آجیل در رژیم: یک مشت چند کالری است و روزی چقدر مجاز است؟
انتشار: ۴ مرداد ۱۴۰۵
آجیل در رژیم جای خودش را دارد، به شرط اینکه اندازهاش معلوم باشد. یک مشت کوچک آجیل، یعنی حدود ۳۰ گرم، بسته به نوعش ۱۶۰ تا ۲۰۰ کالری دارد و برای بیشتر کسانی که وزن کم میکنند، همین یک مشت در روز مقدار معقولی است. مشکل از جایی شروع میشود که آجیل مستقیم از کیسه خورده شود؛ آن وقت یک مشت به سه مشت میرسد و ۵۰۰ کالری بیصدا به روز اضافه میشود.
این راهنما نشان میدهد هر آجیل رایج در ایران چقدر کالری دارد، روزی چقدر از آن در برنامه کاهش وزن جا میشود و با تخمهی جلوی تلویزیون و ظرف آجیل مهمانی چه کنید.
آجیل چاق میکند یا به لاغری کمک میکند؟
هر دو جواب درست است و فرقشان فقط در مقدار است. آجیل پرکالریترین خوراکی سالمی است که بیشتر ما در خانه داریم: هر ۱۰۰ گرم بادام یا پسته نزدیک ۶۰۰ کالری دارد و گردو و فندق حتی بیشتر. دلیلش چربی است؛ هر گرم چربی حدود ۹ کالری دارد و بیش از نیمی از وزن بیشتر آجیلها چربی است.
از طرف دیگر، همین چربی بیشتر از نوع غیراشباع است و آجیل پروتئین و فیبر هم دارد. این ترکیب سیرکننده است. کسی که عصر یک مشت بادام با یک سیب میخورد، معمولاً شام را با گرسنگی کمتری شروع میکند تا کسی که از ناهار تا شام چیزی نخورده است. برای همین است که در بیشتر برنامههای غذایی سالم، آجیل حذف نمیشود و فقط اندازهاش محدود میشود.
پس سوال درست این نیست که «آجیل بخورم یا نه». سوال این است که «چقدر، کدام و کی». کالری آجیل مثل هر خوراکی دیگری در جمع روز حساب میشود؛ اگر جمع روز از نیاز بدنتان کمتر باشد، یک مشت آجیل جلوی کاهش وزن را نمیگیرد.
یک مشت آجیل چند کالری است؟
«مشت» واحد دقیقی نیست. مشت کوچک، یعنی مقداری که در کف دست جمعشده جا میگیرد و بیرون نمیریزد، معمولاً ۲۵ تا ۳۰ گرم است. مشت پر و سرریز، بهخصوص با دست مردانه، میتواند به ۴۵ تا ۵۰ گرم برسد. یعنی فاصلهی «یک مشت» با «یک مشت» گاهی ۱۰۰ کالری است.
جدول زیر کالری ۳۰ گرم از آجیلها و خشکبار رایج را نشان میدهد. عددها برای آجیل خام یا بودادهی بدون روغناند و تقریبیاند.
آجیل یا خشکبار
۳۰ گرم تقریباً چقدر است
کالری تقریبی
پروتئین تقریبی
بادام
۲۲ تا ۲۴ دانه
۱۷۰ تا ۱۷۵
۶ گرم
گردو
۷ مغز کامل یا ۱۴ نیمه
۱۹۰ تا ۲۰۰
۴ تا ۵ گرم
مغز پسته
۴۵ تا ۵۰ دانه
۱۶۵ تا ۱۷۰
۶ گرم
فندق
حدود ۲۰ دانه
۱۸۵ تا ۱۹۰
۴ تا ۵ گرم
بادام هندی
۱۶ تا ۱۸ دانه
۱۶۵ تا ۱۷۰
۵ گرم
بادام زمینی
حدود ۳۰ دانه
۱۷۰
۷ گرم
مغز تخمه آفتابگردان
سه قاشق غذاخوری پر
۱۷۵
۶ گرم
مغز تخمه کدو
سه قاشق غذاخوری پر
۱۶۵ تا ۱۷۰
۸ تا ۹ گرم
نخودچی
یک مشت کوچک
۱۱۰ تا ۱۲۰
۶ گرم
کشمش
دو قاشق غذاخوری پر
حدود ۹۰
کمتر از ۱ گرم
چند نکته از همین جدول بیرون میآید. اول اینکه فرق کالری آجیلها با هم زیاد نیست؛ گردو و فندق کمی بالاترند و بادام هندی و پسته کمی پایینتر. دوم اینکه نخودچی تقریباً با دو سوم کالری، همانقدر پروتئین دارد و برای میانوعدهی رژیمی انتخاب خیلی خوبی است. سوم اینکه کشمش و توت خشک کالری کمتری از آجیل دارند، ولی تقریباً همهاش قند است و یک مشتشان خیلی زود تمام میشود.
آجیل با پوست را چطور حساب کنید؟
پسته و تخمه را معمولاً با پوست میخریم. در پستهی خندان، حدود نیمی از وزن پوست است؛ پس ۶۰ گرم پسته با پوست تقریباً ۳۰ گرم مغز و ۱۷۰ کالری است. در تخمهی آفتابگردان هم پوست نزدیک نصف وزن را میگیرد. یک کیسهی ۱۰۰ گرمی تخمه، اگر تا ته خورده شود، حدود ۵۰ گرم مغز و نزدیک ۳۰۰ کالری است؛ یعنی به اندازهی یک وعدهی سبک.
آجیل شور و بوداده چه فرقی دارد؟
بو دادن کالری را تقریباً عوض نمیکند. آجیلی که با روغن سرخ شده، کمی کالری بیشتری دارد، ولی فرق اصلی آجیل شور در نمک است. آجیل شور تشنگی و هوس ادامه دادن میآورد و برای کسی که فشار خون بالا دارد هم انتخاب خوبی نیست. اگر میتوانید، آجیل خام یا بودادهی بینمک بخرید، یا دستکم نیمی از ظرف را به آن اختصاص دهید.
برای آجیلی که تقریباً هر روز میخورید، لازم نیست هر بار جدول را نگاه کنید. در فیگ فیت نام آجیل را در جستوجو تایپ کنید، واحد و تعداد را تنظیم کنید و پیش از ثبت، کالری و ماکروهایش را ببینید. اگر بادام صبحانه یا پستهی عصر ثابت است، نشاندارش کنید تا دفعهی بعد بدون تایپ از فهرست نشانشدهها انتخابش کنید.
روزی چقدر آجیل در رژیم مجاز است؟
بسیاری از راهنماهای تغذیه حدود ۳۰ گرم آجیل در روز را مقدار مناسبی برای بزرگسالان میدانند. در رژیم کاهش وزن هم همین عدد نقطهی شروع خوبی است، ولی بهتر است آن را با سهم کالری روزانهی خودتان بسنجید. اگر سهم روزانهتان را نمیدانید، محاسبهگر کالری و ماکروی روزانه آن را از روی قد و وزن و سطح فعالیت حساب میکند.
سهم کالری روزانه
مقدار پیشنهادی آجیل
تقریباً چه شکلی است
۱۴۰۰ تا ۱۶۰۰
۲۰ تا ۲۵ گرم
۱۵ دانه بادام، یا ۵ مغز گردو
۱۷۰۰ تا ۲۰۰۰
۲۵ تا ۳۰ گرم
یک مشت کوچک
۲۰۰۰ تا ۲۴۰۰
۳۰ تا ۴۰ گرم
یک مشت کوچک و چند دانه
بیشتر از ۲۴۰۰ یا ورزشکار
۴۰ تا ۵۰ گرم
یک مشت پر، در دو نوبت
این جدول سقف نیست؛ یک پیشنهاد است برای اینکه آجیل بیش از ۱۰ تا ۱۲ درصد کالری روز را نگیرد و جا برای پروتئین و سبزی و برنج بماند. روزی که مهمانی دارید و میدانید ظرف آجیل وسط است، میتوانید آجیل صبح را حذف کنید و سهمش را برای شب نگه دارید.
بهترین زمان خوردن آجیل در رژیم
زمان خوردن آجیل در کالریاش اثری ندارد، ولی در اینکه چقدر سیرتان کند اثر دارد. سه موقعیت معمولاً بهتر جواب میدهند:
میانوعدهی عصر، کنار یک میوه. فاصلهی طولانی ناهار تا شام همان جایی است که بیشتر آدمها به خوراکیهای شیرین و بستهای پناه میبرند.
صبحانه، در کنار نان و پنیر. دو سه مغز گردو با پنیر و گوجه صبحانه را سیرکنندهتر میکند و ظهر کمتر گرسنه میشوید.
روی سالاد یا ماست. یک قاشق مغز تخمه کدو یا چند گردوی خردشده روی سالاد، به یک بشقاب سبزی طعم و پروتئین میدهد.
بدترین زمان؟ جلوی تلویزیون یا گوشی، با کیسهی باز. نه به خاطر ساعت، به خاطر حواسپرتی.
کدام آجیل برای رژیم بهتر است؟
آجیل «لاغرکننده» وجود ندارد، ولی بعضی آجیلها در عمل راحتتر در رژیم جا میشوند. معیار را سه چیز بگذارید: کالری هر مشت، پروتئین، و اینکه خوردنش چقدر طول میکشد.
پسته با پوست: باز کردن تکتک پستهها سرعت خوردن را کم میکند و پوستهای جمعشده جلوی چشمتان نشان میدهد چقدر خوردهاید. برای کسی که آجیل را تند میخورد، این مزیت کوچکی نیست.
بادام: کالری متوسط، پروتئین خوب و دانههای هماندازه که شمردنشان آسان است. ۲۰ دانه بادام عددی است که راحت در ذهن میماند.
نخودچی: کمترین کالری در میان آجیلهای رایج و پروتئین قابل توجه. نخودچی و کشمش، به شرط اینکه سهم کشمش کم باشد، میانوعدهی ارزان و سبکی است.
گردو: کمی پرکالریتر، ولی چون مغزش بزرگ است، با چند مغز سیر میشوید. گردو چربی امگا ۳ گیاهی هم دارد.
تخمه کدو: پروتئین بالاتر از بیشتر آجیلها. مغزش را روی سالاد یا ماست بریزید.
فندق و بادام هندی هم بد نیستند؛ فقط چون نرم و خوشخوراکاند، معمولاً بیشتر از آنچه فکر میکنید خورده میشوند. اگر دنبال خوراکیهایی هستید که پروتئین بیشتری به ازای کالری دارند، فهرست خوراکیهای پرپروتئین گزینههای دیگری هم پیشنهاد میکند.
آجیل شب یلدا، عید و مهمانی را چطور حساب کنید؟
ظرف آجیل مهمانی سختترین آجیل برای حساب کردن است، چون مخلوط است و دست مدام به سمتش میرود. آجیل شیرین شب یلدا و عید معمولاً ترکیبی از نخودچی، کشمش، توت خشک، بادام و پسته است و هر مشتش بهطور متوسط حدود ۱۲۰ تا ۱۵۰ کالری دارد. آجیل شور چهارمغز با پسته و فندق و بادام هندی، هر مشت حدود ۱۷۰ تا ۲۰۰ کالری.
مشکل اینجاست که در یک شبنشینی سه چهار ساعته، کمتر کسی به یک مشت بسنده میکند. پنج شش مشت آجیل، بهاضافهی تخمه و چند دانه شیرینی، بهراحتی از ۱۰۰۰ کالری میگذرد. چند کار کمک میکند:
سهمتان را اول شب در یک پیشدستی کوچک بریزید و از ظرف وسط دیگر برندارید. وقتی پیشدستی تمام شد، سهم آن شب هم تمام شده است.
پسته و تخمهی با پوست را به آجیل مغز ترجیح دهید. شکستن پوست، شب را طولانی و خوردن را کند میکند.
لیوان چای یا آب جلوی دستتان باشد. خیلی از مشتهای آجیل از سر بیکاری دست است، نه گرسنگی.
شام آن شب را کمی سبکتر بگیرید، مثلاً یک کفگیر برنج کمتر، تا جای آجیل باز شود.
اگر حسابش از دستتان رفت، یک تخمین دستبالا ثبت کنید و فردا به روال عادی برگردید. یک شب یلدا روند چند هفته را به هم نمیزند.
تخمه کمتر از آجیلهای دیگر جدی گرفته میشود، چون «فقط تخمه» است. ولی یک کاسه تخمهی آفتابگردان در طول یک فیلم، به اندازهی یک وعده کالری دارد. تخمهی هندوانه و کدو هم همینطور. راه سادهاش این است که تخمه را از کیسهی بزرگ در یک کاسهی کوچک بریزید و کیسه را به آشپزخانه برگردانید. حدود ۵۰ گرم تخمه با پوست، یعنی کاسهای که مغزش نزدیک ۱۵۰ کالری است، برای یک شب کافی است.
چند ترفند تا آجیل از کنترل خارج نشود
آجیل را یک بار بعد از خرید، در کیسههای کوچک ۲۵ یا ۳۰ گرمی تقسیم کنید. یک بار ترازو، یک ماه خیال راحت.
ظرف آجیل را روی میز نگذارید. چیزی که جلوی چشم است، بیشتر خورده میشود.
اگر ترازوی آشپزخانه دارید، یک بار مشت همیشگیتان را وزن کنید تا بدانید «یک مشت» شما چند گرم است. راهنمای تخمین مقدار غذا بدون ترازو روشهای دیگری هم دارد.
آجیل را با یک خوراکی پرحجم و کمکالری بخورید: سیب، خیار، هویج یا یک لیوان چای. حجم بیشتر یعنی سیری بیشتر با همان کالری.
کرهی بادام زمینی و کرهی بادام را مثل آجیل حساب کنید. هر قاشق غذاخوری حدود ۹۰ تا ۱۰۰ کالری دارد و روی نان خیلی راحت دو قاشق میشود.
آجیلهای روکشدار، شکلاتی یا عسلی را جزو شیرینی حساب کنید، نه آجیل.
سوالات متداول
روزی چند عدد بادام در رژیم لاغری بخورم؟
برای بیشتر کسانی که وزن کم میکنند، ۱۵ تا ۲۵ دانه بادام در روز مقدار معقولی است؛ یعنی حدود ۱۰۰ تا ۱۷۰ کالری. اگر آن روز آجیل دیگری هم میخورید، تعداد بادام را کمتر کنید تا جمع آجیل روز از یک مشت کوچک بیشتر نشود.
آجیل در شب چاقکنندهتر است؟
نه. کالری آجیل در شب و صبح یکی است و آنچه وزن را تعیین میکند جمع کالری روز است. مشکل آجیل شب معمولاً ساعت نیست، شرایط است: خستگی، تلویزیون و کیسهی باز باعث میشود بیشتر از برنامه بخورید.
آجیل خام بهتر است یا بوداده؟
از نظر کالری فرق چندانی ندارند. آجیل بودادهی بینمک انتخاب خوبی است. آنچه باید مراقبش باشید نمک آجیل شور و روغن آجیل سرخشده است، نه خود بو دادن.
نخودچی و کشمش برای رژیم مناسب است؟
نخودچی یکی از سبکترین آجیلهاست و پروتئین خوبی دارد. کشمش کالری کمی دارد ولی قندش بالاست و زود خورده میشود. ترکیب دو سهم نخودچی و یک سهم کشمش میانوعدهی خوبی است؛ برعکسش نه.
میتوانم آجیل را جای یک وعده بخورم؟
گاهی، در شرایط اضطراری مثل سفر، یک مشت آجیل با یک میوه بهتر از گرسنه ماندن تا شب است. اما آجیل بهتنهایی وعدهی کاملی نیست و پروتئین و سبزی کافی ندارد. بهتر است آن را میانوعده نگه دارید و وعدههای اصلی را با غذای کامل بگذرانید.
آجیل لازم نیست از خانهتان بیرون برود. کافی است یک بار مشت خودتان را بشناسید، آجیل را در کیسههای کوچک تقسیم کنید و آن را در جمع کالری روز بشمارید. یک مشت بادام کنار چای عصر، هم سیرتان میکند و هم جای برنامه کاهش وزن را تنگ نمیکند.