ریکامپ بدن برای مبتدیها؛ برنامه ۱۲ هفتهای کم کردن چربی
انتشار: ۹ مهر ۱۴۰۵
ریکامپ بدن (Body Recomposition) یعنی در یک دوره، هم چربی کم کنید و هم عضله بسازید، بیآنکه وزنتان لزوماً زیاد تغییر کند. برای مبتدیها جواب میدهد چون بدنشان به تمرین تازه سریع واکنش نشان میدهد. نسخهی سادهاش این است: کالری را در حد نیاز روزانه یا کمی کمتر نگه دارید، روزی ۱٫۶ تا ۲٫۲ گرم پروتئین به ازای هر کیلو بخورید و هفتهای سه جلسه تمرین با وزنه انجام دهید که هر هفته کمی سنگینتر میشود.
مشکل ریکامپ این است که ترازو پیشرفتش را خوب نشان نمیدهد. وقتی دو کیلو چربی کم و یک کیلو و نیم عضله اضافه میکنید، عدد ترازو فقط نیم کیلو پایین آمده، در حالی که بدن در آینه و در لباس کاملاً فرق کرده است. این راهنما یک برنامهی ۱۲ هفتهای برای شروع میدهد و نشان میدهد پیشرفت را با چه چیزی بسنجید.
ریکامپ بدن چیست و برای چه کسانی جواب میدهد؟
ساختن عضله معمولاً به انرژی اضافه نیاز دارد و کم کردن چربی به کسری انرژی. برای همین، روش سنتی این است که این دو را جدا انجام دهند: چند ماه حجم، چند ماه کات. اما در بعضی آدمها، بدن میتواند همزمان هر دو کار را بکند. از چربی ذخیرهشده انرژی میگیرد و با تمرین و پروتئین کافی، عضلهی تازه میسازد.
ریکامپ برای این گروهها بهتر جواب میدهد:
کسانی که تازه تمرین با وزنه را شروع کردهاند یا کمتر از یک سال سابقه دارند.
کسانی که سالها پیش ورزش میکردند و بعد از وقفه برگشتهاند؛ عضلهای که قبلاً داشتهاند، راحتتر برمیگردد.
افرادی با درصد چربی متوسط یا بالاتر، که ذخیرهی انرژی کافی دارند.
کسانی که وزنشان در محدودهی سالم است اما عضلهی کمی دارند و دور شکمشان بزرگ است.
برای کسی که چند سال جدی تمرین کرده و چربی کمی دارد، ریکامپ خیلی کند است. بدن او به تمرین عادت کرده و ذخیرهی چربی زیادی ندارد. برای این آدمها، دورههای جداگانهی حجم و کات معمولاً نتیجهی بهتری میدهد.
ریکامپ یا کات و بالک؟
معیار
ریکامپ
کات (کاهش چربی)
بالک (حجم)
کالری روزانه
در حد نیاز یا کمی کمتر
۳۰۰ تا ۵۰۰ کالری کمتر از نیاز
۲۰۰ تا ۳۰۰ کالری بیشتر از نیاز
تغییر وزن
کم یا تقریباً صفر
رو به پایین
رو به بالا
سرعت دیده شدن تغییر
کند، اما هر دو جهت با هم
سریع در کاهش چربی
سریع در ساخت عضله، همراه کمی چربی
مناسب برای
مبتدیها و برگشتهها
کسانی که چربی زیادی دارند و عجله دارند
افراد لاغر و باتجربه
نقطهی ضعف
ترازو گمراهکننده است
بدون تمرین، عضله هم کم میشود
بخشی از وزن اضافه چربی است
انتخاب به شرایط شما بستگی دارد. اگر چربی زیادی دارید و میخواهید زودتر سبک شوید، اول کات با تمرین قدرتی منطقیتر است؛ نسخهی کاملش را در راهنمای کاهش چربی بدون از دست دادن عضله ببینید. اگر مبتدی هستید، چربیتان متوسط است و بیشتر به شکل بدن اهمیت میدهید تا عدد ترازو، ریکامپ انتخاب خوبی است.
کالری و پروتئین در ریکامپ
کالری: در حد نیاز یا کمی کمتر
اول نیاز روزانهتان را با محاسبهگر TDEE تخمین بزنید. در ریکامپ، کالری را بین همین عدد و حدود ۳۰۰ کالری کمتر از آن نگه دارید. مثلاً اگر TDEE شما ۲۳۰۰ کالری است، هدف روزانهتان بین ۲۰۰۰ تا ۲۳۰۰ کالری خواهد بود.
اگر درصد چربیتان بالاتر است، به پایین این بازه نزدیکتر بمانید. اگر نسبتاً لاغرید و بیشتر دنبال عضلهاید، به خود TDEE نزدیکتر. محاسبهگر کالری و ماکروی روزانه سهم پروتئین و کربوهیدرات و چربی را هم برایتان حساب میکند.
پروتئین: ستون اصلی ریکامپ
بدون پروتئین کافی، ریکامپ تبدیل میشود به یک رژیم معمولی. روزی ۱٫۶ تا ۲٫۲ گرم به ازای هر کیلو وزن، و اگر اضافه وزن زیادی دارید، به ازای هر کیلو وزن هدف. برای فردی ۷۰ کیلویی یعنی حدود ۱۱۰ تا ۱۵۰ گرم در روز. این مقدار را در سه یا چهار وعده پخش کنید، با یک منبع پروتئین در هر وعده: تخممرغ و پنیر در صبحانه، مرغ یا گوشت یا حبوبات در ناهار، ماست یا شیر در میانوعده.
کربوهیدرات را از روزهای تمرین نگیرید
تمرین با وزنه به سوخت نیاز دارد. اگر کالری را کم میکنید، ترجیحاً از چربی و تنقلات کم کنید، نه از برنج و نانی که پیش یا بعد از تمرین میخورید. یک بشقاب برنج و مرغ دو سه ساعت پیش از تمرین، یا یک موز و یک لیوان شیر نزدیکتر به تمرین، انرژی جلسه را تامین میکند.
برنامه تمرین ۱۲ هفتهای در سه مرحله
برنامه دو جلسهی تمامبدن دارد که یکیدرمیان انجام میشوند، هفتهای سه بار با یک روز استراحت بین جلسهها. مثلاً شنبه، دوشنبه و چهارشنبه: هفتهی اول A، B، A و هفتهی دوم B، A، B.
جلسه A
ست × تکرار
جلسه B
ست × تکرار
اسکوات گابلت با دمبل
۳ × ۸ تا ۱۲
ددلیفت رومانیایی با دمبل
۳ × ۸ تا ۱۲
پرس سینه با دمبل
۳ × ۸ تا ۱۲
پرس سرشانه با دمبل
۳ × ۸ تا ۱۲
زیربغل سیمکش از جلو
۳ × ۱۰ تا ۱۲
روئینگ دمبل تکدست
۳ × ۱۰ تا ۱۲
پل باسن
۲ × ۱۲ تا ۱۵
لانج درجا
۲ × ۱۰ برای هر پا
پلانک
۳ × ۲۰ تا ۴۰ ثانیه
پلانک پهلو
۲ × ۲۰ تا ۳۰ ثانیه هر طرف
اگر حرکتی را بلد نیستید یا جایگزین خانگیاش را میخواهید، جستوجوی حرکات ورزشی را ببینید. پیش از هر جلسه پنج تا ده دقیقه گرم کنید و بین ستها یک و نیم تا دو دقیقه استراحت کنید.
هفته ۱ تا ۴: یادگیری حرکت
وزنهها را طوری انتخاب کنید که بالای بازهی تکرار را با فرم درست بزنید و هنوز دو سه تکرار در توانتان بماند. هدف این ماه یاد گرفتن حرکتها و عادت کردن به سه جلسه در هفته است، نه خسته شدن تا مرز ناتوانی. از همین هفته، وزنه و تکرار هر حرکت را در یک دفترچه بنویسید.
هفته ۵ تا ۸: سنگینتر کردن تدریجی
حالا قانون «پیشرفت دوگانه» شروع میشود. وقتی در همهی ستهای یک حرکت به بالای بازهی تکرار رسیدید، مثلاً سه ست ۱۲ تایی، دفعهی بعد کمی وزنه اضافه کنید و دوباره از ۸ تکرار شروع کنید. ستها را جایی تمام کنید که یکی دو تکرار دیگر در توانتان مانده باشد. همین اضافهبار تدریجی است که به بدن دلیل ساختن عضله میدهد.
هفته ۹ تا ۱۲: حجم بیشتر
به دو حرکت اول هر جلسه یک ست چهارم اضافه کنید. اگر وقت و انرژی دارید، میتوانید یک جلسهی چهارم سبک هم بگذارید، مثلاً ۳۰ تا ۴۰ دقیقه پیادهروی تند یا چند حرکت با وزن بدن. آخر هفتهی دوازدهم، وزنههایتان را با هفتهی اول مقایسه کنید؛ برای بیشتر مبتدیها این عددها بهطور محسوسی بالا رفتهاند.
پیادهروی را فراموش نکنید
در روزهای بدون تمرین، پیادهروی تند ۳۰ دقیقهای کمک میکند کسری کالری کوچکتان ساخته شود، بدون اینکه به ریکاوری عضلهها فشار بیاورد. کاردیوی سنگین و طولانی را در این برنامه زیاد نکنید؛ انرژیاش را برای وزنه نگه دارید.
تمرین را کنار غذا ببینید
وقتی کالری نزدیک نیاز روزانه است، روزهای تمرین و استراحت را باید از هم تشخیص داد. اگر تمرین امروز را در فیگ فیت ثبت کنید، کالری سوزاندهشده بر اساس نوع حرکت، مدت و وزن خودتان تخمین زده میشود. با روشن کردن گزینهی «کالری ورزش» در تنظیمات، فقط کالریای که بیشتر از سطح فعالیت روزانهتان سوزاندهاید به سقف امروز اضافه میشود؛ پس چیزی دو بار حساب نمیشود. ثبت در اپ بر اساس مدت زمان است و ست و تکرار را نگه نمیدارد، برای همین وزنهها را همچنان در دفترچه بنویسید.
پیشرفت را وقتی ترازو تکان نمیخورد چطور بسنجیم؟
در ریکامپ، ترازو کمحرفترین ابزار شماست. این چهار معیار را با هم ببینید:
دور کمر را هر دو هفته یک بار، صبح و ناشتا و از یک نقطهی ثابت اندازه بگیرید. روش درستش در راهنمای دور کمر سالم آمده است.
وزنههای دفترچه را مرور کنید. قدرتی که هفتهبههفته بالا میرود، نشانهی خوبی از ساخته شدن عضله است، بهخصوص وقتی کالری زیاد نیست.
وزن را هفتهای یک بار و در یک روز ثابت بسنجید و به روند چند هفته نگاه کنید، نه به یک عدد.
اگر دوست دارید، هر چهار هفته یک عکس با گوشی خودتان بگیرید، در نور و زاویه و ساعت یکسان. تغییرهای کوچک در عکسها زودتر از آینه دیده میشوند.
درصد چربی را هم میشود ماهی یک بار تخمین زد؛ بازههای سالمش را در راهنمای درصد چربی بدن ایدهآل ببینید. هر چهار هفته، این جدول را مرور کنید:
وزن
دور کمر
قدرت
معنی و کار بعدی
ثابت یا کمی پایین
پایین
بالا
ریکامپ دارد کار میکند؛ چیزی را عوض نکنید
پایین
پایین
ثابت
بیشتر کاهش چربی است؛ اگر قدرت مدتی ثابت ماند، کمی کالری اضافه کنید
ثابت
ثابت
ثابت
پروتئین و خواب را بررسی کنید، بعد روزی ۱۵۰ تا ۲۰۰ کالری کم کنید
بالا
بالا
بالا
احتمالاً بیش از نیاز میخورید؛ روزی ۱۵۰ تا ۲۰۰ کالری کم کنید
اشتباههای رایج مبتدیها در ریکامپ
هر کدام از اینها بهتنهایی میتواند ۱۲ هفته را بینتیجه کند:
عوض کردن برنامه هر دو هفته یک بار. بدن به تکرار و سنگینتر شدن تدریجی جواب میدهد، نه به حرکتهای جدید. یک برنامه را دستکم ۸ تا ۱۲ هفته نگه دارید.
کسری کالری بزرگ. کسی که با ریکامپ شروع میکند و روزی ۸۰۰ کالری کمتر میخورد، در عمل یک رژیم سخت گرفته و انرژی ساختن عضله را ندارد.
پروتئین کم. اگر پروتئین روزانه را حساب نمیکنید، احتمالاً کمتر از چیزی که فکر میکنید میخورید.
وزنههای ثابت. اگر بعد از دو ماه هنوز با همان وزنهی هفتهی اول تمرین میکنید، بدن دلیلی برای تغییر نمیبیند.
قضاوت از روی ترازوی روزانه. وزن یک روز به روز بعد، به خاطر آب و نمک و غذای داخل معده، یکی دو کیلو جابهجا میشود.
کمخوابی. عضله در استراحت ساخته میشود؛ هفت تا نه ساعت خواب بخشی از برنامه است.
سوالات متداول
چقدر طول میکشد تا نتیجهی ریکامپ را ببینم؟
بیشتر مبتدیها در چهار تا هشت هفته قویتر شدن را در وزنهها حس میکنند و کمی بعد، تغییر را در دور کمر و لباسها میبینند. تغییر ظاهری واضح معمولاً به ۱۲ هفته یا بیشتر نیاز دارد.
ریکامپ برای خانمها هم جواب میدهد؟
بله. اصول برای زنان و مردان یکی است: کالری نزدیک نیاز، پروتئین کافی و تمرین با وزنهای که تدریجی سنگینتر میشود. وزنه زدن خانمها را حجیم نمیکند؛ ساختن عضلهی زیاد سالها تمرین هدفمند میخواهد. بیشتر خانمها با این برنامه بدنی سفتتر و دور کمری کمتر پیدا میکنند.
بدون باشگاه هم میشود ریکامپ کرد؟
برای ماههای اول بله. با یک جفت دمبل قابلتنظیم یا کش مقاومتی، بیشتر حرکتهای این برنامه در خانه انجام میشوند. مشکل از جایی شروع میشود که دیگر نتوانید وزنه را سنگینتر کنید؛ آن وقت یا تجهیزات بیشتری لازم است یا باشگاه.
برای ریکامپ مکمل لازم است؟
نه. پروتئین وی فقط راه راحتی برای رسیدن به پروتئین روزانه است. کراتین مونوهیدرات هم از مکملهای پرمطالعه است که به عملکرد در تمرین قدرتی کمک میکند. هیچکدام جای غذا، تمرین منظم و خواب را نمیگیرند.
بعد از ۱۲ هفته چه کنم؟
اگر هنوز وزنهها بالا میروند و دور کمر کم میشود، همین روند را ادامه دهید و فقط برنامهی تمرین را کمی سختتر کنید. اگر پیشرفت کند شده، وقت تصمیم است: یا یک دورهی کات کوتاه برای کم کردن چربی باقیمانده، یا یک دورهی حجم ملایم برای عضلهسازی بیشتر.
ریکامپ کند است و صبر میخواهد، اما برای مبتدیها شاید بهترین شروع باشد: بدن همانطور که سبکتر میشود، قویتر هم میشود. از دفترچهی تمرین شروع کنید، اولین وزنهها را بنویسید و دوازده هفته بعد با همین عددها مقایسه کنید.