پوست شل بعد از لاغری: راهنمای پیشگیری با کاهش وزن تدریجی
انتشار: ۱۵ تیر ۱۴۰۵
پوست شل بعد از لاغری را نمیشود با اطمینان کامل پیشگیری کرد، اما میشود احتمالش را کمتر و ظاهرش را بهتر کرد. سه کار بیشترین اثر را دارند: وزن را آهسته کم کنید، حدود نیم تا یک کیلو در هفته؛ در تمام دورهی کاهش وزن تمرین قدرتی انجام دهید تا عضله جای خالی چربی را پر کند؛ و پروتئین کافی بخورید. کرم و ماساژ و کمربندهای لاغری، برخلاف تبلیغاتشان، کار زیادی برای پوست نمیکنند.
این سوال معمولاً وقتی پیش میآید که کسی تصمیم گرفته ۱۵ یا ۲۰ کیلو کم کند و از خودش میپرسد «بعدش چه؟». جواب صادقانه این است که بخشی از ماجرا دست شما نیست: سن، ژنتیک و مدت زمانی که وزن اضافه داشتهاید. اما بخش دیگرش کاملاً دست شماست و همین بخش را در ادامه قدمبهقدم میبینید.
چرا بعد از لاغری پوست شل میشود؟
پوست بافتی کشسان است. دو پروتئین به نام کلاژن و الاستین به آن استحکام و حالت ارتجاعی میدهند؛ مثل کشی که بعد از کشیده شدن جمع میشود. وقتی وزن بهتدریج زیاد میشود، پوست کش میآید تا حجم بیشتر را بپوشاند. اگر این کشیدگی سالها طول بکشد، بخشی از رشتههای کلاژن و الاستین آسیب میبینند و پوست بعد از کم شدن حجم، دیگر کاملاً جمع نمیشود.
برای همین پوست شل بیشتر در جاهایی دیده میشود که چربی بیشتری جمع شده بود: شکم، پشت بازو، داخل ران، زیر چانه و سینه. ترکهای پوستی (استریا) هم نشانهی همین آسیب به لایههای عمیقتر پوستاند و معمولاً کمرنگ میشوند، اما کامل از بین نمیروند.
چه کسانی بیشتر در معرض پوست شل هستند؟
همهی کسانی که وزن کم میکنند پوست شل پیدا نمیکنند. چند عامل احتمالش را بالا یا پایین میبرند و بعضیشان قابل تغییرند:
عامل
اثر بر پوست
دست شماست؟
مقدار وزنی که کم میشود
هرچه بیشتر، احتمال پوست اضافه بیشتر
تا حدی؛ با هدفگذاری واقعبینانه
مدت زمانی که وزن اضافه بوده
کشیدگی چندساله، آسیب بیشتر به کلاژن
نه، اما شروع زودتر کمک میکند
سن
با بالا رفتن سن، تولید کلاژن کمتر میشود
نه
ژنتیک
کشسانی پوست از فردی به فرد دیگر فرق دارد
نه
سرعت کاهش وزن
کاهش خیلی سریع فرصت جمع شدن را کمتر میکند
بله
مقدار عضله
عضلهی بیشتر زیر پوست، ظاهر سفتتر
بله
سیگار و آفتاب زیاد
هر دو به کلاژن پوست آسیب میزنند
بله
بارداریهای متعدد
کشیدگی پوست شکم
تا حدی
جوانی که ۸ کیلو در شش ماه کم میکند، احتمالاً پوست شل چشمگیری نخواهد داشت. کسی که بعد از پانزده سال اضافهوزن، ۴۰ کیلو کم میکند، احتمالاً مقداری پوست اضافه خواهد داشت، هر قدر هم که درست عمل کند. این را از اول بدانید تا انتظارتان واقعبینانه باشد.
کاهش وزن تدریجی چه کمکی میکند؟
دربارهی اینکه سرعت کاهش وزن دقیقاً چقدر روی پوست اثر دارد، شواهد قطعی کم است. اما چند دلیل منطقی هست که آهسته رفتن را انتخاب بهتری میکند:
کاهش وزن سریع، مثلاً با رژیمهای خیلی کمکالری، معمولاً سهم بیشتری از عضله را هم میبرد. عضلهی کمتر یعنی زیر پوست خالیتر و ظاهری شلتر.
کاهش آهسته به پوست فرصت بیشتری میدهد تا با حجم جدید هماهنگ شود.
کسی که آهسته وزن کم میکند، کمتر دچار چرخهی کم و زیاد شدن وزن میشود؛ چرخهای که پوست را بارها کش میدهد.
سرعت امن برای بیشتر بزرگسالان حدود نیم تا یک کیلو در هفته است. برای کسی که وزن زیادی برای کم کردن دارد، ممکن است هفتههای اول کمی سریعتر باشد، اما بعد معمولاً به همین بازه میرسد. با این سرعت، ۲۰ کیلو کاهش وزن حدود ۶ تا ۱۰ ماه طول میکشد. شاید طولانی به نظر برسد، اما همین زمان برای پوست و عضله هم فرصت است.
یک قاعدهی ساده برای کنترل سرعت: اگر میانگین کاهش وزن شما چند هفته پشت سر هم بیش از یک کیلو در هفته بود، و دلیلش آب هفتههای اول نیست، کمی کالری اضافه کنید. سریعتر همیشه بهتر نیست.
برای اینکه سرعت را واقعاً بدانید، باید روند را ببینید، نه عدد یک صبح را. اگر هفتهای یک بار وزنتان را در فیگ فیت ثبت کنید، تاریخچهی وزن میزان کاهش هر ثبت را نشان میدهد و نمودار تب «پیشرفت» معلوم میکند مسیرتان آرام و پیوسته است یا جایی شیب تندی گرفته است.
تمرین قدرتی: عضله جای خالی را پر میکند
اگر فقط یک توصیه از این مطلب بماند، همین باشد. پوست روی عضله قرار دارد. وقتی چربی کم میشود و عضله هم همراهش آب میرود، پوست روی فضای خالیتری میافتد. وقتی عضله حفظ شود یا کمی بیشتر شود، همان پوست کشیدهتر و فرم بدن سفتتر به نظر میرسد.
برنامهی پیچیده لازم نیست. دو تا سه جلسه در هفته تمرین کل بدن کافی است و میشود در خانه هم انجامش داد:
پایینتنه: اسکوات (اول روی صندلی، بعد بدون آن)، لانج و پل باسن. برای ران و باسن.
بالاتنه، فشاری: شنای سوئدی روی دیوار یا روی زانو، پرس سرشانه با بطری آب یا دمبل سبک. برای سینه و پشت بازو.
بالاتنه، کششی: زیربغل با کش مقاومتی یا قایقی با دمبل. برای پشت و جلو بازو.
مرکز بدن: پلانک و حرکت پرندهسگ (چهار دست و پا، دست و پای مخالف را بالا ببرید). برای عضلههای شکم و کمر.
از هر حرکت دو تا سه ست ۱۰ تا ۱۵ تکراری بزنید و هر چند هفته کمی سختی را بیشتر کنید: تکرار بیشتر، کش سفتتر یا وزنهی سنگینتر. حرکتهای بیشتر را در جستوجوی حرکات ورزشی پیدا میکنید.
یک نکته دربارهی «لاغری موضعی»: دهها دراز و نشست، چربی شکم یا پوست آن را بهطور خاص سفت نمیکند. چربی از کل بدن کم میشود. اما تقویت عضلههای شکم و بازو، ظاهر همان ناحیه را بعد از کم شدن چربی بهتر میکند.
اگر میخواهید بدانید در مسیر کاهش وزن عضلهتان حفظ شده یا نه، محاسبهگر تودهی بدون چربی تخمین کلی میدهد. کنارش، دور بازو و ران را هم ماهی یک بار با متر بسنجید.
تغذیه برای پوست سالمتر
غذا پوست را یکشبه سفت نمیکند، اما بدن برای ساختن کلاژن و ترمیم پوست به مواد اولیه نیاز دارد. در دورهی کمخوری، کمبود همین مواد زودتر پیش میآید.
پروتئین کافی
کلاژن خودش پروتئین است و عضله هم بدون پروتئین کافی حفظ نمیشود. برای کسی که وزن کم میکند و تمرین قدرتی دارد، حدود ۱٫۲ تا ۱٫۶ گرم پروتئین به ازای هر کیلو وزن بدن در روز مقدار رایجی است. در هر وعده یک منبع پروتئین بگذارید: تخممرغ و پنیر در صبحانه، مرغ یا ماهی یا گوشت در ناهار، عدس و نخود در شام، ماست در عصرانه. فهرست خوراکیهای پرپروتئین گزینههای بیشتری نشان میدهد.
ویتامین C و ریزمغذیها
بدن برای ساختن کلاژن به ویتامین C نیاز دارد. فلفل دلمهای، مرکبات، کیوی، گوجهفرنگی، کلم و سبزی خوردن منابع خوبیاند. روی، که در گوشت، حبوبات و مغزها هست، هم در ترمیم پوست نقش دارد. رژیمی که میوه و سبزی کافی دارد، معمولاً اینها را بدون مکمل تامین میکند.
آب
نوشیدن آب کافی برای سلامت کلی بدن و پوست لازم است، اما پوست کشآمده را جمع نمیکند. اگر میخواهید بدانید روزانه حدوداً چقدر آب لازم دارید، محاسبهگر نیاز آبی تخمینی بر اساس وزن و فعالیتتان میدهد.
مکمل کلاژن چطور؟
دربارهی اثر مکملهای کلاژن بر کشسانی پوست، نتایج پژوهشها یکدست نیست و بسیاری از آنها با حمایت سازندهها انجام شدهاند. اگر پروتئین کافی از غذا میگیرید، مکمل کلاژن ضروری نیست. اگر هم تصمیم به مصرفش دارید، از آن انتظار سفت شدن پوست آویزان را نداشته باشید.
کرم، ماساژ و کمربند لاغری: کدام اثر دارد؟
بازار پر از محصولاتی است که قول سفت کردن پوست بعد از لاغری را میدهند. اینجا نگاه واقعبینانه به رایجترینهایشان:
کرمهای سفتکننده: ممکن است پوست را مرطوبتر و برای مدتی صافتر نشان دهند، اما پوست کشآمده را جمع نمیکنند. کرمهای حاوی رتینوئید ممکن است کمی به کیفیت سطح پوست کمک کنند، ولی باید با نظر پزشک پوست مصرف شوند.
ماساژ و روغنها: گردش خون پوست را برای مدت کوتاهی بیشتر میکنند و حس خوبی دارند. اثر ماندگاری بر پوست شل ندارند.
کمربند و گن لاغری: فقط تا وقتی بستهاند شکل بدن را عوض میکنند. نه چربی میسوزانند و نه پوست را سفت میکنند.
دستگاههای پوستسفتکن کلینیکی: بعضی روشها، مثل رادیوفرکانسی، ممکن است برای شلی خفیف پوست اثر محدودی داشته باشند. برای پوست اضافهی زیاد معمولاً کافی نیستند. تصمیمش با پزشک متخصص پوست است.
ضدآفتاب و ترک سیگار: کمهزینهترین کارهایی که واقعاً از کلاژن باقیمانده محافظت میکنند.
اگر پوست شل ماند، چه گزینههایی هست؟
پوست بعد از کاهش وزن یکباره به شکل نهاییاش نمیرسد. در ماههای بعد از رسیدن به وزن هدف، بهویژه در افراد جوانتر و کسانی که مقدار متوسطی وزن کم کردهاند، پوست ممکن است تا حدی جمعتر شود. پس عجله نکنید و دستکم چند ماه با وزن ثابت و تمرین قدرتی صبر کنید تا تصویر واقعی معلوم شود. ثابت نگه داشتن وزن در این دوره خودش مهارتی است که در راهنمای تثبیت وزن بعد از رژیم قدمبهقدم آمده است.
اگر بعد از این مدت پوست اضافه آزارتان داد، مثلاً در فعالیت روزانه مزاحم بود یا زیر چینهایش دچار التهاب و عفونت شد، با پزشک صحبت کنید. برای پوست اضافهی زیاد، معمولاً تنها راه موثر جراحی برداشتن پوست است که جراحان آن را بعد از ثابت ماندن وزن برای چند ماه انجام میدهند.
یک نکتهی دیگر هم ارزش گفتن دارد. پوست شل نشانهی کاری است که بدنتان انجام داده، نه عیبی که باید پنهانش کرد. خیلیها بعد از کاهش وزن زیاد، با وجود کمی پوست اضافه، از راحتی حرکت، نفس کشیدن و خوابشان آنقدر راضیاند که دیگر به جراحی فکر نمیکنند. تصمیم کاملاً با خود شماست.
سوالات متداول
بعد از چند کیلو کاهش وزن پوست شل میشود؟
عدد مشخصی وجود ندارد. سن، ژنتیک، مدت اضافهوزن و محل جمع شدن چربی همه اثر دارند. بهطور کلی، کاهش وزنهای کم و متوسط کمتر به پوست شل چشمگیر میرسند و هرچه مقدار کاهش وزن بیشتر باشد، احتمال پوست اضافه بیشتر میشود.
آیا پوست شل خودش جمع میشود؟
تا حدی، و بیشتر در افراد جوانتر. در ماههای بعد از رسیدن به وزن ثابت، پوست ممکن است کمی جمعتر شود. اما پوستی که سالها بهشدت کشیده شده بود، معمولاً کاملاً به حالت اول برنمیگردد.
برای جلوگیری از شل شدن پوست صورت چه کنم؟
همان قواعد کلی: کاهش وزن آهسته، پروتئین کافی، میوه و سبزی، ضدآفتاب روزانه و پرهیز از سیگار. صورت هم با کم شدن چربی بدن لاغر میشود و ماساژ یا ورزش صورت اثر قابلتوجهی بر پوست آن ندارد.
پوست شل شکم بعد از زایمان هم همینطور است؟
بخشی از آن بله، اما بارداری عوامل دیگری هم دارد، مثل فاصله گرفتن عضلههای شکم از هم. اگر بعد از زایمان شکم برآمده مانده یا درد کمر دارید، پیش از شروع تمرینهای شکم با پزشک یا فیزیوتراپیست مشورت کنید.
دویدن و ورزش هوازی پوست را شلتر میکند؟
نه. ورزش هوازی به کاهش چربی و سلامت قلب کمک میکند و اثری منفی بر پوست ندارد. فقط آن را جای تمرین قدرتی نگذارید؛ برای حفظ عضله و فرم بدن، تمرین قدرتی لازم است.
پوست شل را نمیشود کاملاً کنترل کرد، اما سرعت کاهش وزن، تمرین قدرتی و غذای کافی کاملاً در اختیار شماست. از همین هفته دو جلسه تمرین ساده در خانه بگذارید، پروتئین هر وعده را بررسی کنید و سرعت کاهش وزن را در بازهی نیم تا یک کیلو در هفته نگه دارید.