کاهش وزن و انرژی بیشتر: راهنمای ۴ هفته اول بدون خستگی
انتشار: ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۵
کاهش وزن و انرژی کم معمولاً به هم گره میخورند، چون بیشتر رژیمها از روز اول بیش از حد سختگیرند. اگر کسری کالری را بین ۳۰۰ تا ۵۰۰ کالری نگه دارید، کربوهیدرات را حذف نکنید، در هر وعده پروتئین بخورید و آب و خواب کافی داشته باشید، بیشتر آدمها در هفتههای اول رژیم خستگی آزاردهندهای حس نمیکنند. حتی خیلیها بعد از چند هفته میگویند انرژیشان از قبل از رژیم هم بیشتر شده است.
خستگی در رژیم یک علت ندارد. خوابآلودگی بعد از ناهار با ضعف سر تمرین فرق دارد و سردرد روزهای اول رژیم کمکربوهیدرات با بیحالی همیشگی. پس اول باید بفهمید خستگی شما از کجا میآید. این راهنما از همینجا شروع میکند و بعد یک برنامهی چهارهفتهای میدهد که انرژی را هم کنار ترازو اندازه میگیرد.
چرا در هفتههای اول رژیم خسته میشویم؟
بدن به تغییر ناگهانی واکنش نشان میدهد. چند دلیل رایج خستگی در شروع کاهش وزن اینهاست:
کسری کالری خیلی بزرگ. کسی که از ۲۴۰۰ کالری یکباره به ۱۲۰۰ میرسد، بدنش انرژی کافی برای کار و فکر و حرکت ندارد. این شایعترین علت است.
حذف کامل نان و برنج. کربوهیدرات سوخت اصلی مغز و عضله در فعالیتهای تند است. حذف ناگهانیاش در روزهای اول معمولاً با سردرد، بیحوصلگی و ضعف همراه است.
پروتئین کم. وعدهای که فقط سالاد یا فقط میوه است، زود هضم میشود و یکی دو ساعت بعد گرسنگی و افت انرژی میآورد.
آب و نمک کم. در روزهای اول رژیم، بهویژه رژیم کمکربوهیدرات، بدن آب زیادی از دست میدهد و همراهش مقداری سدیم و پتاسیم. نتیجه میتواند سردرد و سرگیجهی خفیف باشد.
وعدههای جاافتاده. حذف صبحانه یا ناهار به امید کالری کمتر، معمولاً به ضعف عصرگاهی و پرخوری شب ختم میشود.
خواب کم و کافئین دیرهنگام. چای و قهوهی عصر، خواب شب را سبک میکند و فردا خستگی بیشتر را با کافئین بیشتر جبران میکنید.
خبر خوب این است که همهی اینها قابل اصلاحاند و هیچکدام دلیل کنار گذاشتن کاهش وزن نیست.
کسری کالری چقدر باشد که خسته نشوید؟
کسری کالری یعنی فاصلهی بین کالریای که میخورید و کالریای که بدن در روز میسوزاند. برای بیشتر بزرگسالان، کسری ۳۰۰ تا ۵۰۰ کالری در روز هم وزن را آرام پایین میآورد و هم انرژی کافی برای زندگی عادی باقی میگذارد. کسری بزرگتر شاید ترازو را در هفتهی اول تندتر پایین بیاورد، اما هزینهاش را با خستگی، گرسنگی و بداخلاقی میپردازید.
برای پیدا کردن نقطهی شروع، اول کالری مصرفی کل روزتان را با محاسبهگر TDEE تخمین بزنید. بعد ۳۰۰ تا ۵۰۰ کالری از آن کم کنید. اگر کار فیزیکی سنگین دارید، ورزش منظم میکنید یا تازه رژیم را شروع کردهاید، از ۳۰۰ شروع کنید.
یک مثال: آقایی ۴۵ ساله با کار پشتمیزی و پیادهروی روزانه، TDEE حدود ۲۳۰۰ کالری دارد. هدف ۱۸۰۰ تا ۲۰۰۰ کالری برای او منطقی است. اگر همین فرد ۱۳۰۰ کالری بخورد، احتمالاً هفتهی دوم سر کار چرت میزند و هفتهی سوم رژیم را کنار میگذارد.
خیلیها به امید نتیجهی سریعتر، سرعتی برای کاهش وزن انتخاب میکنند که بدنشان تحملش را ندارد. فیگ فیت هدف کالری روزانه را از روی قد، وزن، سن، سطح فعالیت و سرعتی که برای کاهش وزن انتخاب کردهاید حساب میکند و برای کالری روزانه حداقلی در نظر میگیرد؛ اگر سرعت انتخابی کالری را پایینتر از آن ببرد، سرعت کاهش وزن ملایمتر میشود تا هدفتان از اول دستنیافتنی نباشد.
خستگی شما از کجا میآید؟ نشانهها و راهحلها
جدول زیر رایجترین شکلهای خستگی در رژیم را با علت محتمل و اولین کاری که میشود کرد، کنار هم گذاشته است. از سادهترین تغییر شروع کنید و هر بار فقط یک چیز را عوض کنید تا بفهمید کدام اثر داشته است.
نشانه
علت محتمل
اولین کار
خوابآلودگی شدید بعد از ناهار
ناهار سنگین با برنج زیاد و پروتئین کم
برنج را یک کفگیر کمتر کنید، پروتئین و سالاد اضافه کنید، ۱۰ دقیقه بعد از ناهار راه بروید
سردرد و بیحالی در روزهای اول رژیم
کاهش ناگهانی کربوهیدرات، آب و نمک کم
آب بیشتر بنوشید، نمک غذا را بیش از حد کم نکنید، کمی نان یا برنج برگردانید
ضعف و افت قدرت سر تمرین
کربوهیدرات کم پیش از ورزش
یکی دو ساعت قبل از تمرین یک موز یا یک تکه نان با پنیر بخورید
بیحوصلگی و گرسنگی عصرها
فاصلهی طولانی بین ناهار و شام، ناهار کمپروتئین
یک عصرانهی پروتئیندار مثل ماست یا شیر بگذارید
خستگی صبح با وجود هفت ساعت در رختخواب
خواب سبک، چای و قهوهی دیروقت، شام سنگین
کافئین را بعد از ساعت ۴ عصر قطع کنید، شام را دو سه ساعت قبل از خواب تمام کنید
بیحالی مداوم چندهفتهای، رنگپریدگی، سرگیجه
کسری کالری خیلی بزرگ، یا مشکلی مثل کمخونی
کالری را بالاتر ببرید و با پزشک مشورت کنید
ردیف آخر را جدی بگیرید. اگر با وجود کسری کالری معقول، خواب کافی و غذای متعادل، هفتههاست خستهاید، ممکن است علتش اصلاً رژیم نباشد.
ماکروها برای انرژی: سهم هر کدام چقدر؟
کالری تعیین میکند وزن کم شود یا نه. ماکروها، یعنی پروتئین و کربوهیدرات و چربی، تعیین میکنند در این مسیر چه حسی دارید.
پروتئین: سیری و ثبات انرژی
پروتئین آهستهتر هضم میشود و بعد از وعده، انرژی را یکنواختتر نگه میدارد. در هر وعدهی اصلی حدود ۲۰ تا ۳۰ گرم پروتئین هدف خوبی است. دو تخممرغ با ۳۰ گرم پنیر حدود ۲۰ گرم پروتئین دارد؛ ۱۵۰ گرم جوجهکباب حدود ۴۰ گرم و یک کاسهی بزرگ عدسی حدود ۱۵ گرم.
کربوهیدرات: کم کنید، حذف نکنید
نان و برنج دشمن کاهش وزن نیستند. مقدارشان مهم است. برای بیشتر کسانی که وزن کم میکنند، یک کفگیر برنج در ناهار و یکی دو تکه نان سنگک در صبحانه، بدون خستگی جا میشود. کربوهیدرات را بیشتر در وعدههایی بگذارید که بعدش فعالیت دارید: صبحانهی روز کاری یا وعدهی قبل از تمرین. نان سبوسدار، جو دوسر، حبوبات و میوهی کامل، انرژی را آرامتر از نان سفید و شیرینی آزاد میکنند.
چربی: کم، اما نه صفر
چربی کالری زیادی دارد؛ هر گرم حدود ۹ کالری، در برابر ۴ کالری پروتئین و کربوهیدرات. برای همین در رژیم باید اندازهاش را نگه داشت. اما حذف کاملش غذا را بیمزه و سیری را کوتاه میکند. چند گردو در صبحانه، یک قاشق چایخوری روغن زیتون روی سالاد و ماهی چند بار در هفته کافی است.
برای اینکه بدانید سهم هر ماکرو برای بدن شما چند گرم است، محاسبهگر کالری و ماکروی روزانه هر سه را بر اساس هدف و وزنتان حساب میکند.
برنامه ۴ هفته اول: وزن را کم کنید، انرژی را نگه دارید
این برنامه یک کار متفاوت دارد: هر شب، پیش از خواب، به انرژی آن روزتان از ۱ تا ۵ نمره بدهید و کنار کالریها یادداشتش کنید. ۱ یعنی «بهزور روز را تمام کردم» و ۵ یعنی «سرحال و پرانرژی». بعد از چهار هفته، این نمرهها نشان میدهند کدام تغییر به انرژیتان کمک کرده و کدام نه.
هفته اول: کسری کوچک، بدون حذف
کالری هدفتان را با کسری ۳۰۰ کالری تعیین کنید، نه بیشتر.
هیچ گروه غذایی را حذف نکنید. فقط مقدار برنج و نان و روغن را اندازه بگیرید.
روزی هشت لیوان آب را هدف بگذارید و اگر سردرد داشتید، اول آب را بررسی کنید.
نمرهی انرژی را از همین شب اول بنویسید.
هفته دوم: صبحانه و پروتئین
صبحانه را جا نیندازید. اگر صبحها اشتها ندارید، یک لیوان شیر با یک تکه نان و پنیر کافی است.
در هر سه وعدهی اصلی یک منبع پروتئین بگذارید.
اگر نمرهی انرژی بیشتر روزها ۲ یا کمتر بوده، کسری را ۱۰۰ کالری کمتر کنید.
هفته سوم: خواب و کافئین
ساعت خواب و بیداری را حتی آخر هفته ثابت نگه دارید و هدف را هفت ساعت خواب بگذارید.
چای و قهوه را بعد از ساعت ۴ عصر کنار بگذارید یا کمرنگ کنید.
نیم ساعت قبل از خواب، گوشی را کنار بگذارید.
هفته چهارم: حرکت و مرور
روزانه ۲۰ تا ۳۰ دقیقه پیادهروی کنید، ترجیحاً بخشی از آن بعد از ناهار. شاید عجیب به نظر برسد، اما حرکت ملایم برای بیشتر آدمها حس انرژی را بیشتر میکند، نه کمتر.
آخر هفته، میانگین نمرهی انرژی هر هفته را حساب کنید و کنار تغییر وزن بگذارید.
اگر وزن نیم تا یک کیلو در هفته کم شده و میانگین انرژی ۳ یا بیشتر است، برنامه درست است و همین را ادامه دهید. اگر وزن خوب کم شده ولی انرژی پایین مانده، کسری را کمتر کنید؛ آهستهتر رفتن بهتر از رها کردن است. برای نقشهی کاملتر ماه اول از نظر غذا و کفگیر برنج، برنامه کاهش وزن ۳۰ روزه را هم ببینید.
نمونه یک روز پرانرژی با حدود ۱۶۰۰ کالری
این منو برای کسی است که کالری هدفش حدود ۱۶۰۰ است. ترتیبش طوری چیده شده که کربوهیدرات بیشتر در نیمهی اول روز باشد و هیچ فاصلهای بین وعدهها از چهار پنج ساعت بیشتر نشود.
وعده
چه بخورید
کالری تقریبی
صبحانه (۷ تا ۸)
املت گوجه با دو تخممرغ و یک قاشق چایخوری روغن، یک تکه نان سنگک، ۳۰ گرم پنیر، خیار
حدود ۳۸۰
میانوعده (۱۰ تا ۱۱)
یک پرتقال و ۱۰ عدد بادام
حدود ۱۳۰
ناهار (۱۳ تا ۱۴)
۱۵۰ گرم برنج پخته، ۱۵۰ گرم جوجهکباب، سالاد، یک کاسهی کوچک ماست کمچرب
حدود ۵۷۰
عصرانه (۱۷)
یک لیوان شیر کمچرب و دو عدد خرما
حدود ۱۶۰
شام (۲۰)
یک کاسهی بزرگ عدسی با کمی نان
حدود ۳۴۰
جمع روز
پنج وعده
حدود ۱۵۸۰
اعداد تقریبیاند و به مقدار روغن و اندازهی ظرف بستگی دارند. پروتئین این روز به حدود ۹۰ گرم میرسد. اگر بعدازظهر تمرین دارید، خرمای عصرانه را یکی دو ساعت قبل از تمرین بخورید. برای دیدن کالری و ماکروی هر خوراکی، جستوجوی کالری غذاها را ببینید.
چه وقت خستگی نشانهی چیز دیگری است؟
همهی خستگیها به رژیم ربط ندارند. کمخونی ناشی از کمبود آهن، بهویژه در خانمهایی که قاعدگی سنگین دارند، کمکاری تیروئید، قند خون کنترلنشده، کمبود ویتامین D یا B12، افسردگی و بیخوابی مزمن، همه میتوانند با خستگی ظاهر شوند. مکمل آهن یا ویتامین را بدون آزمایش خودسرانه شروع نکنید؛ بعضیهایشان در مقدار زیاد مشکلسازند.
سوالات متداول
خوردن قهوه برای انرژی در رژیم اشکالی دارد؟
برای بیشتر بزرگسالان سالم، یکی دو فنجان قهوه یا چند لیوان چای در روز مشکلی ندارد. فقط شکر و شیر و خامهاش را حساب کنید و بعد از عصر سراغش نروید تا خواب شب خراب نشود. قهوه جای غذا و خواب را نمیگیرد.
چرا در رژیم کتو یا کمکربوهیدرات اینقدر بیحالم؟
در روزهای اول حذف شدید کربوهیدرات، بدن آب و املاح زیادی از دست میدهد و هنوز به سوخت جدید عادت نکرده است. سردرد و بیحالی این روزها شایع است. اگر رژیم کمکربوهیدرات را انتخاب کردهاید، آب کافی بنوشید و این کار را با نظر پزشک انجام دهید. برای کاهش وزن، حذف کامل کربوهیدرات لازم نیست.
وقتی ضعف میکنم، یک شیرینی بخورم؟
شیرینی انرژی را سریع بالا میبرد و معمولاً کمی بعد افت دوباره میآورد. اگر واقعاً ضعف دارید، میوه با چند مغز بادام یا یک تکه نان و پنیر انتخاب بهتری است. ضعفهای تکراری معمولاً یعنی کالری یا پروتئین روزانهتان کم است.
آیا ورزش در رژیم خستگی را بیشتر میکند؟
ورزش سبک تا متوسط، مثل پیادهروی تند، معمولاً حس انرژی را بیشتر میکند. ورزش سنگین همزمان با کسری کالری بزرگ است که خستهتان میکند. اگر تمرین سنگین دارید، کسری را کوچکتر نگه دارید و قبل از تمرین کمی کربوهیدرات بخورید.
چند وقت طول میکشد بدن به رژیم عادت کند؟
برای بیشتر آدمها، اگر کسری کالری ملایم باشد، یکی دو هفته کافی است. اگر بعد از سه چهار هفته هنوز خستهاید، کسری را کمتر کنید و اگر بهتر نشدید، با پزشک مشورت کنید.
کاهش وزنی که با خستگی همراه باشد، دوام نمیآورد. از کسری کوچک شروع کنید، کربوهیدرات را اندازه بگیرید نه حذف، و از امشب به انرژی روزتان نمره بدهید. چهار هفته بعد، هم عدد ترازو را دارید و هم میدانید کدام عادت انرژیتان را نگه داشته است.