لاغری بعد از سزارین: برنامه ۳ ماهه ورزش و تغذیه امن
انتشار: ۴ مرداد ۱۴۰۵
لاغری بعد از سزارین شدنی است، اما ترتیبش با زایمان طبیعی فرق دارد. سزارین یک جراحی شکم است و بدن پیش از رژیم و ورزش جدی، باید زخم پوست و لایههای زیر آن را ترمیم کند. شش هفتهی اول را به راه رفتن سبک و غذای کافی بدهید. بعد از معاینهی پس از زایمان و با اجازهی پزشک، کسری کالری ملایم و تمرینهای آرام مرکز بدن اضافه میشود و از حدود ماه سوم، تمرین قدرتی سبک. دویدن، طناب زدن و حرکتهای پرضربه معمولاً دیرتر میآیند.
برنامهی کلی شش ماه اول بعد از زایمان، از شیردهی تا خواب و مهمانیها، در برنامه ۶ ماهه کاهش وزن بعد از زایمان آمده است. این راهنما فقط سراغ چیزهایی میرود که سزارین را متفاوت میکند: زخم، عضلات شکم، بلند کردن بار و زمان برگشت به هر نوع ورزش.
چرا بعد از سزارین باید آهستهتر شروع کرد؟
در سزارین، جراح از پوست، لایهی چربی، پردهی محکمی که روی عضلات شکم کشیده شده (فاشیا) و در آخر دیوارهی رحم عبور میکند. عضلات راست شکمی معمولاً بریده نمیشوند و فقط از هم کنار زده میشوند، اما فاشیا بریده و دوخته میشود. پوست شاید در یکی دو هفته بسته به نظر برسد؛ لایههای زیرین خیلی دیرتر به استحکام قبلی نزدیک میشوند.
یعنی اینکه زخم از بیرون خوب شده، معنایش این نیست که شکم آمادهی دراز و نشست یا بلند کردن کیسهی برنج است. فشار زیاد داخل شکم، چه با حرکت ورزشی و چه با بلند کردن بار سنگین، روی همان لایههایی میافتد که هنوز در حال ترمیماند.
چند چیز دیگر هم سرعت شروع را کم میکند:
خونریزی جراحی و زایمان، که برای بعضی مادران به کمخونی و خستگی بیشتر میرسد.
یبوست و نفخ روزهای اول، که هم از خود جراحی است و هم از مسکنها و قرص آهن.
ورم دست و پا در چند روز اول، که گاهی وزن روی ترازو را حتی بالاتر از روز زایمان نشان میدهد. این ورم آب است و معمولاً طی یکی دو هفته کم میشود.
کمخوابی شبهای نوزاد، که درد و گرسنگی را سختتر میکند.
خبر خوب این است که بخش بزرگی از وزن بارداری، مثل وزن نوزاد، جفت و مایعات، بدون هیچ رژیمی کم میشود. آنچه بعد از چند هفته میماند، همان چیزی است که این برنامهی سه ماهه سراغش میرود.
برنامه ۳ ماهه لاغری بعد از سزارین در یک نگاه
بازه
هدف اصلی
حرکت
غذا
هفته ۰ تا ۶
ترمیم زخم و جا افتادن روال نوزاد
راه رفتن در خانه و بعد کوچه، تنفس عمیق، تمرین کف لگن
بدون کم کردن عمدی کالری، پروتئین و فیبر کافی
هفته ۶ تا ۱۰
شروع آرام بعد از معاینه
پیادهروی ۲۰ تا ۳۰ دقیقه، تمرینهای سبک مرکز بدن
کسری کوچک، ثبت چند روز غذا
هفته ۱۰ تا ۱۴
ساختن دوبارهی قدرت
دو سه جلسه تمرین قدرتی سبک در هفته، پیادهروی تند
کسری ملایم و پیوسته
این جدول برای مادری است که سزارین بدون عارضه داشته است. اگر پزشک زمان دیگری گفته، حرف او مقدم است.
ماه اول بعد از سزارین: ترمیم، نه رژیم
راه رفتن را از همان روزهای اول شروع کنید
بیشتر بیمارستانها مادر را تشویق میکنند که از روز اول یا دوم، با کمک، چند قدم راه برود. راه رفتن جریان خون پاها را بهتر میکند، خطر لخته را پایین میآورد و به برگشتن حرکت رودهها و کم شدن نفخ کمک میکند. در خانه هم همین را ادامه دهید: چند بار در روز، چند دقیقه در راهرو و اتاقها. از هفتهی دوم و سوم، اگر درد اجازه داد، کمکم به ۱۰ تا ۱۵ دقیقه راه رفتن در کوچه برسید.
بلند شدن و عطسه کردن را درست انجام دهید
برای بلند شدن از تخت، مستقیم مثل دراز و نشست بلند نشوید. اول به پهلو بچرخید، پاها را از لبهی تخت پایین بیاورید و با کمک دستها بنشینید. هنگام سرفه، عطسه یا خندیدن، یک بالش کوچک را آرام روی زخم فشار دهید. این کار فشار ناگهانی را از روی بخیهها برمیدارد.
چیزی سنگینتر از نوزاد بلند نکنید
توصیهی رایج در هفتههای اول این است که چیزی سنگینتر از خود نوزاد بلند نکنید. سبد پر از لباس خیس، گالن آب، کیسهی خرید و بهخصوص بچهی بزرگتری که بغل میخواهد، در این هفتهها کار دیگران است. اگر بچهی بزرگتر دارید، بنشینید و بگذارید خودش در بغلتان بیاید.
تمرین کف لگن را فراموش نکنید
خیلیها فکر میکنند چون زایمان طبیعی نداشتهاند، کف لگن آسیبی ندیده است. اما نُه ماه بارداری خودش روی این عضلات فشار آورده است. انقباضهای آرام کف لگن، یعنی جمع کردن عضلاتی که جلوی ادرار را میگیرند و بعد رها کردنشان، معمولاً از روزهای اول قابل شروع است. نحوهی درستش را از ماما بپرسید.
غذا: کافی، پرپروتئین و پرفیبر
در این شش هفته کالری را عمداً کم نکنید. بدن برای ترمیم زخم به پروتئین و انرژی کافی نیاز دارد. سه چیز را در هر روز در نظر داشته باشید:
در هر وعدهی اصلی یک منبع پروتئین بگذارید: تخممرغ، مرغ، گوشت کمچرب، ماهی، عدس و لوبیا، ماست و پنیر.
فیبر و آب را بالا ببرید تا یبوست کمتر اذیت کند: سبزی، میوه، نان سبوسدار و چند عدد آلو یا انجیر خشک.
منابع آهن را کنار ویتامین C بخورید: عدسی با چند قطره آبلیمو یا خورش گوشت با سالاد گوجه.
اگر حبوبات یا غذاهای نفاخ در روزهای اول درد گاز را بیشتر میکنند، چند روز مقدارشان را کم کنید و کمکم برگردانید. برای ایدهی خوراکیهایی که پروتئین بیشتری در هر لقمه دارند، فهرست خوراکیهای پرپروتئین را ببینید.
ماه دوم: بعد از معاینه، شروع آرام
معاینهی پس از زایمان معمولاً حدود هفتهی ششم انجام میشود. این جلسه را فقط برای چک کردن زخم نبینید؛ فرصتی است که برنامهی ورزش و رژیمتان را تایید کنید. این سوالها را از قبل یادداشت کنید:
زخم و لایههای زیرش برای ورزش سبک آماده است؟
فاصلهی دو طرف عضلات شکم (دیاستاز رکتی) دارم؟ اگر بله، چه حرکتهایی را فعلاً انجام ندهم؟
آزمایش خون برای کمخونی لازم است؟
شنا کی مجاز است؟
ورزش پرضربه مثل دویدن را از کی و با چه نشانههایی شروع کنم؟
پیادهروی را به ورزش تبدیل کنید
اگر پزشک مشکلی ندید، پیادهروی حالا میتواند تندتر و طولانیتر شود: ۲۰ تا ۳۰ دقیقه، چهار پنج روز در هفته، با سرعتی که بتوانید حرف بزنید ولی آواز خواندن سخت باشد. پیادهروی با کالسکه همین کار را میکند و هوای بیرون برای خلقوخوی این هفتهها هم خوب است.
چهار حرکت سبک مرکز بدن
این حرکتها برای بیدار کردن عضلهی عمقی شکماند، نه برای سوزاندن چربی شکم:
تنفس شکمی با انقباض: به پشت دراز بکشید، زانوها خم. دم بگیرید تا شکم بالا بیاید؛ با بازدم، ناف را آرام به سمت ستون فقرات بکشید و کف لگن را هم جمع کنید. ۱۰ بار.
کج کردن لگن: در همان حالت، با بازدم کمر را آرام به زمین بچسبانید و با دم رها کنید. ۱۰ بار.
سُر دادن پاشنه: با شکم جمع، یک پا را آرام روی زمین صاف کنید و برگردانید. هر طرف ۸ بار.
پل باسن: باسن را با بازدم بالا بیاورید، دو ثانیه نگه دارید و پایین بیایید. ۱۰ بار.
نحوهی اجرای این حرکتها و حرکتهای مشابه را در جستوجوی حرکات ورزشی ببینید. اگر هنگام هر حرکتی وسط شکمتان مثل یک برآمدگی کشیده بالا آمد، آن حرکت فعلاً برایتان زود است.
کسری کالری را کوچک شروع کنید
از این ماه میشود کسری کالری را شروع کرد، اما کوچک. اگر شیر نمیدهید، روزی ۳۰۰ تا ۵۰۰ کالری کمتر از نیازتان کافی است. اگر شیر میدهید، کسری را کوچکتر نگه دارید و سرعت کاهش وزن را از حدود نیم کیلو در هفته بیشتر نکنید. برای تخمین نیاز روزانهتان محاسبهگر TDEE را ببینید و یادتان باشد که این محاسبهگرها شیردهی را در نظر نمیگیرند.
ماه سوم: تمرین قدرتی سبک
حالا بدن آمادهی کمی بیشتر است. دو یا سه جلسهی ۲۰ تا ۳۰ دقیقهای در هفته، با این حرکتها:
حرکت
چطور شروع کنید
تکرار
اسکوات تا صندلی
بنشینید و بدون کمک دست بلند شوید
۲ ست ۱۰ تایی
شنای روی دیوار
دستها روی دیوار، بدن صاف
۲ ست ۱۰ تایی
پل باسن
مثل ماه دوم، این بار با مکث سهثانیهای بالا
۲ ست ۱۲ تایی
حرکت چهار دست و پا (برد داگ)
دست و پای مخالف را آرام صاف کنید
هر طرف ۸ بار
پلانک پهلو روی زانو
۱۰ تا ۲۰ ثانیه، بدون حبس نفس
هر طرف ۲ بار
زیربغل با کش
کش را به دستگیرهی در ببندید و به سمت خود بکشید
۲ ست ۱۲ تایی
در تمام حرکتها نفس را حبس نکنید و سختترین بخش حرکت را با بازدم انجام دهید. وزنهی سنگین، کرانچ و دراز و نشست را تا وقتی پزشک یا فیزیوتراپ عضلات شکمتان را بررسی نکرده، کنار بگذارید.
دویدن، طناب زدن و تمرینهای پرشی را بیشتر متخصصان دستکم تا حدود هفتهی دوازدهم و تا وقتی کف لگن مشکلی نشان ندهد، توصیه نمیکنند. اگر هنگام پریدن یا سرفه ادرار نشت میکند یا در لگن احساس سنگینی دارید، پیش از ورزش پرضربه با فیزیوتراپ کف لگن صحبت کنید.
ورزشهای این ماه کوتاه و سبکاند و حسابشان زود از یاد میرود؛ همین باعث میشود فکر کنید «کاری نکردهاید». در فیگ فیت، پیادهروی یا تمرین امروز را از فهرست حرکات انتخاب کنید و مدتش را بزنید تا کالری سوزاندهشده بر اساس وزن خودتان تخمین زده شود. پیش از اولین ثبت ورزش، وزن فعلیتان را ثبت کنید، چون محاسبه به آن نیاز دارد.
شکم بعد از سزارین: برآمدگی بالای زخم، دیاستاز و شکمبند
برآمدگی بالای خط زخم
خیلی از مادران بعد از سزارین یک برآمدگی کوچک درست بالای خط زخم میبینند. این برآمدگی ترکیبی از پوست کشآمده، چربی زیر پوست و گاهی چسبندگی بافت زخم به لایههای زیرین است. کاهش چربی کل بدن معمولاً آن را کوچکتر میکند، اما گاهی کامل از بین نمیرود. کرانچ و حرکتهای موضعی هم چربی همان نقطه را نمیسوزانند؛ ماجرای کامل را در راهنمای افسانهی چربیسوزی موضعی بخوانید.
ماساژ آرام بافت زخم بعد از اینکه کامل بسته و خشک شد، برای بعضی مادران به نرم شدن آن کمک میکند. زمان شروع و روشش را از پزشک یا فیزیوتراپ بپرسید.
دیاستاز رکتی را چطور بفهمید؟
به پشت دراز بکشید، زانوها خم و کف پاها روی زمین. نوک انگشتها را روی خط وسط شکم، کمی بالای ناف بگذارید و سرتان را کمی بلند کنید. اگر بین دو طرف عضله شکافی حس میکنید که انگشتها در آن فرو میروند، احتمالاً دیاستاز دارید. این تست تشخیص نیست؛ فقط دلیلی است برای اینکه از متخصص بخواهید بررسیتان کند. دیاستاز در ماههای اول بعد از زایمان شایع است و برای بیشتر مادران با زمان و تمرین درست کمتر میشود.
شکمبند لاغر میکند؟
شکمبند بعد از سزارین ممکن است حس حمایت بدهد و راه رفتن روزهای اول را راحتتر کند. اما چربی نمیسوزاند و جای تمرین عضلات شکم را نمیگیرد. اینکه برای شما مناسب است یا نه و چند ساعت در روز ببندید، سوالی برای پزشکتان است. اگر نگران شل شدن پوست بعد از کاهش وزن هستید، راهنمای جلوگیری از افتادگی پوست را ببینید.
نشانههایی که یعنی باید دست نگه دارید
ورزش بعد از سزارین قرار است کمی خستهتان کند، نه اینکه درد تازه بیاورد. اگر هر کدام از اینها را دیدید، ورزش را متوقف کنید و با پزشک تماس بگیرید:
زخم قرمز، داغ، متورم یا ترشحدار شده است.
تب دارید.
خونریزی بعد از ورزش بیشتر یا قرمز روشن شده است.
درد تیز در شکم یا لگن دارید که با استراحت بهتر نمیشود.
در لگن احساس سنگینی یا فشار رو به پایین دارید.
اگر یک ساق پا درد گرفته، داغ یا متورم شده، یا ناگهان تنگی نفس یا درد قفسهی سینه پیدا کردید، منتظر نمانید و فوری به اورژانس بروید. اینها میتوانند نشانهی لخته باشند و در هفتههای اول بعد از جراحی باید جدی گرفته شوند.
سوالات متداول
چند وقت بعد از سزارین میتوانم رژیم بگیرم؟
کم کردن عمدی کالری را بهتر است تا بعد از معاینهی پس از زایمان، معمولاً حدود شش هفته بعد، عقب بیندازید. بعد از آن، با کسری کوچک شروع کنید. اگر شیر میدهید، حتی آهستهتر پیش بروید و کاهش وزن را از حدود نیم کیلو در هفته بیشتر نکنید.
کی میتوانم دراز و نشست بزنم؟
دراز و نشست و کرانچ جزو آخرین حرکتهاییاند که بعد از سزارین برمیگردند و برای صاف شدن شکم هم لازم نیستند. اول تمرینهای عمقی مرکز بدن را انجام دهید و اگر دیاستاز دارید، پیش از کرانچ با فیزیوتراپ مشورت کنید.
شنا بعد از سزارین از کی مجاز است؟
معمولاً وقتی زخم کامل بسته شده، خونریزی بعد از زایمان تمام شده و پزشک در معاینهی پس از زایمان مشکلی ندیده است. برای بیشتر مادران این زمان حدود هفتهی ششم یا کمی بعدتر است، اما تصمیمش با پزشک شماست.
بعد از سزارین شکم صاف میشود؟
برای بیشتر مادران، با کاهش چربی کل بدن و تمرین درست عضلات عمقی، شکم در چند ماه تفاوت محسوسی پیدا میکند. برآمدگی کوچک بالای زخم ممکن است کامل از بین نرود و این هم کاملاً معمول است.
قرص آهن و مسکن روی وزنم اثر دارند؟
مستقیم وزن چربی را بالا نمیبرند، اما هر دو ممکن است یبوست بدهند و یبوست عدد ترازو را موقتاً بالاتر نشان دهد. آب و فیبر کافی کمک میکند. قطع یا تغییر هر دارویی را فقط با نظر پزشک انجام دهید.
بدنی که هم بارداری را گذرانده و هم یک جراحی را، سه ماه اول را برای ساختن پایه لازم دارد، نه برای رسیدن به وزن قبل. از همین هفته فقط یک کار را شروع کنید: چند دقیقه راه رفتن بیشتر از دیروز. بقیهی این برنامه بهموقع خودش میرسد.