یک کاسه قیمه با سیبزمینی سرخکرده، حدود دو ملاقه و بدون برنج، معمولاً ۳۵۰ تا ۴۵۰ کالری دارد. بخش بزرگی از این عدد از دو چیز میآید: سیبزمینی خلالی که در روغن سرخ شده و روغن پیاز داغ ته قابلمه. اگر سیبزمینی را در فر یا سرخکن بدون روغن بپزید و روغن پیاز را نصف کنید، همان کاسه به حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ کالری میرسد. لپه و گوشت، که اصل قیمهاند، سر جایشان میمانند.
قیمه از آن غذاهایی است که هم در خانه زیاد پخته میشود و هم در نذریها. برای همین اگر در رژیم هستید، احتمالاً هر هفته یا هر چند هفته یک بار با آن روبهرو میشوید. خوشبختانه قیمه بین خورشهای ایرانی یکی از سادهترینها برای سبک کردن است، چون سنگینترین بخشش، یعنی سیبزمینی سرخکرده، روی خورش ریخته میشود و جزو خود خورش نیست.
کالری قیمه چقدر است؟
قیمه چند نسخه دارد و کالری هر کدام فرق میکند. عددهای زیر برای یک کاسهی معمولی، حدود دو ملاقه، و بدون برنجاند:
نوع قیمه
کالری تقریبی یک کاسه
قیمه ساده، بدون سیبزمینی
۲۵۰ تا ۳۲۰
قیمه با سیبزمینی سرخکرده
۳۵۰ تا ۴۵۰
قیمه بادمجان با بادمجان سرخکرده
۴۰۰ تا ۵۵۰
قیمه نذری با روغن و سیبزمینی دستودلبازانه
۴۵۰ تا ۶۰۰
قیمه سبک این مطلب، با سیبزمینی تنوری
۲۵۰ تا ۳۰۰
قیمه بادمجان از قیمه سیبزمینی سنگینتر است، چون بادمجان در سرخ شدن از سیبزمینی هم روغن بیشتری میکشد. در قیمه نذری هم معمولاً هم روغن بیشتر است و هم سهم سیبزمینی بیشتر.
برنج این عددها را تقریباً دو برابر میکند. هر کفگیر پر برنج سفید بدون کره حدود ۱۵۰ تا ۲۰۰ کالری دارد، پس یک بشقاب قیمه با دو کفگیر برنج بین ۶۵۰ تا ۸۵۰ کالری است.
کالری قیمه از کجا میآید؟
یک قابلمه قیمه از چند مادهی اصلی ساخته میشود و هر کدام سهم متفاوتی در کالری دارد.
لپه
لپهی خشک هر ۱۰۰ گرمش حدود ۳۴۰ تا ۳۵۰ کالری دارد، و پختهاش حدود ۱۲۰ کالری. لپه از آن موادی نیست که بخواهید کمش کنید. فیبر و پروتئین گیاهی دارد و بخشی از سیرکنندگی قیمه از همین لپه است. در قابلمهای که با ۲۰۰ گرم لپه پخته میشود، سهم هر کاسه از لپه حدود ۸۵ کالری است.
گوشت
قیمه را معمولاً با گوشت گوسفندی یا گوسالهی خردشده میپزند. گوشت کمچرب و گوشت پرچربی در یک قابلمه میتوانند چند صد کالری با هم فرق کنند. اگر گوشت را خودتان میخرید، تکههای کمچربی بگیرید یا چربیهای قابل دیدن را پیش از خرد کردن جدا کنید.
پیاز داغ و روغن ته قابلمه
قیمه با تفت دادن پیاز و گوشت شروع میشود و خیلیها برای این کار چهار پنج قاشق روغن میریزند. هر قاشق غذاخوری روغن حدود ۱۲۰ کالری است، پس پنج قاشق یعنی ۶۰۰ کالری که بین کاسهها پخش میشود. برای تفت دادن پیاز و گوشت، یکی دو قاشق کافی است.
سیبزمینی خلالی
این بخش در بخش بعد جداگانه آمده، چون بیشترین جای صرفهجویی همینجاست.
رب، لیمو عمانی و ادویه
رب گوجهفرنگی، لیمو عمانی، زردچوبه و دارچین طعم قیمه را میسازند و کالریشان تقریباً قابل چشمپوشی است. یک قاشق رب حدود ۱۵ کالری دارد. اینها را کم نکنید؛ هر چه طعم خورش قویتر باشد، با سیبزمینی کمتر هم راضیتان میکند.
سیبزمینی سرخکرده؛ بزرگترین جای صرفهجویی
سیبزمینی خام هر ۱۰۰ گرمش حدود ۷۵ تا ۸۰ کالری دارد. وقتی در روغن زیاد سرخ میشود، هم آب از دست میدهد و هم روغن میکشد و کالریاش تقریباً چهار برابر میشود. یک مشت سیبزمینی خلالی روی هر کاسه، حدود ۴۵ گرم، با روشهای مختلف پخت اینقدر فرق دارد:
روش پخت سیبزمینی
کالری هر ۱۰۰ گرم پخته
کالری یک مشت روی کاسه
سرخکرده در روغن زیاد
۲۸۰ تا ۳۲۰
۱۳۰ تا ۱۴۵
تفت در ماهیتابه با کمی روغن
۱۸۰ تا ۲۲۰
۸۰ تا ۱۰۰
در فر با یک قاشق روغن برای کل سینی
۱۲۰ تا ۱۵۰
۵۵ تا ۷۰
سرخکن بدون روغن
۱۰۰ تا ۱۳۰
۴۵ تا ۶۰
بدون سیبزمینی
۰
۰
یعنی فقط با عوض کردن روش پخت سیبزمینی، هر کاسه حدود ۷۰ تا ۹۰ کالری سبکتر میشود، بیآنکه سیبزمینی از قیمه حذف شود. سیبزمینی تنوری به ترد بودن سرخکرده نیست، اما اگر خلالها را نازک ببرید، پیش از پخت خوب خشکشان کنید و در یک لایه روی سینی بچینید، نتیجه از چیزی که فکر میکنید به سیبزمینی سرخکرده نزدیکتر است.
دستور قیمه سبک برای ۸ کاسه
این دستور با همان مواد قیمهی معمولی پخته میشود؛ فقط روغن کمتر است و سیبزمینی در فر میپزد.
مواد لازم:
۵۰۰ گرم گوشت گوساله یا گوسفندی کمچرب، خردشده به اندازهی نخود
۲۰۰ گرم لپه، از چند ساعت قبل خیسشده
۲ پیاز متوسط، خلالی
۲ قاشق غذاخوری رب گوجهفرنگی
۴ لیمو عمانی و یک قاشق غذاخوری گلاب (اختیاری)
۱ قاشقونیم غذاخوری روغن برای پیاز و گوشت
۵۰۰ گرم سیبزمینی و ۱ قاشق غذاخوری روغن برای سینی
زردچوبه، دارچین، نمک و فلفل
طرز تهیه:
پیاز را با یک قاشقونیم روغن و چند قاشق آب، با در بسته و حرارت ملایم، در قابلمه نرم کنید. بعد در را بردارید تا پیاز طلایی شود.
گوشت و زردچوبه را اضافه کنید و تفت دهید تا رنگ گوشت عوض شود. روغن اضافه نکنید؛ گوشت خودش کمی چربی پس میدهد.
رب را اضافه کنید و یکی دو دقیقه تفت دهید، بعد آب جوش بریزید و بگذارید گوشت حدود یک ساعت بپزد.
لپه را جداگانه با آب و کمی نمک نیمپز کنید و به خورش اضافه کنید. لیمو عمانی سوراخشده را هم بیندازید.
خورش را یک ساعت دیگر با حرارت ملایم بپزید تا لپه نرم شود ولی له نشود. دارچین و گلاب را در دقیقههای آخر اضافه کنید.
در همین فاصله، سیبزمینی خلالی را بشویید، با حوله خشک کنید، با یک قاشق روغن و کمی نمک مخلوط کنید و در فر داغ، حدود ۲۰۰ درجه، در یک لایه بپزید تا طلایی شود. وسط کار یک بار زیرورویشان کنید.
این قابلمه چقدر کالری دارد؟
بخش
قیمه معمولی
قیمه سبک
گوشت
۵۰۰ گرم چربتر، حدود ۱۲۰۰ تا ۱۳۰۰
۵۰۰ گرم کمچرب، حدود ۸۰۰
لپه
۲۰۰ گرم، حدود ۶۹۰
۲۰۰ گرم، حدود ۶۹۰
پیاز و روغن
۵ قاشق روغن، حدود ۶۸۰
۱٫۵ قاشق روغن، حدود ۲۶۰
رب
حدود ۴۵
حدود ۴۵
سیبزمینی
۵۰۰ گرم سرخکرده، حدود ۷۵۰ تا ۸۰۰
۵۰۰ گرم تنوری، حدود ۵۰۰
جمع قابلمه
حدود ۳۴۰۰ تا ۳۵۰۰
حدود ۲۳۰۰
هر کاسه از ۸ کاسه
حدود ۴۳۰
حدود ۲۹۰
فرق هر کاسه حدود ۱۴۰ کالری است. لپه دست نخورده، گوشت همان مقدار است و پروتئین هر کاسه از قیمه سبک، حدود ۲۰ گرم، تقریباً با قیمه معمولی یکی است.
اگر قیمه را با همین مقدار مواد میپزید، لازم نیست هر بار این جدول را حساب کنید. در فیگ فیت متن رسپی را وارد کنید تا کالری و ماکروهایش تخمین زده شود؛ فهرست مواد را همانطور بنویسید که در دفترچهی آشپزیتان دارید. برای خورشی که همهی مواد در یک قابلمهاند، ثبت رسپی از جستوجوی تکتک مواد سادهتر است. اگر فقط سهم خودتان را ثبت میکنید، مقدار مواد را به نسبت همان سهم بنویسید.
باور یا واقعیت؛ چند حرف رایج دربارهی قیمه و رژیم
دربارهی قیمه و رژیم چند حرف دهانبهدهان میچرخد که بعضی درستاند و بعضی نه.
«لپه چاق میکند»
واقعیت این است که لپه مثل بقیهی حبوبات کالری متوسطی دارد و چون فیبر و پروتئین دارد، سیرکننده است. در یک کاسه قیمه، سهم لپه از سیبزمینی سرخکرده و روغن کمتر است. اگر لپه برایتان نفخ میآورد، چند ساعت خیس کردن و دور ریختن آبش معمولاً کمک میکند.
«روغن حیوانی کالری بیشتری از روغن مایع دارد»
کالری همهی روغنها و چربیها در هر گرم تقریباً یکی است؛ حدود ۹ کالری. تفاوت روغن حیوانی و روغن مایع در نوع چربی است، نه در کالری. هر قاشق از هر کدام، کموبیش همان ۱۲۰ کالری را دارد. دربارهی انواع روغن و کالریشان، مطلب کالری روغن جزئیات بیشتری دارد.
«لیمو عمانی چربیسوز است»
هیچ خوراکی بهتنهایی چربی بدن را نمیسوزاند. لیمو عمانی طعم ترش و خوبی به قیمه میدهد و کالریاش ناچیز است؛ همین برای جایگاهش در رژیم کافی است.
«قیمه بدون گوشت خیلی سبکتر است»
قیمه بدون گوشت کمی کالری کمتری دارد، اما بیشتر از آن پروتئین از دست میدهد. در رژیم کاهش وزن، پروتئین کمک میکند گرسنگی دیرتر برگردد و عضله کمتری از دست برود. بهتر است گوشت را کمچرب کنید تا اینکه حذفش کنید.
قیمه نذری و قیمه بیرون را چطور حساب کنیم؟
ظرف نذری قیمه معمولاً برنج و خورش را با هم دارد و اندازهاش از یک بشقاب خانگی بزرگتر است. یک ظرف معمولی قیمهپلوی نذری را حدود ۷۰۰ تا ۱۰۰۰ کالری حساب کنید. اگر روی برنج کره یا روغن زعفرانی ریخته شده یا سیبزمینی زیاد است، به حد بالا نزدیکتر است.
چند کار ساده کمک میکند:
اگر ظرف بزرگ است، نیمی از برنج را برای وعدهی بعد کنار بگذارید و خورش را کامل بخورید. خورش پروتئین دارد و برنج را راحتتر میشود کم کرد.
کنار قیمه نذری سالاد یا ماست بگذارید تا بشقاب پر شود.
اگر یک روز چند ظرف نذری به خانه رسید، لازم نیست همه را همان روز بخورید؛ قیمه در یخچال یکی دو روز میماند.
بیشتر وقتها قیمهی بیرون از خانه یکی از چند کالری پنهان روز است، نه تنها یکی. برای پیدا کردن بقیه، فهرست کالریهای پنهان سفره ایرانی را ببینید.
قیمه در یک هفتهی رژیمی کجا جا میشود؟
یک کاسه قیمه سبک با یکونیم کفگیر برنج و سالاد شیرازی، حدود ۵۵۰ تا ۶۵۰ کالری است. برای کسی که سهم روزانهاش ۱۶۰۰ تا ۱۸۰۰ کالری است، این یک ناهار کامل است و برای صبحانه و شام و یک میانوعده هنوز جا میگذارد. سهم خودتان را با محاسبهگر کالری و ماکروی روزانه پیدا کنید. اگر میخواهید ببینید قیمه کنار بقیهی خورشها در یک هفته چطور چیده میشود، برنامه غذایی ۷ روزه با غذای ایرانی یک نمونهی کامل دارد.
قیمه را میشود از شب قبل پخت. خورش جاافتادهتر میشود و اگر روغنی رویش جمع شده باشد، بعد از یک شب در یخچال راحت برداشته میشود.
سوالات متداول
قیمه چاق میکند؟
قیمه بهتنهایی چاق نمیکند. چیزی که وزن را تعیین میکند جمع کالری روز است. یک کاسه قیمه سبک با برنج اندازهشده، در برنامه کاهش وزن بهراحتی جا میشود. آنچه قیمه را سنگین میکند، سیبزمینی سرخکرده، روغن زیاد و برنج پر است.
کالری قیمه بدون سیبزمینی چقدر است؟
یک کاسه قیمه ساده بدون سیبزمینی، حدود دو ملاقه، معمولاً ۲۵۰ تا ۳۲۰ کالری دارد. عدد دقیق به چربی گوشت و روغنی که برای پیاز داغ ریخته شده بستگی دارد.
قیمه را با مرغ هم میشود پخت؟
بله، بعضی خانوادهها قیمه را با مرغ میپزند. با سینهی مرغ بدون پوست، خورش کمی سبکتر از قیمه با گوشت قرمز میشود و پروتئینش تقریباً همان است. طعمش البته فرق میکند و زمان پختش کوتاهتر است.
سیبزمینی سرخکن بدون روغن واقعاً سبکتر است؟
بله. سیبزمینیای که در سرخکن بدون روغن یا فر پخته شود، روغن زیادی نمیکشد و کالریاش حدود نصف سیبزمینی سرخکرده در روغن است. اگر یک قاشق چایخوری روغن به خلالها بزنید، تردتر میشوند و فقط حدود ۴۰ کالری به کل سینی اضافه میشود.
در هفته چند بار قیمه بخورم؟
محدودیت ثابتی وجود ندارد. اگر قیمه را سبک میپزید و برنج را اندازه میگیرید، هر هفته هم مشکلی ندارد. مهم این است که خورشها و منابع پروتئین در طول هفته تنوع داشته باشند.
قیمه را لازم نیست بدون سیبزمینی بخورید؛ کافی است سیبزمینی را در روغن غرق نکنید. با روغن کمتر ته قابلمه و سیبزمینی تنوری، هر کاسه حدود ۱۴۰ کالری سبکتر میشود و قیمه هنوز همان قیمهای است که میشناسید.