پروتئین برای افزایش وزن افراد لاغر: روزی چند گرم کافی است؟
انتشار: ۱۷ تیر ۱۴۰۵
برای افزایش وزن، کسی که تمرین قدرتی میکند به حدود ۱٫۶ تا ۲ گرم پروتئین به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در روز نیاز دارد؛ برای فردی ۵۵ کیلویی یعنی حدود ۹۰ تا ۱۱۰ گرم. اگر تمرین نمیکنید، حدود ۱ تا ۱٫۲ گرم به ازای هر کیلو کافی است. اما پروتئین بهتنهایی وزن را بالا نمیبرد. وزن با مازاد کالری بالا میرود و پروتئین تعیین میکند چه سهمی از این وزن عضله باشد. بیشتر از ۲ گرم هم معمولاً سودی ندارد و برای آدمی که اشتهای کمی دارد، حتی کار را سختتر میکند.
پروتئین در افزایش وزن دقیقاً چه کاری میکند؟
بسیاری از کسانی که میخواهند وزن اضافه کنند، اول سراغ پروتئین میروند: سینه مرغ، تخممرغ، پودر وی. منطقش قابل فهم است، چون عضله از پروتئین ساخته میشود. ولی ترتیب کار برعکس است.
وزن فقط وقتی بالا میرود که بدن بیش از مصرفش انرژی بگیرد. این انرژی اضافه میتواند از هر سه درشتمغذی بیاید: پروتئین، کربوهیدرات یا چربی. کسی که روزی ۱۵۰ گرم پروتئین میخورد ولی کل کالریاش کمتر از نیازش است، وزن اضافه نمیکند. بدن بخشی از همان پروتئین را هم بهجای ساختن عضله، برای انرژی میسوزاند.
نقش پروتئین وقتی پررنگ میشود که مازاد کالری برقرار باشد و تمرین قدرتی هم در کار باشد. در این حالت، پروتئین کافی مواد اولیه ساخت عضله را میرساند و تمرین به بدن دلیل میدهد که از آن استفاده کند. نتیجه، وزنی است که بیشترش در بازو و شانه و ران مینشیند، نه فقط دور شکم.
پس ترتیب درست این است:
کالری کافی، یعنی حدود ۳۰۰ تا ۵۰۰ کالری بیشتر از نیاز روزانه.
عدد شما به یک سوال بستگی دارد: تمرین قدرتی میکنید یا نه؟ بدون تمرین، بدن دلیلی برای ساختن عضله ندارد و پروتئین بیشتر از حد معمول هم کمکی نمیکند. جدول زیر بر اساس وزن فعلی است.
وزن فعلی
بدون تمرین قدرتی (۱ تا ۱٫۲ گرم به ازای هر کیلو)
با تمرین قدرتی (۱٫۶ تا ۲ گرم به ازای هر کیلو)
۴۵ کیلو
۴۵ تا ۵۴ گرم
۷۲ تا ۹۰ گرم
۵۰ کیلو
۵۰ تا ۶۰ گرم
۸۰ تا ۱۰۰ گرم
۵۵ کیلو
۵۵ تا ۶۶ گرم
۸۸ تا ۱۱۰ گرم
۶۰ کیلو
۶۰ تا ۷۲ گرم
۹۶ تا ۱۲۰ گرم
۶۵ کیلو
۶۵ تا ۷۸ گرم
۱۰۴ تا ۱۳۰ گرم
۷۰ کیلو
۷۰ تا ۸۴ گرم
۱۱۲ تا ۱۴۰ گرم
اگر تازه تمرین را شروع کردهاید، از حد پایین بازه شروع کنید. عضلهسازی در ماههای اول آنقدر سریع نیست که به حد بالا نیاز داشته باشید، و برای کسی که اشتهای کمی دارد، رسیدن به همان حد پایین هم کار کمی نیست.
با وزن فعلی حساب کنیم یا وزن هدف؟
برای بیشتر افراد لاغر، وزن فعلی مبنای درستی است. اگر وزن هدفتان خیلی بالاتر از وزن فعلی است، مثلاً ۴۸ کیلو هستید و ۶۰ کیلو را هدف گرفتهاید، میتوانید عدد را با وزنی بین این دو حساب کنید. با هر چند کیلویی که اضافه میکنید، عدد پروتئین را هم کمی بالا ببرید.
پروتئین را بر اساس عضله حساب کنیم؟
بعضیها پروتئین را بر اساس توده بدون چربی حساب میکنند، چون چربی بدن به پروتئین نیاز ندارد. در آدم لاغر، توده بدون چربی بخش بزرگی از وزن است و فرق دو روش ناچیز میشود. اگر کنجکاوید، توده بدون چربی خودتان را با محاسبهگر LBM ببینید، ولی برای شروع لازم نیست.
چرا پروتئین زیاد برای آدم لاغر دردسر است؟
پروتئین از هر سه درشتمغذی سیرکنندهتر است. برای کسی که میخواهد وزن کم کند، این یک مزیت است. برای کسی که میخواهد وزن اضافه کند و همین الان هم زود سیر میشود، دقیقاً برعکس.
فرض کنید هدف روزانه شما ۲۷۰۰ کالری است. اگر بخواهید روزی ۱۸۰ گرم پروتئین بخورید، باید چند وعده مرغ و تخممرغ و گوشت بخورید که هم حجم زیادی دارند و هم تا ساعتها سیرتان نگه میدارند. نتیجه اغلب این است که به عدد پروتئین میرسید، اما کالری روز ۵۰۰ کالری کم میآید و وزن تکان نمیخورد.
مقایسه کنید:
هر گرم پروتئین حدود ۴ کالری دارد.
هر گرم کربوهیدرات هم حدود ۴ کالری دارد، اما برنج و نان و موز را راحتتر از سینه مرغ میشود زیاد خورد.
هر گرم چربی حدود ۹ کالری دارد؛ یک قاشق روغن زیتون یا کره بادامزمینی بدون حجم زیاد کالری میدهد.
برای همان فرد ۶۰ کیلویی با هدف ۲۷۰۰ کالری، یک تقسیم معقول این است: حدود ۱۱۰ گرم پروتئین (۴۴۰ کالری)، حدود ۸۰ گرم چربی (۷۲۰ کالری) و بقیه، حدود ۳۸۰ گرم، کربوهیدرات. پروتئین فقط حدود ۱۶ درصد کالری روز را میسازد و بقیه از غذاهایی میآید که خوردنشان آسانتر است.
فیگ فیت هدف روزانه کالری، پروتئین، کربوهیدرات و چربی را از روی جنسیت، سن، قد، وزن، سطح فعالیت و سرعتی که برای افزایش وزن انتخاب کردهاید میسازد. اگر بخواهید پروتئین را دستی تغییر دهید هم ممکن است؛ فقط بدانید که عوض کردن یک ماکرو بقیه را خودکار متعادل نمیکند و باید کربوهیدرات یا چربی را هم خودتان تنظیم کنید تا کالری کل سر جایش بماند.
منابع پروتئین که کالری هم دارند
برای کسی که وزن کم میکند، بهترین منبع پروتئین آن است که کالری کمتری دارد: سینه مرغ، ماست کمچرب، سفیده تخممرغ. برای آدم لاغر، حساب فرق میکند. منبعی که همزمان پروتئین و کالری بدهد، دو کار را با یک وعده انجام میدهد.
خوراکی
مقدار
پروتئین تقریبی
کالری تقریبی
شیر پرچرب
یک لیوان (۲۵۰ میلیلیتر)
۸ گرم
۱۵۰
ماست یونانی یا چکیده پرچرب
۱۵۰ گرم
۱۳ تا ۱۵ گرم
۱۵۰
تخممرغ
یک عدد
۶ گرم
۷۵
پنیر سفید
۳۰ گرم
۴ گرم
۸۰
ران مرغ بیپوست پخته
۱۰۰ گرم
۲۵ گرم
۲۰۰
گوشت چرخکرده پخته
۱۰۰ گرم
۲۵ گرم
۲۵۰
قزلآلا پخته
۱۰۰ گرم
۲۳ گرم
۱۸۰
عدس پخته
یک کاسه (۲۰۰ گرم)
۱۸ گرم
۲۳۰
نخود پخته
۱۰۰ گرم
۹ گرم
۱۶۵
کره بادامزمینی
۲ قاشق غذاخوری
۸ گرم
۱۹۰
بادام
۳۰ گرم
۶ گرم
۱۷۰
عددها با برند، طرز پخت و چربی محصول فرق میکنند. برای فهرست کاملتر، غذاهای پرپروتئین را ببینید.
چند نکته از این جدول:
ران مرغ برای آدم لاغر از سینه مرغ مناسبتر است؛ پروتئینش کمی کمتر است، اما خوشطعمتر است و کالری بیشتری دارد.
لبنیات پرچرب از نسخه کمچرب بهتر است. یک لیوان شیر پرچرب همان پروتئین شیر کمچرب را دارد و حدود ۵۰ کالری بیشتر.
حبوبات پروتئین و کالری خوبی دارند، اما حجیماند و بعضیها را نفخ میکنند. اگر معده حساسی دارید، عدس را به لوبیا ترجیح دهید.
آجیل و کره بادامزمینی بیشتر منبع کالریاند تا پروتئین، ولی هر قاشقش چند گرم پروتئین هم به روز اضافه میکند.
پروتئین را در یک روز ایرانی چطور جا بدهیم؟
بیشتر آدمها بیشترین پروتئین روزشان را در شام میخورند و صبحانهشان تقریباً بدون پروتئین است: نان و پنیر و چای، یا فقط چای. بدن پروتئین را ذخیره نمیکند، پس بهتر است در هر وعده اصلی سهمی از آن باشد؛ معمولاً ۲۰ تا ۴۰ گرم در هر وعده.
این روز نمونه برای فردی حدود ۵۵ تا ۶۰ کیلو است که تمرین قدرتی میکند و هدفش حدود ۲۴۰۰ کالری است:
وعده
چه بخورید
پروتئین
کالری
صبحانه
۲ تخممرغ، ۲ تکه سنگک کفدستی، ۳۰ گرم پنیر، ۳ گردو
حدود ۲۴ گرم
حدود ۴۹۰
میانوعده صبح
یک لیوان شیر، یک موز، یک قاشق کره بادامزمینی در مخلوطکن
حدود ۱۳ گرم
حدود ۳۴۵
ناهار
۲ کفگیر برنج، یک کاسه خورش قیمه، کمی ماست
حدود ۲۷ گرم
حدود ۷۶۵
عصرانه
۱۵۰ گرم ماست چکیده با یک قاشق چایخوری عسل و ۱۵ گرم بادام
حدود ۱۷ گرم
حدود ۲۷۰
شام
۱۲۰ گرم ران مرغ، یک سیبزمینی تنوری با یک قاشق روغن زیتون، سالاد
حدود ۳۴ گرم
حدود ۵۲۰
جمع روز
پنج وعده
حدود ۱۱۵ گرم
حدود ۲۴۰۰
ببینید هیچ وعدهای فقط پروتئین نیست. سینه مرغ خالی با سالاد در این برنامه جایی ندارد؛ هر وعده کنار پروتئینش نان یا برنج یا سیبزمینی و کمی چربی هم دارد. برای برنامه هفتروزه با غذاهای متنوعتر، برنامه غذایی ۷ روزه پرپروتئین را ببینید.
اگر اشتهایتان آنقدر کم است که حتی همین روز نمونه هم سنگین به نظر میرسد، اول سراغ علت کماشتهایی بروید. راهنمای کماشتهایی و لاغری علتهای رایج و راههای باز کردن اشتها را مرور میکند.
پودر پروتئین برای افزایش وزن لازم است؟
نه، لازم نیست. پودر پروتئین وی در اصل پروتئین شیر است که خشک و پودر شده. یک اسکوپ آن معمولاً حدود ۲۰ تا ۲۵ گرم پروتئین و حدود ۱۰۰ تا ۱۳۰ کالری دارد. یعنی برای رسیدن به عدد پروتئین کمک میکند، اما کالری زیادی اضافه نمیکند و بهتنهایی وزن را بالا نمیبرد.
پودر پروتئین را با «پودر افزایش وزن» یا گینر اشتباه نگیرید. گینرها بیشتر کربوهیدراتاند و کالری هر وعدهشان چند برابر پودر وی است. هر دو فقط شکل آماده غذا هستند و چیزی ندارند که در شیر و موز و جو دوسر و ماست نباشد.
پودر وی وقتی به کار میآید که:
با غذای معمولی به حد پایین بازه پروتئین هم نمیرسید.
ساعتها بیرون از خانهاید و چیزی جز یک شیکر همراهتان نیست.
بعد از تمرین اشتهای غذای جامد ندارید.
اگر خریدید، محصولی بخرید که مجوز سازمان غذا و دارو و برچسب کامل دارد و آن را با شیر پرچرب درست کنید، نه با آب. با این کار کالری هر لیوان از حدود ۱۲۰ به حدود ۲۷۰ میرسد.
سوالات متداول
پروتئین زیاد به کلیه آسیب میزند؟
در بزرگسالان سالم، پروتئین در بازه ۱٫۶ تا ۲ گرم به ازای هر کیلو معمولاً مشکلی ایجاد نمیکند. کسانی که بیماری کلیه دارند یا در خطرش هستند، مثلاً دیابت یا فشار خون کنترلنشده، باید مقدار پروتئین را با پزشک تنظیم کنند. برای آدم لاغر، بالاتر از ۲ گرم معمولاً سودی ندارد و فقط جای کالری را میگیرد.
بدون باشگاه هم پروتئین بیشتر لازم است؟
بدون تمرین قدرتی، حدود ۱ تا ۱٫۲ گرم به ازای هر کیلو کافی است. پروتئین بیشتر بدون تمرین به عضله تبدیل نمیشود. اگر باشگاه نمیروید، تمرین در خانه با وزن بدن یا کش مقاومتی را شروع کنید تا پروتئین هم کارش را انجام دهد.
گیاهخوارها چطور به پروتئین کافی برسند؟
لبنیات، تخممرغ، حبوبات، سویا، آجیل و غلات کامل همه پروتئین دارند. اگر گیاهخوار هستید ولی لبنیات و تخممرغ میخورید، رسیدن به عدد پروتئین سخت نیست. ترکیب حبوبات با غلات، مثل عدسپلو یا نان و نخود، کیفیت پروتئین وعده را بالا میبرد.
پروتئین پیش از خواب کمک میکند؟
یک وعده پروتئینی سبک پیش از خواب، مثل یک لیوان شیر یا کاسهای ماست، برای کسی که در طول روز به عدد پروتئینش نرسیده، راه سادهای برای جبران است. اما اثرش در برابر جمع پروتئین روز کوچک است. اول جمع روز را درست کنید.
چقدر طول میکشد تا عضله اضافه شود؟
برای کسی که تازه تمرین را شروع کرده، ماههای اول سریعترین دوره است، ولی همین هم کند است. با کالری و پروتئین کافی و تمرین منظم، تغییر را معمولاً بعد از ۸ تا ۱۲ هفته در آینه و در وزنههایی که میزنید میبینید.
پروتئین برای افزایش وزن یعنی «کافی»، نه «بیشترین». عدد خودتان را از جدول بالا بردارید، آن را بین سه چهار وعده پخش کنید و بقیه کالری روز را از برنج و نان و لبنیات پرچرب و چربیهای سالم بگیرید. اگر بعد از سه چهار هفته وزن بالا نرفت، مشکل از کالری است، نه از پروتئین.