ترک قند با چای وقتی جواب میدهد که یکباره نباشد. اگر قند هر استکان را طی سه هفته کمکم پایین بیاورید، یعنی هفتهی اول نصف، هفتهی دوم فقط برای چند استکان و هفتهی سوم تقریباً هیچ، ذائقهتان فرصت پیدا میکند خودش را با چای کمشیرین تطبیق دهد. بسیاری از کسانی که این مسیر را میروند، آخرش متوجه میشوند چای شیرین قدیمی به نظرشان زیادی شیرین است.
چای در خانهی ایرانی نوشیدنی نیست، ساعت است: چای صبح، چای بعد از ناهار، چای عصر، چای مهمان. برای همین قند چای هم معمولاً در هیچ حسابی نمیآید. این مطلب نشان میدهد همین قندها چقدرند و چطور میشود بدون جنگیدن با عادت، کمشان کرد.
قند چای روزانه چقدر کالری دارد؟
حبههای قند ایرانی هماندازه نیستند، ولی هر حبه معمولاً ۴ تا ۵ گرم وزن دارد و حدود ۱۵ تا ۲۰ کالری. یک قاشق چایخوری شکر هم تقریباً همینقدر است. عدد کوچکی است، تا وقتی که در تعداد استکانها ضرب نشده باشد.
استکان چای در روز
قند هر استکان
جمع قند روز
کالری تقریبی
۳
۱ حبه
۳ حبه
۴۵ تا ۶۰
۵
۲ حبه
۱۰ حبه
۱۵۰ تا ۲۰۰
۶
۳ حبه
۱۸ حبه
۲۷۰ تا ۳۶۰
۸
۲ حبه
۱۶ حبه
۲۴۰ تا ۳۲۰
کسی که روزی ۱۰ حبه قند با چای میخورد، در یک ماه حدود ۴۵۰۰ تا ۶۰۰۰ کالری فقط از قند گرفته است؛ تقریباً به اندازهی غذای سه روز کامل یک بزرگسال. این کالری هیچ سیریای هم نمیآورد، چون قند حلشده در چای حجمی ندارد.
یک معیار دیگر هم هست. سازمان جهانی بهداشت توصیه میکند قندهای افزوده کمتر از ۱۰ درصد کالری روزانه باشند و کمتر از ۵ درصد را هم بهتر میداند. برای کسی که روزی حدود ۲۰۰۰ کالری میخورد، ۱۰ درصد یعنی حدود ۵۰ گرم قند، یعنی ۱۰ تا ۱۲ حبه. یعنی همان پنج استکان چای با دو حبه قند، تقریباً کل سهم قند افزودهی روز را پر میکند؛ پیش از اینکه به بیسکویت، نوشابه، مربا یا شیرینی برسید.
چرا ترک یکباره قند معمولاً جواب نمیدهد؟
خیلیها یک صبح تصمیم میگیرند از امروز چای را بیقند بخورند. روز اول با اراده میگذرد. روز دوم چای تلخ به نظر میرسد و روز سوم یا قند برمیگردد، یا جایش یک شیرینی و دو بیسکویت میآید که از قند چای پرکالریتر است.
دو دلیل پشت این ماجراست. اول، ذائقه به شیرینی عادت کرده و چای بیقند در مقایسه، تلخ و گس احساس میشود. این حس واقعی است، ولی ثابت نیست؛ با کم شدن تدریجی شیرینی، معمولاً طی چند هفته کمرنگ میشود. دوم، قند چای فقط طعم نیست؛ بخشی از یک عادت است. استکان چای بعد از ناهار با دو حبه قند، برای خیلیها یعنی «ناهار تمام شد». حذف ناگهانیاش جای خالیای میگذارد که معمولاً با چیز دیگری پر میشود.
برای همین برنامهی زیر بهجای حذف، کم کردن را پیشنهاد میکند و هر هفته فقط یک قدم جلو میرود.
برنامه ۳ هفتهای ترک قند با چای
پیش از شروع، دو روز فقط حساب کنید: چند استکان چای میخورید و با هر کدام چند حبه قند یا چند تکه نبات. عدد را جایی بنویسید. بدون این عدد نمیدانید از کجا شروع کردهاید و پیشرفتتان هم دیده نمیشود.
هفته اول: نصف کنید، حذف نکنید
هدف این هفته نصف کردن قند هر استکان است، بدون اینکه تعداد «لقمههای شیرین» کم شود.
حبهها را با قندشکن نصف کنید. کسی که با هر استکان دو حبه میخورد، حالا دو نیمحبه میخورد. تعداد دفعات گاز زدن همان است و ذهن کمتر متوجه کمبود میشود.
اگر با استکان بزرگ یا لیوان چای میخورید، به استکان معمولی برگردید. لیوان بزرگ قند بیشتری میخواهد.
چای را درست دم کنید. چایی که جوشیده یا ساعتها روی سماور مانده، تلخ و گس میشود و برای قابل خوردن شدن قند بیشتری لازم دارد. چای تازهدم کمتر به قند نیاز دارد.
هفته دوم: قند را به چند استکان محدود کنید
حالا که ذائقه کمی عادت کرده، بهجای کم کردن قند هر استکان، تعداد استکانهای شیرین را کم کنید.
دو یا سه استکان مهم روز را انتخاب کنید، مثلاً چای صبحانه و چای بعد از ناهار. فقط اینها نیمحبه قند میگیرند.
بقیهی استکانها را بیقند بخورید، ولی با طعم. هل، دارچین، گلمحمدی یا بهارنارنج را موقع دم کردن اضافه کنید. عطر اینها حس شیرینی را تقویت میکند، بیآنکه کالری داشته باشد.
اگر برای استکان عصر چیزی شیرین لازم دارید، یک خرمای کوچک یا چند دانه کشمش جای قند بگذارید و فقط یکی. راهنمای خرما در رژیم لاغری نشان میدهد یک خرما چقدر کالری دارد و کی جای قند را واقعاً میگیرد.
هفته سوم: چای بیقند را عادت کنید
در هفتهی سوم بیشتر استکانها بیقند است. اگر یک استکان محبوب دارید که بدون قند لذتی ندارد، آن را با نیمحبه نگه دارید. هدف صفر مطلق نیست؛ هدف این است که قند چای از ۱۰ حبه در روز به یکی دو حبه برسد.
در پایان این هفته، یک بار امتحان کنید: چایی با دو حبه قند، مثل سابق. بیشتر آدمها در این مرحله چای شیرین قدیمی را زیادی شیرین میدانند. اگر برای شما هم اینطور بود، ذائقهتان عوض شده است.
ثبت قند چای کار کوچکی است که معمولاً فراموش میشود، ولی بدون آن نمیبینید این سه هفته چه تغییری ساخته است. در صفحهی اصلی فیگ فیت، با کشیدن کارت ماکروها به صفحهی دوم، قند روز کنار فیبر و سدیم نمایش داده میشود. اگر قند چای را هم ثبت کنید، با نوار هفتهی بالای صفحه میتوانید برگردید و روزهای هفتهی اول را با هفتهی سوم مقایسه کنید.
با چه چیزی چای را شیرین کنیم؟
هیچ جایگزینی بیکالری و بیقند و همطعم قند نیست. جدول زیر کالری و نکتهی هر گزینه را کنار هم گذاشته است.
شیرینکننده
مقدار معمول برای یک استکان
کالری تقریبی
نکته
قند
۱ حبه
۱۵ تا ۲۰
قند خالص
شکر سفید یا قهوهای
۱ قاشق چایخوری
حدود ۱۶
شکر قهوهای تفاوت محسوسی ندارد
نبات
۱ تکه یا یک شاخهی کوچک
۲۰ تا ۴۰
همان شکر است، به شکل بلور
عسل
۱ قاشق چایخوری
حدود ۲۰
کمی شیرینتر از شکر
خرما
۱ دانهی متوسط
۲۵ تا ۳۵
فیبر دارد، ولی کالریاش کمتر نیست
کشمش
۸ تا ۱۰ دانه
۱۵ تا ۲۰
کمحجم، زود زیاد میشود
توت خشک
۵ تا ۶ دانه
۱۵ تا ۲۰
شیرینی ملایم
شیرینکنندهی بدون کالری
۱ قرص یا یک ساشه
نزدیک صفر
ذائقه را عوض نمیکند
نبات، عسل و شکر قهوهای سالمترند؟
از نظر کالری و قند، نه. نبات از شکر ساخته میشود و فقط شکلش بلوری است؛ نبات زعفرانی هم مقدار کمی زعفران دارد و بیشترش همان شکر است. شاخهی نبات چون مدتی در چای میماند و هم زده میشود، گاهی قند بیشتری از یک حبه در چای حل میکند. عسل هم قند است و کالریاش کمی بیشتر از شکر هموزن است، هرچند چون شیرینتر است ممکن است مقدار کمتری از آن لازم شود. شکر قهوهای هم شکری است که کمی ملاس دارد و تفاوتش با شکر سفید در عمل ناچیز است.
اگر نبات را بیشتر از قند دوست دارید، همان را نگه دارید و همین برنامه را با تکههای نبات اجرا کنید. چیزی که کالری را کم میکند مقدار است، نه نوع.
شیرینکنندههای رژیمی چطور؟
قرصها و ساشههای شیرینکننده مثل استویا و سوکرالوز کالری ندارند یا تقریباً ندارند و برای مصرف معمول، ایمن شناخته میشوند. ولی دو نکته دارند. اول اینکه ذائقه را به شیرینی کمتر عادت نمیدهند، پس اگر روزی کنار گذاشته شوند، هوس چای شیرین سر جایش است. دوم اینکه سازمان جهانی بهداشت در سال ۲۰۲۳ توصیه کرد از شیرینکنندههای بدون قند برای کنترل وزن در درازمدت استفاده نشود. میشود از آنها بهعنوان پل کوتاهمدت استفاده کرد، ولی هدف نهایی را چای کمشیرین بگذارید، نه چای با شیرینکننده.
اگر دمنوشها را جای چای امتحان میکنید، بدانید که دمنوش بیقند هم بیکالری است، ولی ادعای «چربیسوزی» بیشتر دمنوشها پشتوانهای ندارد. بررسی چای لاغری و دمنوشهای چربیسوز این ادعاها را یکییکی بررسی کرده است.
وقتی هوس شیرینی میکنید چه کنید؟
در هفتهی اول و دوم، بهخصوص عصرها، هوس چیز شیرین طبیعی است. چند کار کمک میکند:
اول ببینید گرسنهاید یا فقط هوس دارید. اگر از ناهار چهار پنج ساعت گذشته، احتمالاً گرسنهاید و یک میانوعدهی واقعی، مثل ماست و میوه یا نان و پنیر، بهتر از قند جوابتان را میدهد.
قند و شکلات را از کنار سماور یا فلاسک بردارید. ظرف قند که روی میز باشد، دست بیاختیار سراغش میرود.
برای مهمانی و تعارف، از قبل تصمیم بگیرید. اگر میزبان چای و شیرینی آورد، چای را بیقند بخورید و اگر شیرینی برداشتید، آن را جای قند چای حساب کنید.
مراقب جایگزینهای پنهان باشید. کسی که قند چای را کم میکند ولی بیسکویت کنار چای را دو برابر، فقط شکل قند را عوض کرده است. قندهای پنهان بیسکویت و کیک و آبمیوه را در فهرست کالریهای پنهان سفره ایرانی و روش پیدا کردن قند روی بستهها را در راهنمای خواندن برچسب مواد غذایی ببینید.
یک روز پرقند یعنی یک روز، نه پایان برنامه. اگر یک روز مهمانی بود و پنج حبه قند خوردید، فردا از همان جایی که بودید ادامه دهید.
اگر میخواهید بدانید کم کردن قند چای چه سهمی از کسری کالری روزانهتان را میسازد، اول سهم کالری روزانهتان را با محاسبهگر کالری و ماکروی روزانه پیدا کنید. برای کسی که سهمش ۱۸۰۰ کالری است، ۱۵۰ کالری قند چای یعنی بیش از ۸ درصد کل روز.
سوالات متداول
چقدر طول میکشد تا به چای بیقند عادت کنم؟
برای بیشتر آدمها دو تا چهار هفته، به شرط اینکه کم کردن تدریجی باشد. هفتهی اول سختترین هفته است. اگر یکباره قند را حذف کنید، احتمال برگشتن به عادت قبلی بیشتر است.
قند پهلو بهتر است یا حل کردن قند در چای؟
از نظر کالری فرقی ندارد؛ آنچه مهم است تعداد حبههاست. ولی خیلیها با قند پهلو، چون قند را تکهتکه گاز میزنند، با یک حبه یک استکان کامل را تمام میکنند. اگر قند را در چای حل میکنید و معمولاً دو حبه میاندازید، امتحان قند پهلو با نیمحبه ارزشش را دارد.
نبات برای رژیم بهتر از قند است؟
نه. نبات و قند هر دو از شکر ساخته شدهاند و کالریشان در هر گرم یکی است. اگر نبات را بیشتر دوست دارید، میتوانید نگهش دارید، ولی مقدارش را مثل قند بشمارید.
با ترک قند چای چقدر وزن کم میکنم؟
بستگی دارد که چقدر قند میخوردید و بقیهی رژیمتان چیست. کسی که روزی ۱۰ حبه قند را به دو حبه میرساند، روزی حدود ۱۲۰ تا ۱۶۰ کالری کمتر میخورد. این عدد بهتنهایی معجزه نمیکند، ولی کنار تغییرهای دیگر، بخش قابل توجهی از کسری کالری روزانه را میسازد.
چای سبز یا چای کیسهای قند کمتری لازم دارد؟
هر چایی که تلختر دم بکشد، قند بیشتری میخواهد. چای سبز با آب جوش یا دم طولانی تلخ میشود. چای کیسهای هم اگر کیسهاش چند دقیقه در استکان بماند، همینطور. نوع چای کمتر از روش دم کردن اثر دارد.
سه هفته وقت کمی است برای عادتی که شاید از کودکی با شماست. ولی لازم نیست امروز قند را کنار بگذارید؛ کافی است همین امروز حبهها را بشمارید و از فردا نصفشان کنید. بقیهاش را ذائقهتان کمکم با شما همراه میکند.