بعد از بیماری، وزن آرام و مرحلهبهمرحله برمیگردد: اول آب بدن و اشتها، بعد حجم غذا و پروتئین، و در آخر عضلهای که در روزهای بستر از دست رفته است. وعدههای کوچک و پرتکرار، غذاهای نرم و پرانرژی مثل سوپ جو با مرغ، فرنی و عدسی، و چند دقیقه پیادهروی که هر هفته بیشتر میشود، ستونهای این برنامهاند. برای بیشتر کسانی که بیماری کوتاه و حادی داشتهاند، چهار هفته برای برگشتن به روال عادی زمان معقولی است. اگر بستری بودهاید، بیماری مزمن دارید یا اشتهایتان برنمیگردد، برنامه را با پزشک تنظیم کنید.
چرا بعد از بیماری وزن کم میشود؟
چند اتفاق همزمان میافتد. تب نیاز بدن به انرژی را بالا میبرد، درست در روزهایی که اشتها به حداقل رسیده است. گلودرد، تهوع یا از دست رفتن حس بویایی و چشایی غذا خوردن را سختتر میکند. اسهال و استفراغ آب بدن را کم میکنند. چند روز ماندن در رختخواب هم عضلهها را تحلیل میبرد، بهخصوص عضلههای پا.
برای همین، وزنی که از دست رفته از یک جنس نیست. بخشی آب است و با برگشتن غذا و مایعات در چند روز اول برمیگردد. بخشی عضله است که فقط با پروتئین کافی و حرکت دوباره ساخته میشود. بخشی هم چربی است. اگر فقط به خوردن بیشتر فکر کنید و حرکت را فراموش کنید، احتمال دارد وزن برگردد، اما بیشتر به شکل چربی دور شکم و کمتر به شکل عضلهای که از دست داده بودید.
پیش از شروع: کی این برنامه کافی نیست؟
این راهنما برای بزرگسالی نوشته شده که بیماری کوتاه و حادی مثل آنفلوآنزا، کرونا، عفونت گوارشی یا یک دوره تب طولانی را پشت سر گذاشته و حالا رو به بهبود است. در شرایط زیر، برنامه غذایی باید زیر نظر پزشک یا متخصص تغذیه باشد.
اصول غذا خوردن در دوره نقاهت
بدنی که تازه از بیماری بیرون آمده، با سه وعده سنگین کنار نمیآید. چند قاعده ساده کار را راحتتر میکند.
کم و زیاد، بهجای زیاد و کم
بهجای سه وعده بزرگ، پنج یا شش وعده کوچک بخورید؛ تقریباً هر دو تا سه ساعت یک بار. یک کاسه کوچک که تمام شود، از یک بشقاب بزرگ که نصفه بماند، کالری بیشتری میرساند و حس بهتری هم دارد.
در هر وعده، کمی پروتئین
برای ساختن دوباره عضله، پروتئین را از روز اولی که اشتها کمی برگشت، در هر وعده بگذارید: تخممرغ، ماست، شیر، پنیر، مرغ، گوشت کمچرب، عدس و ماش. لازم نیست زیاد باشد؛ مهم این است که در طول روز تکرار شود. برای ایدههای بیشتر، فهرست غذاهای پرپروتئین را ببینید.
حجم کم، انرژی زیاد
وقتی معده زود پر میشود، هر قاشق باید ارزشش را داشته باشد. یک قاشق چایخوری کره در پوره سیبزمینی، کمی روغن زیتون روی سوپ، یک قاشق عسل در فرنی یا پودر گردو و بادام روی شیربرنج، بدون اینکه حجم غذا عوض شود، انرژیاش را بالا میبرند.
آب را فراموش نکنید
تب، تعریق، اسهال و استفراغ آب زیادی از بدن میبرند. آب، چای کمرنگ، آب مرغ و سوپ رقیق را در طول روز بنوشید، ولی درست پیش از غذا لیوان بزرگ آب نخورید تا جای غذا را نگیرد. اگر میخواهید نیاز آبی روزانهتان را تخمین بزنید، محاسبهگر نیاز آبی را ببینید.
وقتی غذا مزه ندارد
اگر بعد از بیماری بویایی یا چشاییتان کم شده، غذا را با لیمو، سبزی معطر، کمی ادویه ملایم و دمای متفاوت جذابتر کنید. بعضیها در این دوره غذای خنک یا همدمای اتاق را راحتتر میخورند. اگر تهوع دارید، غذای خشک و ساده مثل نان برشته یا بیسکویت ساده را در وعدههای کوچک امتحان کنید و از غذاهای خیلی چرب و سرخکرده فاصله بگیرید.
غذاهای نرم و آشنای دوره نقاهت
غذا
چرا در این دوره خوب است
چطور پرانرژیترش کنید
سوپ جو با مرغ
گرم، نرم و آبدار؛ پروتئین و نشاسته با هم
تکههای مرغ بیشتر، یک قاشق چایخوری روغن زیتون
عدسی
پروتئین گیاهی و آهن، راحت خورده میشود
یک قاشق کره و کمی نان کنارش
فرنی
نرم و ملایم برای معده حساس
با شیر پرچرب، یک قاشق عسل یا پودر بادام
شیربرنج
انرژی زیاد در حجم کم
کمی پودر گردو یا خرمای خردشده
پوره سیبزمینی
سبک برای جویدن و هضم
با شیر و یک قاشق کره
حلیم
پروتئین و انرژی در یک کاسه
یک قاشق چایخوری کره رویش، به رسم سنتی
تخممرغ آبپز یا نیمرو
پروتئین کامل و آمادهشدن سریع
کنار نان و پنیر
ماست پرچرب
پروتئین و کلسیم، خنک و خوشخوراک
با عسل یا موز
برنامه ۴ هفتهای افزایش وزن بعد از بیماری
این برنامه قرار نیست به بدن عجله بدهد. هر هفته یک کار اصلی دارد و تا وقتی هفته قبل راحت پیش نرفته، سراغ هفته بعد نروید.
هفته ۱: آب و اشتها را برگردانید
پنج یا شش وعده خیلی کوچک بخورید، حتی اگر هر کدام فقط چند قاشق باشد.
غذای نرم و گرم را در اولویت بگذارید: سوپ، فرنی، عدسی و پوره.
مایعات را در طول روز پخش کنید.
در خانه کمی راه بروید؛ هر بار چند دقیقه، چند بار در روز.
در پایان هفته یک بار، صبح و ناشتا، وزن کنید. این عدد نقطه شروع شماست.
هدف این هفته برگشتن ریتم غذا خوردن است، نه بالا رفتن وزن. اگر ترازو کمی بالا رفت، بیشترش آب است.
هفته ۲: حجم و پروتئین را بیشتر کنید
وعدهها را کمی بزرگتر کنید و غذاهای معمولیتر را برگردانید؛ مثلاً کته نرم با مرغ آبپز یا خوراک لوبیا.
در هر وعده یک منبع پروتئین بگذارید.
یکی دو میانوعده پرانرژی اضافه کنید: شیر و موز، ماست و عسل، نان و پنیر و گردو.
پیادهروی را به ۱۰ دقیقه در روز برسانید، اگر خسته نمیشوید بیرون از خانه.
هفته ۳: حرکت را برگردانید
سه وعده اصلی و دو میانوعده داشته باشید.
پیادهروی را به ۲۰ دقیقه برسانید.
چند حرکت ساده با وزن بدن را شروع کنید: نشستن و بلند شدن از صندلی، شنای سوئدی به دیوار و بالا آوردن پاشنه پا. هر کدام دو ست، هر چقدر راحت بودید.
خواب را جدی بگیرید؛ بدن در خواب خودش را بازسازی میکند.
هفته ۴: به روال عادی برگردید
اگر اشتها کامل برگشته، به غذای معمولی خانه برگردید و فقط میانوعدهها را حفظ کنید تا وزن ازدسترفته کامل برگردد.
تمرین قدرتی سبک را به دو سه جلسه در هفته برسانید؛ اسکوات، لانج و حرکتهای کش مقاومتی گزینههای خوبیاند.
وزن را با هفته اول مقایسه کنید و ببینید چقدر از وزن قبل از بیماری مانده است.
هفتهای یک بار وزن کردن در یک روز و ساعت ثابت کافی است. وزن روزانه بعد از بیماری به خاطر آب بدن زیاد بالا و پایین میرود و ممکن است بیدلیل نگرانتان کند؛ چراییاش را در راهنمای نوسان روزانه وزن بخوانید. اگر هفتهای یک بار وزنتان را در فیگ فیت ثبت کنید، در تب «پیشرفت» مسیر بالا رفتن وزن را روی نمودار میبینید، نه فقط عدد امروز را. وزن پیش از بیماریتان را هم بهعنوان وزن هدف بگذارید تا فاصلهتان تا آن را در یک نگاه ببینید.
یک روز نمونه در هفته دوم نقاهت
این جدول مثالی است برای کسی که اشتهایش کمکم برگشته، اما هنوز با غذای سنگین راحت نیست. عددها تقریبیاند و هدف نیستند؛ مقدار هر وعده را اشتهای خودتان تعیین میکند.
وعده
چه بخورید
کالری تقریبی
صبحانه
یک کاسه فرنی با شیر پرچرب، یک قاشق عسل و کمی پودر گردو
حدود ۳۰۰
میانوعده
یک موز و یک لیوان شیر
حدود ۲۵۰
ناهار
یک کاسه بزرگ سوپ جو با مرغ، یک تکه نان
حدود ۳۵۰
عصرانه
ماست پرچرب با یک قاشق چایخوری عسل
حدود ۱۵۰
شام
کته نرم با مرغ آبپز و یک قاشق چایخوری کره، کمی ماست
حدود ۴۵۰
پیش از خواب
یک کاسه کوچک شیربرنج
حدود ۲۰۰
جمع این روز حدود ۱۷۰۰ کالری است و پروتئین آن از تخممرغ و ماست و شیر و مرغ تامین میشود. در هفتههای سوم و چهارم، با برگشتن اشتها، مقدار هر وعده را بیشتر کنید. اگر وعدهها را راحت تمام میکنید و هنوز گرسنهاید، یک میانوعده دیگر اضافه کنید؛ شیکهای ساده معجون چاقی خانگی برای این مرحله مناسباند.
حرکت بعد از بیماری: کی و چقدر؟
استراحت در روزهای اول بیماری لازم است، اما ماندن طولانی در رختخواب عضله را بیشتر تحلیل میبرد. بهمحض اینکه تب قطع شد و حالتان اجازه داد، با راه رفتن کوتاه در خانه شروع کنید و هر چند روز کمی به آن اضافه کنید.
یک قاعده ساده: حرکتی که انجام میدهید باید فردای آن روز حالتان را بهتر کند، نه بدتر. اگر بعد از یک پیادهروی کوتاه تا روز بعد خسته و بیحال بودید، چند روز به همان سطح قبلی برگردید.
ورزش سنگین را عجله نکنید. بعد از عفونتهای ویروسی شدید، بهخصوص اگر تنگی نفس، درد قفسه سینه یا تپش قلب داشتهاید، پیش از برگشتن به ورزش شدید با پزشک مشورت کنید. اگر وسط تمرین درد سینه، سرگیجه، تنگی نفس غیرعادی یا تپش قلب سراغتان آمد، تمرین را متوقف کنید و پزشک را در جریان بگذارید.
برای کسی که پیش از بیماری باشگاه میرفته، معمولاً برگشتن با وزنههای سبکتر و تکرار کمتر، و بالا بردن تدریجیشان در چند هفته، راه امنتری است. عضلهای که قبلاً ساخته شده، معمولاً زودتر از بار اول برمیگردد.
نشانههایی که میگویند دوباره به پزشک سر بزنید
وزن بعد از دو سه هفته از نقاهت همچنان پایین میرود.
اشتها بعد از چند هفته اصلاً برنگشته است.
تب، سرفه یا اسهال دوباره برگشته یا ادامه دارد.
خستگی شدیدی دارید که با استراحت بهتر نمیشود.
بعد از حرکت سبک، تنگی نفس یا تپش قلب سراغتان میآید.
غذا خوردن با درد یا مشکل بلع همراه است.
در این حالتها، مشکل با برنامه غذایی حل نمیشود و باید علتش پیدا شود.
سوالات متداول
چقدر طول میکشد وزن ازدسترفته بعد از بیماری برگردد؟
به شدت بیماری و مقدار وزن ازدسترفته بستگی دارد. بخشی که آب است، معمولاً در چند روز اول برمیگردد. بقیه، بهخصوص عضله، چند هفته زمان میخواهد. برای بیماری کوتاه، چهار تا شش هفته انتظار معقولی است؛ بعد از بستری طولانی ممکن است بیشتر طول بکشد.
بعد از کرونا اشتها ندارم؛ چه کنم؟
وعدهها را کوچک و پرتکرار کنید، غذاهای نرم و پرانرژی را انتخاب کنید و منتظر گرسنگی نمانید؛ برای غذا خوردن ساعت بگذارید. اگر بویایی و چشاییتان کم شده، با لیمو، سبزی معطر و دمای غذا بازی کنید. اگر بعد از چند هفته اشتها برنگشت، با پزشک صحبت کنید.
برای چاق شدن بعد از بیماری مکمل یا پودر لازم است؟
بیشتر افراد با غذای معمولی به وزن قبلی برمیگردند. پزشک گاهی برای کسانی که نمیتوانند غذای کافی بخورند، مکملهای غذایی مایع تجویز میکند. قرص اشتهاآور یا پودرهای بیمجوز چاقی را خودسرانه مصرف نکنید.
چرا بعد از بیماری وزنم برگشت ولی شکمم بزرگتر شده؟
اگر در دوره نقاهت خوب خوردهاید اما کم حرکت کردهاید، احتمالاً عضله ازدسترفته هنوز برنگشته و بخشی از وزن جدید چربی است. با پیادهروی و تمرین قدرتی سبک، و پروتئین در هر وعده، کمکم ترکیب بدن به حالت قبل برمیگردد.
بدنی که تازه از بیماری بیرون آمده، با صبر بهتر از فشار جواب میدهد. اول آب و اشتها، بعد حجم و پروتئین، بعد حرکت. هر هفته فقط یک قدم جلو بروید و اگر وسط راه نشانهای نگرانتان کرد، برنامه را با پزشک هماهنگ کنید. اگر بعد از این چهار هفته هنوز چند کیلو تا وزن قبلیتان مانده، برنامه ۱۲ هفتهای افزایش وزن سالم قدم بعدی خوبی است.