سبک در هفته کافی است.
وسط راه وزن ایستاد؛ چه کنم؟
توقف تقریباً همیشه یکی از این دلیلها را دارد. از سادهترین بررسی شروع کنید:
نشانه
دلیل محتمل
چه کنید
دو هفته میانگین وزن ثابت مانده
بدن سنگینتر کالری بیشتری لازم دارد
هدف کالری را با وزن جدید حساب کنید و ۱۵۰ تا ۲۰۰ کالری اضافه کنید
روزهای کاری کمتر از تعطیلات میخورید
وعدهها در شلوغی جا میافتند
میانوعدههای بیدردسر مثل آجیل، خرما و شیر را همراه داشته باشید
وزن بالا میرود ولی وزنهها نه
تمرین یکنواخت شده یا خواب کم است
اضافهبار تدریجی را جدی بگیرید و هفت تا نه ساعت بخوابید
دور کمر سریعتر از بقیه بدن بزرگ میشود
مازاد بیش از حد است
۱۰۰ تا ۲۰۰ کالری کم کنید و سرعت آرامتر را انتخاب کنید
با همه اینها وزن تکان نمیخورد
ممکن است علت پزشکی در کار باشد
با پزشک مشورت کنید
بیشتر توقفها از دسته اول و دوماند. چند روز هر چیزی را که میخورید ثبت کنید. خیلی وقتها معلوم میشود روزهای شلوغ، فاصلهتان با هدف چند صد کالری بوده است.
سوالات متداول
در یک ماه چند کیلو از این ۵ کیلو را میشود اضافه کرد؟
با سرعت سالم، حدود ۱ تا ۲ کیلو. ماه اول ممکن است عدد ترازو کمی بیشتر باشد، چون ذخیره کربوهیدرات و آب همراهش پر میشود. از ماه دوم سرعت معمولاً آرامتر و قابل پیشبینیتر است. برنامه هفتهبههفته ماه اول را در نقشه چاق شدن در یک ماه ببینید.
برای ۵ کیلو چاق شدن حتماً باید باشگاه بروم؟
نه، اما تمرین مقاومتی لازم است. در خانه هم با اسکوات، لانج، شنای سوئدی، کش مقاومتی و چند دمبل میشود شروع کرد و کمکم سختی حرکتها را بالا برد. بدون هیچ تمرینی وزن بالا میرود، ولی سهم چربیاش بیشتر است.
پودر چاقی یا گینر مسیر را کوتاهتر میکند؟
نه. گینرهای معتبر ترکیبی از کربوهیدرات و پروتئین شیرند و همان کالریای را میدهند که از شیک خانگی میگیرید؛ فقط آماده کردنشان سریعتر است. محصولاتی که برچسب کامل و مجوز ندارند یا وعده چند کیلو در چند هفته میدهند، ممکن است ترکیبات دارویی اعلامنشده داشته باشند. از آنها دوری کنید.
بعد از رسیدن به ۵ کیلو، وزن برمیگردد؟
اگر یکباره به غذای قبلی برگردید، بخشی از آن برمیگردد. اگر کالری را به حدود نیاز بدن جدیدتان برسانید و تمرین قدرتی را ادامه دهید، وزن جدید میماند. دو سه هفته اول نگهداری، کمی نوسان طبیعی است.
زنها هم میتوانند با همین برنامه ۵ کیلو اضافه کنند؟
بله. ساختار برنامه یکی است، فقط اعداد کوچکتر میشوند. کالری مصرفی روزانه بیشتر زنها کمتر است، پس هدف کالری و پروتئین هم پایینتر میآید و سرعت آرامتر جدول معمولاً انتخاب بهتری است.
۵ کیلو در چند ماه، یعنی هر هفته چند صد گرم. این عدد کوچک به نظر میرسد، اما وقتی هفتهها پشت هم تکرار شود، همان پیراهنی را که روی شانههایتان زار میزد اندازهتان میکند. از نقطه صفر شروع کنید، هر ایستگاه را با یک تنظیم کوچک رد کنید و بهجای عجله، به تکرار تکیه کنید.