رژیم چاقی ارزان: برنامه هفتگی با مواد غذایی در دسترس
انتشار: ۳ خرداد ۱۴۰۵
رژیم چاقی ارزان روی یک واقعیت ساده بنا شده است: کالری ارزانترین بخش غذاست. برنج، نان، سیبزمینی، جو دوسر، حبوبات خشک و روغن در هر کالری از کمهزینهترین خوراکیهای سبد خریدند و با تخممرغ، شیر، ماست و ترکیب حبوبات با غلات، پروتئین لازم برای عضلهسازی هم بدون گوشت زیاد تامین میشود. اگر هر روز حدود ۳۰۰ تا ۵۰۰ کالری بیشتر از نیاز بدنتان از همین مواد بخورید و تمرین قدرتی هم انجام دهید، وزنتان بالا میرود؛ بیآنکه سهم بزرگی از خرید را به گوشت قرمز، آجیل درختی یا پودرهای افزایش وزن بدهید.
در این راهنما قیمتی نمیبینید. قیمتها از شهری به شهر دیگر و از ماهی به ماه بعد فرق میکنند. بهجایش خوراکیها از نظر هزینهی نسبی کنار هم آمدهاند تا بدانید پول خرید کجا بیشترین کالری و پروتئین را برمیگرداند.
چرا چاق شدن لازم نیست گران باشد؟
وقتی کسی میگوید «میخواهم وزن اضافه کنم»، معمولاً اولین تصویری که به ذهن میآید، گوشت، مرغ، آجیل و پودر چاقی است. اینها گرانترین بخش سبد خریدند. اما بدن برای افزایش وزن دو چیز لازم دارد: کالری کافی و پروتئین کافی. هیچکدام منحصر به خوراکیهای گران نیست.
کالری را غلات، نشاسته و روغن میدهند؛ همان چیزهایی که پایهی سفرهی ایرانیاند. یک کفگیر برنج، یک تکه سنگک یا یک قاشق روغن از نظر هزینه به کالری، با تقریباً هیچ خوراکی دیگری قابل مقایسه نیست. پروتئین گرانتر است، اما حبوبات، تخممرغ و لبنیات آن را با هزینهای خیلی کمتر از گوشت قرمز میرسانند.
پس نقشه این است: کالری را از غلات و روغن بگیرید، پروتئین را از حبوبات و تخممرغ و لبنیات، و گوشت را بیشتر بهعنوان طعم غذا بیاورید تا ستون اصلی آن.
ارزانترین منابع کالری و پروتئین کداماند؟
این جدول خوراکیهای در دسترس را از نظر کالری، پروتئین و هزینهی نسبی کنار هم میگذارد. ستون آخر قیمت نیست؛ فقط میگوید هر خوراکی در مقایسه با بقیه، برای همان مقدار انرژی، معمولاً کمهزینه است یا پرهزینه. اعداد کالری و پروتئین تقریبیاند.
خوراکی
سهم نمونه
کالری تقریبی
پروتئین تقریبی
هزینه نسبی
برنج ایرانی یا خارجی پخته
یک کفگیر (حدود ۱۰۰ گرم)
۱۳۰ تا ۱۷۰
۳ گرم
کم تا متوسط
نان سنگک یا لواش
۱۰۰ گرم
۲۵۰ تا ۳۰۰
۸ تا ۹ گرم
کم
ماکارونی خشک
۱۰۰ گرم
حدود ۳۶۰
حدود ۱۲ گرم
کم
سیبزمینی
یک عدد متوسط (۲۰۰ گرم)
۱۵۰ تا ۱۶۰
۴ گرم
کم
جو دوسر
۴۰ گرم
حدود ۱۵۰
۵ گرم
کم
روغن مایع
یک قاشق غذاخوری
حدود ۱۲۰
صفر
کم
عدس خشک
۵۰ گرم (یک کاسه پخته)
حدود ۱۷۵
۱۲ گرم
کم
نخود یا لوبیا خشک
۵۰ گرم
۱۷۰ تا ۱۸۰
۱۰ تا ۱۱ گرم
کم تا متوسط
تخممرغ
یک عدد
حدود ۷۵
۶ گرم
متوسط
شیر پرچرب
یک لیوان
حدود ۱۵۰
۸ گرم
متوسط
ماست پرچرب
یک کاسه کوچک (۲۰۰ گرم)
حدود ۱۳۰
۷ تا ۸ گرم
متوسط
بادامزمینی
۳۰ گرم
حدود ۱۶۵
۷ گرم
متوسط
ران مرغ پخته بیپوست
۱۰۰ گرم
۱۸۰ تا ۲۱۰
حدود ۲۵ گرم
متوسط تا بالا
تن ماهی کنسرو آبکششده
۶۰ گرم
۱۰۰ تا ۱۳۰
۱۵ تا ۲۰ گرم
متوسط تا بالا
گوشت قرمز پخته
۱۰۰ گرم
۲۵۰ تا ۳۰۰
۲۵ تا ۲۶ گرم
بالا
گردو یا بادام درختی
۳۰ گرم
۱۷۰ تا ۲۰۰
۴ تا ۶ گرم
بالا
دو نکته از این جدول بیرون میآید. اول، بیشتر کالری ارزان در ردیفهای بالای جدول است و تقریباً هر وعدهی ایرانی از آنها ساخته میشود. دوم، در بخش پروتئین، عدس و نخود و لوبیا در هر گرم پروتئین معمولاً از تخممرغ و لبنیات کمهزینهترند و تخممرغ و لبنیات هم از گوشت و مرغ. برای دیدن گزینههای بیشتری از غلات و نشاسته، فهرست خوراکیهای پرکربوهیدرات را ببینید.
پروتئین ارزان را چطور جور کنیم؟
برای کسی که تمرین قدرتی میکند، معمولاً ۱٫۶ تا ۲ گرم پروتئین به ازای هر کیلوگرم وزن در روز توصیه میشود. برای فرد ۶۰ کیلویی، یعنی حدود ۱۰۰ تا ۱۲۰ گرم. این عدد بدون گوشت زیاد هم دستیافتنی است، به شرط اینکه پروتئین در هر وعده باشد.
حبوبات و غلات را با هم بخورید
پروتئین حبوبات در یکی دو اسید آمینه کمبود دارد و پروتئین غلات در اسید آمینههای دیگری. وقتی این دو در طول روز کنار هم خورده شوند، کمبود یکدیگر را جبران میکنند. سفرهی ایرانی پر از همین ترکیب است: عدسپلو، لوبیاپلو، باقالیپلو، عدسی با نان، آش با نان و کشک. همهی اینها غذاهای کمهزینه با پروتئین قابل قبولاند.
تخممرغ و لبنیات را پایهی صبحانه و عصرانه کنید
یک تخممرغ حدود ۶ گرم پروتئین دارد و در هر وعدهای جا میشود. شیر و ماست را در بستههای بزرگتر بخرید که معمولاً بهصرفهترند. ماست خانگی هم با کمی ماست مایه و شیر، هزینه را پایینتر میآورد.
گوشت را کم و هوشمندانه بیاورید
لازم نیست گوشت را حذف کنید. در خورشها مقدار گوشت را کمتر کنید و جایش لوبیا یا نخود بیشتری بریزید. قیمه با نخود بیشتر، آبگوشت با نخود و لوبیای فراوان و قرمهسبزی با لوبیای بیشتر، همان طعم را با هزینهی کمتر دارند. در مرغ هم ران و بال معمولاً از سینه بهصرفهترند و کالری بیشتری هم دارند، که برای شما مزیت است.
برنامه هفتگی رژیم چاقی ارزان
این منو برای کسی است که هدف روزانهاش حدود ۲۶۰۰ تا ۲۸۰۰ کالری است. هیچکدام از وعدهها خوراکی گران یا کمیاب ندارد و بیشتر غذاها با هم مواد مشترک دارند تا خرید هفتگی کوچک بماند. اگر هدف شما کمتر یا بیشتر است، مقدار برنج، نان و روغن را کم یا زیاد کنید؛ اینها ارزانترین اهرم تنظیم کالریاند.
این منو بسته به اندازهی سهمها، روزی حدود ۹۰ تا ۱۱۰ گرم پروتئین دارد. بیشترش از حبوبات، تخممرغ و لبنیات میآید و گوشت فقط در دو سه وعدهی هفته حضور دارد. سویا (پروتئین سویای خشک) هم گزینهی کمهزینهای برای پروتئین است که در ماکارونی و کتلت جای بخشی از گوشت را میگیرد.
کمهزینه بودن یک خوراکی وقتی به کار میآید که بدانید چقدر کالری و پروتئین به روزتان اضافه میکند. عدسی، نان یا تخممرغی را که تقریباً هر روز میخورید، کافی است در جستوجوی فیگ فیت تایپ کنید، واحد و تعداد را انتخاب کنید و پیش از ثبت، کالری و ماکروهایش را ببینید. غذاهای تکراری این منو را نشاندار کنید تا ثبت هر روزشان چند ضربه بیشتر نباشد.
جایگزین ارزان برای خوراکیهای گران افزایش وزن
بیشتر برنامههای افزایش وزن چند خوراکی گران را پیشنهاد میکنند. تقریباً همهشان جایگزینی دارند که همان کار را با هزینهی کمتر انجام میدهد.
خوراکی گرانتر
جایگزین کمهزینهتر
چه چیزی را از دست نمیدهید
پودر گینر
شیک خانگی شیر، موز و جو دوسر
کالری و پروتئین تقریباً مشابه یک پیمانه
آجیل درختی مثل گردو و بادام
بادامزمینی و تخمه آفتابگردان
کالری و چربی مفید در حجم کم؛ پروتئین بادامزمینی حتی بیشتر است
سینه مرغ
ران مرغ، تخممرغ یا عدس
پروتئین؛ ران مرغ کالری بیشتری هم دارد
گوشت قرمز در خورش
نصف گوشت و دو برابر نخود یا لوبیا
پروتئین و طعم خورش
ماهی تازه
تن ماهی کنسرو، گاهبهگاه
پروتئین و راحتی مصرف
کره بادامزمینی بستهای
بادامزمینی بودادهی خانگی، آسیابشده
همان خوراکی، بدون شکر و روغن اضافه
میانوعدهی بستهای مثل کیک و بیسکویت
نان و پنیر، نان و ارده، خرما
کالری مشابه، با پروتئین یا فیبر بیشتر
برای اینکه ببینید جایگزین واقعاً چقدر پروتئین و کالری دارد، نامش را در جستوجوی کالری غذاها بزنید و با خوراکی اصلی مقایسه کنید.
خرید و آشپزی کمهزینه برای افزایش وزن
بیشترین صرفهجویی معمولاً در خود خوراکی نیست، در نحوهی خرید و پختن آن است.
حبوبات را خشک بخرید، نه کنسروی. کنسرو راحت است، اما به ازای هر وعده معمولاً خیلی گرانتر از حبوبات خشک تمام میشود. یک بار در هفته یک قابلمه نخود یا لوبیا خیس کنید و بپزید و در کیسههای کوچک فریز کنید.
یک قابلمه بپزید، سه وعده بخورید. عدسی، آبگوشت و لوبیاپلو فردا و پسفردا هم خوشمزهاند و انرژی و گاز کمتری مصرف میشود.
نان را تازه بخرید و فریز کنید. نان سنگک و بربری در فریزر خوب میماند و نانی که دور ریخته نشود، ارزانتر تمام میشود.
میوهی فصل بخرید. موز تقریباً همیشه در دسترس است و در شیک کالری خوبی میدهد؛ بقیهی میوهها را بر اساس فصل انتخاب کنید.
از خرید خوراکیهای بستهای «مخصوص چاقی» صرفنظر کنید. هر چیزی که روی بستهاش «افزایش وزن» نوشته، معمولاً گرانتر از مواد اولیهاش است.
روغن را بشمارید، نه حذف. یک قاشق روغن اضافه در هر غذا، ارزانترین ۱۲۰ کالری روز شماست. فقط مراقب باشید غذا را در روغن زیاد سرخ نکنید؛ پخت با روغن کم و یک قاشق روغن خام روی سالاد یا برنج، سالمتر است.
اگر همخانهای دارید که دنبال کاهش وزن است، اصول خرید شما یکی است و فقط مقدارها فرق میکند. رژیم لاغری ارزان همان سبد را برای هدف برعکس چیده است.
اشتباههای رایج در چاق شدن با هزینهی کم
باور: پفک، نوشابه و کیک ارزانترین راه چاق شدناند. این خوراکیها کالری دارند، اما پروتئین و فیبر تقریباً نه. وزنی که با آنها بالا میرود بیشتر چربی است و معمولاً دور شکم جمع میشود. از نظر هزینه هم برای هر کالری، از نان و برنج گرانترند.
باور: فقط نان و برنج بخورم کافی است. کالری میرسد، اما بدون پروتئین کافی، عضلهای ساخته نمیشود. هر وعده یک منبع پروتئین داشته باشد، حتی اگر یک تخممرغ یا کاسهای ماست باشد.
باور: پودرهای چاقی ارزان بیمجوز همان کار را میکنند. بعضی از این محصولات ترکیبات دارویی اعلامنشده دارند و وزنی که با آنها بالا میرود، اغلب با قطع مصرف برمیگردد. اگر سراغ پودر رفتید، فقط محصولی با برچسب کامل و مجوز معتبر بخرید. اما شیک خانگی تقریباً همیشه کمهزینهتر است.
باور: بدون باشگاه نمیشود عضله ساخت. با اسکوات، لانج، شنای سوئدی و چند بطری آب بهجای وزنه هم میشود شروع کرد. هزینهی باشگاه نباید دلیل کنار گذاشتن تمرین مقاومتی باشد.
سوالات متداول
روزی چند کالری برای چاق شدن لازم دارم؟
به بدن و تحرک شما بستگی دارد. با محاسبهگر کالری و ماکروی روزانه نیاز روزانهتان را تخمین بزنید و حدود ۳۰۰ تا ۵۰۰ کالری به آن اضافه کنید. اگر بعد از سه هفته وزن تکان نخورد، یک کفگیر برنج یا یک لیوان شیر دیگر اضافه کنید.
بدون گوشت هم میشود سالم چاق شد؟
بله. حبوبات همراه غلات، تخممرغ و لبنیات پروتئین کافی میرسانند. فقط حواستان باشد پروتئین در همهی وعدهها پخش شود. اگر گوشت را کامل حذف کردهاید، دربارهی آهن و ویتامین B12 با پزشک صحبت کنید.
حبوبات نفخ میآورد؛ چه کنم؟
حبوبات را چند ساعت خیس کنید و آبش را چند بار عوض کنید، بعد کامل بپزید. مقدارش را آرامآرام بالا ببرید تا دستگاه گوارش عادت کند. عدس معمولاً از نخود و لوبیا سبکتر است و برای شروع گزینهی خوبی است.
برنج یا نان، کدام برای چاق شدن بهتر است؟
هر دو منبع خوب و کمهزینهی کالریاند و فرق بزرگی ندارند. نان را راحتتر میشود در میانوعدهها جا داد و برنج در وعدهی اصلی بیشتر خورده میشود. هر کدام را بیشتر دوست دارید، بیشتر بخورید.
دانشجو هستم و آشپزخانهی کاملی ندارم؛ این برنامه به کارم میآید؟
اصولش بله، اما غذاها باید سادهتر باشند. برای غذای سلف و آشپزی با کتری برقی، رژیم افزایش وزن دانشجویی را ببینید که با همین منطق کمهزینه نوشته شده است.
چاق شدن ارزان یعنی پول را جایی خرج کنید که بیشترین کالری و پروتئین را برمیگرداند. سبد این هفته را با برنج، نان، عدس، نخود، تخممرغ و شیر پر کنید، هر وعده یک منبع پروتئین داشته باشد و گوشت را برای طعم نگه دارید. بعد از سه هفته، ترازو میگوید کدام قسمت برنامه را باید بیشتر کنید.